ШАРҚ МУТАФАККИРЛАРИ АСАРЛАРИДА ВАТАНПАРВАРЛИК ТАРБИЯСИ

Аннотация

The article discusses the relevance of the issue of educating youth in the spirit of patriotism, its centrality in state policy, the important aspects of the reforms being carried out in this regard, and the traditional and modern methods of educating youth in the spirit of military patriotism in the process of globalization. Key phrases: We need to know that the great thinkers of the East, such as Al-Khwarizmi, Abu Nasr Al-Farabi, Ibn Sina, Abu Raykhan Al-Biruni, are the pride of our nation. Their works 6 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ put forward the ideas of glorification of man, justice, patriotism, hard work, patriotism, courage, generosity, humility, honesty, friendship, nobility, kindness, decency, science and enlightenment. Ватан ҳимоясида тобланган мард ўғлонларимиз ўзининг мардлик ва жасурлик фазилатлари, юксак ватанпарварлик туйғуси билан обрў-эътибор қозонган ҳарбий хизматчиларимиз ёшларга ҳар томонлама ибрат ва ўрнак намунаси бўлиши мумкин. Шавкат МИРЗИЁЕВ Ўзбекистон Республикаси Президенти, Қуролли Кучлар Олий Бош Қўмондони. Энг қадимги даврлардан буѐн ѐш авлодни мустақил ҳаѐтга тайѐрлаш борасидаги муаммолар жамиятнинг энг илғор кишилари, олимлар, буюк алломалар ва донишмандларни қизиқтириб келган. Шарқ мутафаккирлари Имом Ал-Бухорий, Абу Наср Форобий, Абдураҳмон Жомий, Абу Райхон Беруний, Абу Али Ибн Сино, Юсуф Хос Ҳожиб, Кайковус ва XIII-XIX асрларда Амир Темур, Алишер Навоий, Аҳмад Дониш, Абдурауф Фитрат, Абдулла Авлоний каби мутафаккирлар ўз асарларида баркамол авлод тарбиясига доир муҳим фикрлар баѐн этганлар. Мутафаккирларнинг оилада бола тарбияси, одоб-аҳлоқ ва ѐшларни ҳаѐтга тайѐрлаш борасидаги қимматли фикрлари ҳозирги давр учун ҳам катта аҳамиятга эга. Қадимда бола тарбияси ва камолотида оиланинг роли катта бўлган. Айниқса ота-она ва яқин кишиларнинг боланинг жасур, мард, ақлли ва ахлоқий камолоти учун алоҳида эътибор берилган. Улар боланинг ривожланишида ҳалоллик, поклик, мардлик, жасурлик, меҳрибонлик, ҳақгуйлик ва меҳнатсеварлик каби қатор фазилатларни ўргатганлар. Ўзбекистон – буюк алломалари ва уламолари, довюрак саркардалари ва сардорлари, оламшумул санъаткорлари ва сўздан маржон терган адиблари, иқтидорли ёшлари билан ғурурлана оладиган ўтмиши кўркам, келажаги буюк давлат. Бундай юртни олқишламай, ардоқламай бўладими? Ўз юртини, Ватанини чинакам сeвган, ардоқлаган xалқ унинг истиқлоли, порлоқ кeлажаги учун, кeрак бўлса жонини хам фидо қилади. Хар бир инсонга ўзининг оиласи, қариндош-уруғлари, дўстлари қандай яқин бўлса, Ватан ҳам ундан кам эмас! Ватан деганда инсоннинг кўз олдига энг қадрдон, энг улуғ, энг жонга роҳат бағишлайдиган – ўзининг туғилиб усган макони гавдаланади. Ўзининг туғилиб вояга этган юрти ва халқи учун, унинг тақдири ва кела-жаги учун қайғурадиган, инсонларнинг энг эзгу ниятлари ва истакларини ўзига олий мақсад қилиб қўядиган, халқим деб, Ватаним деб яшайдиган, хар қандай ҳолатда ҳам Ватани учун жонини фидо қиладиган инсонгина 6 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ тарихда мангу из қолдириши мумкин. Тўғилиб ўсган юртига чин дилдан хизмат қиладиган фарзанд, албатта, халқнинг ёдида мангу қолади. Ватан мавзуси жуда кўплаб аллома ва олимларнинг, шоир ва ёзувчилар-нинг асарларига асос бўлган мавзудир. Бироқ ҳар бири Ватанни ўз фикрлаши ва дунёқарашидан, яшаётган даври ва жамиятнинг холатидан келиб чиққан ҳолда ўзича тушунади. Бу жиҳатдан, уларнинг ҳар бирининг таърифлари, тавсифлари гарчи бир-бирига яқин туюлса-да, турлича. Ўз ҳаётини инсоният бахт- саодатига бағишлаган Шарқнинг буюк алло-маси Абу Абдуллоҳ ибн Мусо ал-Хоразмий (783-850) табиий-илмий фанлар, ёш авлод камолоти ва тафаккури, илм-фан равнақи учун хизмат қилди, инсониятнинг маърифий юксалишига катта ҳисса қўшди. Ал-Хоразмий ер бетида барча жонзотдан инсонни улуғ қўяди. Инсон тафаккурининг қувватига, кишиларнинг имкониятига ишонган аллома алге-брага бағишланган рисоласида… “бу асарни ёзишдан мақсади кишилар унга ўз нигоҳини қаратар деган умид” эканлигини уқтиради. Демак, у инсонни кундалик ҳаётида ўз ақл-идроки, тафаккур қувватига таянишга ундайди. Хулоса шуки, Ал-Хоразмий хар бир инсон бахтли яшаши учун илм-билим ўрганишнинг, касб-корли бўлишнинг йўлларини кўрсатиб беради. Диний манбаларда ўғил бола тарбияси мазмуни қуйидагилардан иборат эканлиги таъкидланади: - меҳнатсеварлик, имон-эътиқод, меҳр-шафқат, ватанпарварлик, маънавий ва жисмоний соғломлик, тозалик, дунѐқараш кенглиги, ширин сўзлик, уддабуронлик, касбий маҳоратлилик, сабр-тоқатлилик, ботирлик, жисмонан бақувватлилик, фикр софлиги, имонлилик, ҳурмат-эътиборлилик, меҳрибонлилик, қаноатлилик, ота-онага, катталарга нисбатан хурмат-иззатда бўлиш, яхшилик, касбий малака ва б.қ. Ўрта асрнинг машҳур мутафаккири, илм ва фалсафанинг ривожига катта ҳисса қўшган олим Абу Наср Форобийнинг фикрича, инсон танаси, мияси, сезги органлари туғилишдан мавжуд, леки