VAFEL (BO‘RTMA) O'RILISHLI KOSTYUMBOP GAZLAMALARNING OLINISHI VA SIFAT KO’RSATKICHLARINI BAHOLASH

Аннотация

This article provides information on methods for producing two versions of waffle suiting fabrics and assessing their quality indicators. To‘qimachilik sanoati mahsulotlari ishlab chiqarish hajmini ikki baravarga ko‘paytirish, ip-kalavani chuqur qayta ishlash, ishlab chiqarish zanjirida mavjud bo‘shliqlarni to’ldirishga qaratilgan qaratilgan loyihalar amalga oshirilmoqda [1]. Respublika to‘qimachilik va tikuv-trikotaj sanoatining investitsion jozibadorligini va raqobatbardoshligini yanada oshirish, sohaning eksport salohiyatini yanada kengaytirish, mahalliy to‘qimachilik mahsulotlarining xorijiy bozorlarga kengroq kirib borishi uchun sharoitlar yaratish, sohani yangi sifat bosqichiga olib chiqishning asosiy yo‘nalishlari belgilandi. Gazlama, trikotaj mato ishlab chiqarish va bo‘yash hajmini oshirish uchun infratuzilmaviy va moliyaviy shart-sharoitlar yaratish orqali ip-kalavani qayta ishlash darajasini 2027-yil yakuniga qadar bosqichma-bosqich 100 foizga olib chiqish mo‘jallangan[2]. Yengil sanoat mahsulotlari ishlab chiqarish hajmining katta ulushini turli tolalardan tayyorlangan iplardan to‘qilgan gazlamalar tashkil etadi. Gazlamalarning xususiyatlari, asosan, qo‘llaniladigan tola (kalava)larning tarkibi va ko‘rsatkichlari bilan belgilanadi. Bundan tashqari, ularning tuzilishi va pardoz turi ham ta‘sir ko‘rsatadi. Gazlamalar tuzilishining asosiy tavsifnomasi iplarning qalinligi, konstruksiyasi, to‘qilish turlari, zichligi, to‘ldirilishi, o‘lcham ko‘rsatkichlari va yuza tomonining tuzilishi hisoblanadi. Ma‘lumki, gazlamalar o‘rilishi boyicha to‘rtta sinfga bo‘linadi: bosh o‘rilish, mayda naqshli o‘rilish, murakkab o‘rilish, yirik naqishli o‘rilish [3]. Mayda naqshli o‘rilishlar sinfining ikkinchi turi-aralash o‘rilishlar kichik sinfini tashkil etadi. Mayda naqshli o‘rilishning bu kichik sinfi bosh yoki hosila o‘rilishlar asosida tuziladi. Aralash o‘rilish rapportida ikkita yoki undan ko‘p bosh va hosila o'rilishlar yonma-yon joylashgan, yoki bir o‘rilish ikkinchi o‘rilish ichiga joylashtirilgan bo‘lishi mumkin. Aralash o‘rilish tanda va arqoq hosilalarini joylashtirish natijasida ham hosil bo‘ladi. Bu kichik sinf 58 ` o‘rilishi sirt ko‘rinishi (bezagi) va tuzilish usuliga qarab quyidagi guruhlarga bo‘linadi: geometrik naqshli o‘rilishlar; krep yoki shakldor o‘rilishlar; vafel o‘rilishlar; tirqishli o‘rilishlar; to‘shamasi mahkamlangan o‘rilishlar, rangli iplar aralashtirish natijasida naqsh yaratuvchi o‘rilishlar. Vafel (bo‘rtma) o‘rilish-aralash kichik sinfga mansub, bu guruh o‘rilishlari rombsimon o‘rilishlar asosida tuziladi. Vafel sirtini eslatuvchi bu o‘rilishning o‘ziga xos jihati to‘qima sirtidagi tomonlari bo‘rtib turgan va o‘rtasi chuqurlashgan uyalarning mavjudligi. Vafel uyalarining o‘lchamlari va shakli o‘rilishning tanda va arqoq bo‘yicha rapportdagi iplar soniga bog‘liq. Uyalarning chegaralarida, ma‘lum tartibda joylashgan uzun to‘shamali tanda va arqoq qoplanishlari vafel uyalarini hosil qiladi. Chuqurlashgan o‘rta polotno o‘rilish elementi iplarning tortilishi natijasida shakllanadi. Vafel o‘rilishini tuzishda ikkita rombsimon saijadan biri tanda qoplanishlari bilan to‘ldirilib, ikkinchisida esa ko‘proq arqoq qoplanishlari qoldiriladi. Bu uzun to‘shamalami tortish darajasini kuchaytiradi. arajasini kuchaytiradi. Bu aralash o‘rilishning tanda va arqoq bo‘yicha rapportlardagi iplar soni rombsimon sarjaga o‘xshash aniqlanadi [4]. Tadqiqot ishimizda vafel (bo'rtma) o‘rilishli to‘qima ishlab chiqarish maqsadida tanda sifatida chiziqiy zichligi T=20 teks paxta ipi, arqoq sifatida esa 1-variant T=20 teks va 2- variant t=40teks iplardan foydalanildi [5,6]. Tajriba namunalarining o‘rilishi ikki qatlamli bo‘lib unda ikki sistema tanda iplari va ikki sistema arqoq iplaridan AT100 rusumli avtomat to‘quv dastgohida ishlab chiqarildi. Ularning sifat ko‘rsatkichlari “CentexUZ” laboratoriyasida aniqlandi. Sinov natijalari 1-jadvalda keltirilgan. 1-jadval. Kostyumbop bo‘rtma naqshli to‘qima sifat ko‘rsatkichlari T.r Ko‘rsatkichlar i Arqoq ipi Farqi, Styudent g i i r l t t % mezoni b n n v a a qiymati o r i r i h a a n=5, c v v l - - O‘ 1 2 t=2,77 1 2 3 4 5 6 7 1. Arqoq ipi turi tola tarkibi paxta paxta - - Arqoq ipi chiziqli zichligi teks 20 40 50 40 2. To‘qimaning qalinligi mm 0,6 0,7 14,2 3,1 3. To‘qimaning sirt zichligi g/m2 101 154 34,4 106 4 To‘qimaning uzilish kuchi: tanda sN 290,3 287,1 1,1 7,8 arqoq 259,8 389,4 33,2 77 5. To‘qimaning uzilishdagi % 6,5 9,25 29,7 16,8 uzayishi: 10,7 9,54 12,1 4,25 tanda arqoq 6. To‘qimaning arqoq bo‘yicha cN/teks 10 13 23,0 4,25 solishtirshma uzilish kuchi 7. Havo o‘tkazuvchanligi sm3/sm2∙se 121,6 95,2 27,7 132,5 59 ` k 8. Ishqalanishga chidamliligi tsikl 5800 1420 59,1 121,1 0 Jadval natijalaridan arqoq ipi chiziqiy zichligi 1-varianda T=20, 2-variantda T=40 teks bo‘lganda, to‘qimaning qalinligi 14,2%ga, 1 m2 to‘qimaning og‘irligi, yani sirt zichligi 34,4%ga, uzilish kuchi tanda bo‘yicha 1,1%ga, arqoq bo‘yicha esa 33,2%ga, uzilishdagi uzayish tanda bo‘yicha 29,7%ga,