ALOHIDA TA’LIM EHTIYOJLARI BO‘LGAN BOLALARNING TA’LIM MUASSASALARIDA BOSHQARUV JARAYONLARI

Аннотация

This article is devoted to the study of the issues of creating an effective education system for children with special educational needs. The study discusses the essence of the education system for children with special educational needs, its main problems and the methods necessary to create an effective education system. The article also describes the 133 role of advanced pedagogical approaches and innovative methods in improving the educational process for children with special needs. The study focuses on issues such as the creation of curricula for children with special educational needs, the management of educational institutions and the role of teachers in the educational process. International experiences in creating an effective education system and innovative measures to be implemented on their basis will be analyzed. The article provides evidence-based recommendations for the development of an education system for children with special educational needs. Keywords: Special educational needs, special education, education system, effective training, pedagogical approaches, innovative methods, learning process, curriculum, management of an educational institution, international experience. KIRISH. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun ta’lim tizimi – bu nafaqat ta’lim jarayonining, balki jamiyatning rivojlanishida muhim ahamiyatga ega bo‘lgan soha hisoblanadi. Bugungi kunda ta’lim tizimi va uning boshqaruvi jarayonlari maxsus ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga yanada moslashgan va samarasiz tizimdan samarali tizimga o‘tishni talab qilmoqda. Ushbu bolalarga ta’lim berish jarayonida ko‘plab muammolar va qiyinchiliklar mavjud bo‘lib, ularni hal etishda yangi pedagogik yondashuvlar, metodlar va texnologiyalarni joriy etish zarurati tug‘ilmoqda. Maxsus ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar ta’lim tizimi uchun maxsus yondashuv va metodlarni taqdim etadi. Ularning ta’lim olish imkoniyatlari va ehtiyojlari boshqa o‘quvchilarnikidan farq qiladi, shuning uchun o‘quv jarayoni individual yondashuvni talab qiladi. Bu, o‘z navbatida, ta’lim tizimining boshqaruvida yangi usullarni ishlab chiqishni zarur qiladi. Maxsus ehtiyojlarga ega bolalarning ta’limi nafaqat akademik bilimlar, balki ularning ijtimoiy, hissiy va psixologik rivojlanishini ham o‘z ichiga oladi. [1] Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun samarali ta’lim tizimi yaratishning asosiy maqsadi, ularning o‘z qobiliyatlarini to‘liq amalga oshirishiga yordam berishdir. Bunday tizimdagi boshqaruv jarayonlari o‘quvchilarning ehtiyojlariga mos ravishda tashkil etilishi kerak. Ta’lim muassasalari, o‘qituvchilar va ota-onalar o‘rtasida hamkorlikda samarali ta’lim jarayonini tashkil qilish uchun maxsus metodikalar va vositalar joriy etilishi lozim. Ta’lim tizimi boshqaruvida o‘quvchilarning individual xususiyatlari, ularning qobiliyatlari va imkoniyatlari hisobga olinishi kerak. Maxsus ehtiyojlarga ega bo‘lgan bolalar uchun ta’lim jarayonini shakllantirishda, o‘quvchilarga individual o‘quv rejalarini ishlab chiqish muhim ahamiyatga ega. Boshqaruv jarayonlarida o‘quvchilarning hissiy va psixologik holati, o‘quv muhitining qulayligi hamda ta’limning sifatli va samarali bo‘lishi uchun zarur shart-sharoitlar yaratish kerak. [2] Bugungi kunda, ta’lim tizimida alohida ehtiyojlarga ega bolalar uchun samarali ta’lim tizimini yaratish – ijtimoiy muhim masaladir. Bunday tizim, faqat o‘quvchilarning ta’lim olish imkoniyatlarini kengaytiribgina qolmay, balki jamiyatning barcha qatlamlarini yanada hamjihat qilishga imkon yaratadi. Ularni jamiyatga to‘liq moslashtirish va ijtimoiy faoliyatlarga jalb qilish esa, nafaqat o‘qituvchilarning, balki butun jamiyatning majburiyatidir. METODLAR. Alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar uchun samarali ta’lim tizimini yaratishda qo‘llaniladigan metodlar o‘quvchilarning individual ehtiyojlariga mos kelishi kerak. Ushbu metodlar, o‘quv jarayonining sifatini oshirish, ta’limning samarasini ta’minlash 134 va bolalarning salohiyatini to‘liq ochishga qaratilgan. Ta’lim tizimida boshqaruv jarayonlarini tashkil etishda eng muhim metodlardan biri differensial o‘qitish usulidir. Bu usul, o‘quvchilarning turli darajadagi ehtiyojlari va qobiliyatlariga moslashtirilgan o‘quv rejalarini ishlab chiqish imkonini beradi. Differensial o‘qitish metodida, o‘qituvchi har bir o‘quvchining o‘ziga xos xususiyatlarini hisobga oladi. Masalan, ba’zi o‘quvchilar tez o‘rganishadi, boshqalari esa ko‘proq yordamga muhtoj. Shuningdek, bu usulda o‘qituvchilar o‘quvchilarning individual imkoniyatlarini tahlil qilib, o‘zgaruvchan o‘quv materiallarini taqdim etadi. Bu metod yordamida har bir o‘quvchining shaxsiy ehtiyojlari to‘liq qondiriladi, va natijada ta’lim samaradorligi oshadi. Differensial o‘qitish ta’lim jarayonining har bir bosqichida faol va individual yondashuvni talab qiladi. [3] 1 - jadval: Alohida ta’lim ehtiyojlariga ega bolalar uchun qo‘llaniladigan asosiy ta’lim metodlari Metod nomi Tavsif O‘quvchilarning individual ehtiyojlariga moslashtirilg