BOSHLANG‘ICH SINF O‘QUVCHILARI TOMONIDAN GRAMMATIK TUSHUNCHANI O‘ZLASHTIRISHDAGI QIYINCHILIKLAR

Аннотация

Данная статья содержит отзывы о трудностях учащихся начальных классов в усвоении грамматических понятий родного языка. Короткие теории об этих трудностях подтверждаются практикой. КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА И ТЕРМИНЫ: грамматическая разборчивость, родной язык, младшие школьники, возрастная особенность, гребень познания. ANNOTATION: This article contains feedback on the difficulties of Primary School students in mastering the grammatical concept from their native language. Short theories about these difficulties are evidenced by practice. KEYWORDS AND TERMS: grammatical concept, native language, primary school students, age feature, level of knowledge. Grammatik jihatdan to‘g‘ri nutqni shakllantirish usullari nutqni shakllantirishning umumiy qonuniyatlarini bilish, ushbu sinf o‘quvchilarining grammatik ko‘nikmalarini o‘rganish va ularning grammatik xatolarining sabablarini tahlil qilish asosida belgilanadi. Ma’lumki, mazmunli nutq namunalarini beradigan qulay til muhitini yaratish; kattalarning nutq madaniyatini oshirish; xatolarni oldini olishga qaratilgan o‘quvchilarga qiyin grammatik shakllarni maxsus o‘rgatish; nutq aloqasi amaliyotida grammatik ko‘nikmalarni shakllantirish; grammatik xatolarni tuzatish usullari bu grammatik jihatdan to‘g‘ri nutqni shakllantirish usullari sirasiga kiradi. Mazkur usullardan to‘g‘ri va oqilona foydalanish natijasida boshlang‘ich sinf o‘quvchilarida grammatik tushunchalarning mohiyatini anglab yetishlarida va o‘zlashtirishlaridagi qiyinchilik jarayonlarida darsning samaradorligiga xizmat qiladi. 142 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari tomonidan grammatik tushunchani o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklar muammosining dolzarbligi shundaki, boshlang‘ich ta’lim o‘quvchilarining ona tilini o‘rganishda, shuningdek, grammatikaning mohiyatini tushunishlarida muayyan darajadagi muammolar mavjud. Grammatika rasmiy bo‘lgani uchun fonetika va lug‘at bilan birgalikda shakllanadigan tilning tuzilishi uning yaxlit tizimi sanaladi. Boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan ishlashda asosan va odatiy hollarda quyidagilarni inobatga olish zarur: - ularning yoshga bog‘liq psixologik xususiyatlarini; - ona tilini bilish darajasi. Grammatika mavzusini tushuntirayotganda eng keng tarqalgan muammolardan biri bu — tilki o‘rganish uchun o‘quvchilarda motivatsiyaning yo‘qligi demakdir. Chuni ular bu yosh davrida ona tilining grammatikasini nega o‘rganishlari kerakligini tushunmaydilar. Shu sababli ham yuqorida boshlang‘ich sinf o‘quvchilari bilan til ustida ishlash jarayonlarida ularning yosh xususiyatlarini inobatga olish kerakliligiga urg‘u berildi. Xuddi shu holat boshqa til tizimlariga ham tegishli: fonetika, lug‘at. Motivatsiya muammosi zamonaviy dunyoda eng muhimlaridan biridir, chunki bu paydo bo‘lgan motivatsiyadan kelib chiqadigan motivatsiya ehtiyojlar, odamni ma’lum bir faoliyat turiga undaydi. Maxsus o‘quv faoliyati motivatsiyasi o‘quvchilarni o‘qitish va rivojlantirishda muhim rol hisoblanadi va maktabda o‘qish davrida insonning qadriyatlari va axloqiy tamoyillari shakllanadi, shuningdek, motivatsiya tizimi shakllanadi. Shubhasiz, ona tilini o‘qitish jarayonining samaradorligi ko‘plab omillarga bog‘liq, ammo ona tili darslarida motivatsiya juda muhim ahamiyat kasb etadi. Negaki, motivlar va motivatsiya o‘quv jarayonining harakatlantiruvchi kuchidir. Bu motivatsiya — o‘quv jarayonida boshlang‘ich sinf o‘quvchiularida qiziqish darajasini oshirishga imkon beradiga asosiy vositadir. Dastlabki navbatda, o‘quvchida motivatsiya uzoq muddatli bo‘lishi kerak. Chunki ona tiliga nisbatan unda qiziqish so‘nib qolmasligi kerak, bu esa o‘z navbatida quyidagi singari omillar bilan bog‘liqdir: ta’limning turli bosqichlaridagi qiyinchiliklar yoki o‘quvchining e’tiborini va kontsentratsiyasini boshqa qiziqarli narsalarga o‘tkazish. Bunda umumiy qoida darslarning har bir bosqichida maqsadlarni belgilash. Ushbu maqsadni aniq belgilash juda muhim, shunda uning yutug‘i yangi yutuqlarni rag‘batlantiradi va zandir bo‘lib boshqalarini o‘ziga torta boshlaydi. 143 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Boshlang‘ich sinf o‘quvchilariga grammatikaning mohiyatini tushunishlarida va o‘rganishlarida ikkinchi muammo bu — til aralashuvidir. Ona tili va chet tili grammatik tizimlarining aloqasi tillar va ona tilidagi nutqning paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi hamda grammatika darajasidagi interferentsiya natijasida yuzaga keladi. Xulosa qilib aytganda, tilining grammatikasini o‘rganishda har bir boshlang‘ich sinf o‘quvchisi muayyan muammo va qiyinchiliklarga duch keladi. Ushbu sohada shu boisdan ham zaruriy tadqiqotlarni o‘tkazish maqsadga muvofiqdir. Bu bilan sohada izlanishning ahamiyati bugungi davrda zamonaviy o‘quvchilar orasida grammatikani mohiyatini tushunishga qiynalayotgan o‘quvchilarning juda ko‘p ekanligi bilan izohlanadi. Va bunday sharoitda shuni ta’kidlash mumkinki, o‘rganilayotgan tilda ta’lim ishitorkchilarining, ya’