МОРФО-ФУНКЦИОНАЛ ВА АНТРОПОГЕНЕТИК ТАДҚИҚОТ НАТИЖАЛАРГА КЎРА ФУТБОЛЧИЛАРНИНГ ИШЧАНЛИК НАТИЖАЛАРИНИ БАШОРАТ ҚИЛИШ.

Аннотация

This article predicts the performance results of football players according to the results of morpho-functional and anthropogenetic research. Keywords: General measurements, including height, body weight, chest circumference, determination of partial measurements - these are joints and parts of the body. ПРОГНОЗИРОВАНИЕ РЕЗУЛЬТАТОВ ВЫСТУПЛЕНИЯ ФУТБОЛИСТОВ ПО РЕЗУЛЬТАТАМ МОРФОФУНКЦИОНАЛЬНЫХ И АНТРОПОГЕНЕТИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ. Аннотация. В статье прогнозируются результаты спортивной деятельности футболистов на основе результатов морфофункциональных и антропогенетических исследований футболистов. Ключевые слова: Общие измерения, в том числе длина, масса тела, измерения окружности грудной клетки, определение частичных измерений - это суставы и части тела. 1 31 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Мустақил Ўзбекистон Республикаси томонидан “Таълим тўғрисидаги қонун” ва Ўзбекистон Республикаси президенти И. А. Каримов томонидан 24.11.2004й. да “Ўзбекистон болалар спортини ривожлантириш фондини ташкил этиш тўғрисида” ги қарори қабул қилиниши билан турли географик ва экологик шароитларда яшовчи болалар ва ўсмирларни жисмоний ривожланишини ўрганиш долзарб аҳамият касб этмоқда Ёш футболчиларнинг функционал имкониятларини мақсадга йўналтирилган ҳолда ривожлантириш. Ҳозирги даврда спорт машғулотлари ва мусобақалар, ҳусусан, футбол хам жисмоний ва асаб зўриқишларини ортиши билан характерланади. Оҳирги ўн йилликларда мусобақлар даврийлиги қисқарди, мусобақалар сони кўпайди, спортчиларнинг функционал имкониятларини тўлиқ ишга солишни талаб қилувчи ўйинлар сони ортди. Юқори функционал тайёргарлик, кучли қарама-қаршилик ва вақт тиғизлиги шароитидаги юқори техник-тактик талабларга жавоб бера оладиган жамоавий ўйин услублари роли ва самарадорлиги ортганлигини алоҳида таъкидлаш лозим. Ўйин спорт турлари ўйинчиларининг тана тузилишлари кўрсаткичларининг солиштирма характеристикаси Инсоннинг жисмоний ривожланганлиги ва унинг тана тузилишини баҳолаш учун антропометрик тадқиқот услублари кенг миқёсда қўлланилади. Спорт морфологиясида жисмоний ривожланганлик кўрсаткичлари модел характеристикаларини ишлаб чиқиш ва саралаш ишларини амалга оширишда кенг миқёсда қўлланилади. Тадқиқотимизда олдимизга қўйган вазифаларимиздан бири ўспиринлик ва ўсмирлик ёшидаги футболчилар морфологик статуси, морфотипини аниқлаш бўлди. Назарий ва амалий жиҳатларни ҳисбга олган ҳолда, жисмоний ривожланганликни ҳисоблашда 3 даражани ажратиб кўрсатиш мақсадга мувофиқ: 1. Умумий ўлчамлар, шу жумладан, узунлик, тана оғирлиги, кўкрак қафаси айланасининг ўлчамларини олиш. 2. Парциал ўлчамларни аниқлаш – бу тана бўғимлари ва қисмларини ўлчашдан иборат. 3. Компонент – тана массасининг таркибини характерлайди. Тананинг умумий ўлчамлари кўрсаткичлари таҳлили , хусусан, футболчилар ва гандболчилар, шуни кўрсатдики, узунлик, тана оғирлиги ва кўкрак қафаси айланаси 1 32 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 2 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ кўрсаткичлари бўйича гандболчилар жисмоний ривожланганлик даражасига кўра футболчилардан анча устунликка эга эканлар. 1-жадвал. Футболчиларнинг умумий ўлчамлари кўрсаткичлари (n=50), ёш 17-21 Белгилар Параметрлар Футбол Гандбол n = 79 n = 40 Тана узунлиги М+м (см) 173,29+0,72 178,66±1,07 Ўр. кв. чек. 6,41 6,82 Вариация 0,04 0,04 Тана оғирлиги М+м (см) 65,51+0,69 68,16±1,10 Ўр. кв. чек. 6,14 6,99 Вариация 0,09 0,10 Кўкрак қафаси М+м (см) 88,37+0,47 93,44±0,85 айланаси Ўр. кв. чек. 4,19 5,42 Вариация 0,06 0,06 Хулоса.Тананинг парциал ўлчамлари кўрсаткичларидан шу нарса аниқ бўляптики, елка узунлиги, билак ва айниқса елка кенглиги кўрсаткичлари ганболчиларда футболчиларнинг шу кўрсаткичларидан кўра анча юқори. Масалан, елка кенглиги кўрсаткичи футболчиларда ўртача 16,16+0,20, бўлса гандболчиларда бу кўрсаткич 28,24±0,67 ни ташкил этади. Бироқ футболчиларнинг ўрта кўкрак кўндаланг ва ўрта кўкрак сагиттал диаметрлари кўрсаткичларида сезиларли фарқлар кўзга ташланади. Айлана ўлчамлар қаттиқ генетик назорат остида бўлган тананинг узунлик ўлчамларига нисбатан кўпроқ экзоген унсурларга боғлиқ бўладилар. Елка ва сон айланаси бўйича ўрганилаётган мутахассисликлар кўрсаткичлари орасида сезиларли фарқлар кўзга ташланмади.