ИХТИРОГА ОИД УСУЛЛАРНИ ПАТЕНТЛАШНИНГ ЎЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ ВА ХАЛҚАРО ТАЖРИБА

Аннотация

Мақолада интеллектуал мулк ҳуқуқи соҳасида усулга оид ихтироларнинг ҳуқуқий режими таҳлил қилинган. Муаллиф усулга оид ихтироларнинг ўзига хос хусусиятлари, уларни ҳуқуқий муҳофаза қилиш механизмлари ва патентлаш жараёнидаги муҳим жиҳатларни ёритиб берган. Шунингдек, мақолада усулга оид ихтироларни тавсифлашнинг асосий элементлари, суд амалиётидаги мавжуд муаммолар ва уларни ҳал этиш йўллари кўриб чиқилган. Хорижий тажриба ва миллий қонунчилик таҳлили асосида соҳани такомиллаштиришга оид таклифлар илгари сурилган. Калит сўзлар: интеллектуал мулк, ихтиро, усулга оид ихтиро, патент ҳуқуқи, ҳуқуқий муҳофаза, патент тавсифи, суд амалиёти, технологик жараён, инновацион ривожланиш, ҳуқуқий режим. Аннотация: В статье анализируется правовой режим изобретений, относящихся к способу в сфере права интеллектуальной собственности. Автор освещает особенности изобретений, относящихся к способу, механизмы их правовой охраны и важные аспекты патентования. Также в статье рассматриваются основные элементы описания изобретений, относящихся к способу, существующие проблемы в судебной практике и пути их решения. На основе анализа зарубежного опыта и национального законодательства выдвинуты предложения по совершенствованию данной сферы. Ключевые слова: интеллектуальная собственность, изобретение, изобретение, относящееся к способу, патентное право, правовая охрана, описание патента, судебная практика, технологический процесс, инновационное развитие, правовой режим. Бугунги глобал иқтисодиётда интеллектуал мулк стратегик аҳамиятга эга соҳага айланиб, кўплаб давлатларнинг инновацион ривожланиш йўналишини белгилаб бермоқда. Ҳар бир мамлакатнинг 177 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference интеллектуал мулк ҳуқуқи тизими халқаро стандартлар ва умумэътироф этилган тамойиллар асосида такомиллашиб бормоқда. Бу эса ўз навбатида интеллектуал мулк объектларини тўғри идентификациялаш ва ҳуқуқий муҳофаза қилишда махсус ёндашувни талаб этади. Замонавий технологияларни яратувчиларнинг барчаси ҳам ўз ишланмаларини интеллектуал мулк сифатида рўйхатдан ўтказишга интилмаётган бўлса-да, инновацион тараққиёт манфаатларидан келиб чиққан ҳолда бу соҳадаги ҳуқуқий механизмларни такомиллаштириш зарурати мавжуд. Афсуски, бу борадаги амалиёт ҳали етарли даражада ривожланмаган. Хусусан, интеллектуал мулк ҳуқуқининг моҳияти ва аҳамиятини тўлиқ англамаслик ҳолатлари учраб турибди. Сўнгги илмий тадқиқотлар натижаларига кўра, олимлар 200 мингдан зиёд патентларни ўрганиб чиқиб, уларда қўлланилган ихтирочилик ечимларини таҳлил қилишган. Шулардан атиги 40 минг патентда ҳақиқий инновацион ғоялар мавжудлиги аниқланган. Қолган ҳолатларда асосан мавжуд технологияларнинг кичик такомиллаштиришлари кузатилган. Ихтирочилик фаолиятининг моҳияти маҳсулот ёки жараён параметрларидаги зиддиятларни аниқлаш ва уларни тизимли равишда бартараф этишдан иборат деб ҳисобланади . Ихтиро предмети сифатида сунъий маҳсулотларни олиш усуллари алоҳида аҳамият касб этади. Масалан, ош тузи ёки сунъий олмос каби маҳсулотларни ишлаб чиқариш технологиялари шулар жумласидандир. Муҳим жиҳати шундаки, бундай ихтиролар нафақат маҳсулот олиш усулини, балки мазкур усул орқали олинган маҳсулотнинг ўзини ҳам ҳуқуқий жиҳатдан ҳимоя қилади. Бу эса маҳсулотни усул орқали билвосита ҳимоялаш имконини беради. Бу турдаги ихтироларнинг ўзига хос хусусияти шундаки, улар икки йўналишда ҳимояланади: биринчидан, маҳсулот олиш усули сифатида, иккинчидан эса, шу усул ёрдамида олинган маҳсулотнинг ўзи сифатида. Бундай ёндашув ихтиро эгасининг ҳуқуқларини янада кенгроқ доирада таъминлашга хизмат қилади . Демак, ҳар қандай вазиятда ҳам усул шунчаки, номоддий неъмат ҳисобланмасдан балки тугал натижа, яъни моддий шаклдаги ашёга қаратилади. Ихтиронинг ҳуқуқий режими мураккаб бўлиб, унинг моҳиятини тўғри англаш муҳим аҳамият касб этади. Юридик манбаларда таъкидланганидек, ихтиро объектлари хилма-хил кўринишларда намоён бўлиши мумкин. Шуни алоҳида қайд этиш лозимки, ҳуқуқий муҳофаза 178 CURRENT APPROACHES AND NEW RESEARCH IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference ихтиронинг барча жиҳатларини эмас, балки унинг муайян қисмларини қамраб олади. Буни амалий мисол орқали кўриб чиқадиган бўлсак, нефтдан бензин олиш усулини олайлик. Бу ҳолатда ҳуқуқий муҳофаза фақат ишлаб чиқариш усулига татбиқ этилади, аммо ушбу усул орқали олинган маҳсулотнинг ўзи, яъни бензин бевосита ҳуқуқий муҳофаза доирасига кирмайди . Ушбу вазиятда асосий эътибор интеллектуал мулкнинг объектига қаратилган. Яъни, қурилмалар, усуллар ва моддалар кўринишига эътибор қаратилади. Ихтиро объекти ҳар доим натижани ўзида намоён қилади. Усул ҳар доим моддий объект ва воситаларга боғлиқ бўлади. Айнан усул амалга оширилиши натижасида ушбу объектлар пайдо бўлади. Шу боисдан, ихтиро объекти ашёвий хусусиятга эга бўлади . Кўзойнак ва оптик асбобларнинг тарихий ривожланиши ҳақида гап кетганда, XVII аср бошларида Нидерландияда юз берган муҳим воқеани таъкидлаш лозим. 1620 йилларга келиб, голландиял