SALOMATLIGI CHEKLANGAN BOLALALARDA RUHIY EMOTSIONAL SOHADAGI O’ZGARISHLAR

Аннотация

This article discusses the psycho-emotional changes in children with disabilities and how this leads to a number of negative changes in their relationships with their parents and loved ones, how disorders in the psycho-emotional sphere in such children also affect their cognitive sphere, and how the child's attitude to illness and the emergence of a number of difficulties in integrating into society are discussed. Keywords: disabilities, communication, parents, psycho-emotional hypochondriac, depressive-asthenic, euphoric-anosognosic, phobic, endocrine, socialization, endocrine. ПСИХОЭМОЦИОНАЛЬНЫЕ ИЗМЕНЕНИЯ У ДЕТЕЙ С ОГРАНИЧЕННЫМИ ВОЗМОЖНОСТЯМИ Аннотация. В статье рассматриваются психоэмоциональные изменения у детей с ограниченными возможностями здоровья и то, что это приводит к ряду негативных изменений в их взаимоотношениях с родителями и близкими, то, что нарушения в психоэмоциональной сфере у таких детей также влияют на их когнитивную сферу, и освещаются вопросы лечения заболевания и трудности, которые оно представляет для интеграции в общество ребенка. Ключевые слова: ограниченное здоровье, общение, родитель, психоэмоциональный ипохондрик, депрессивно-астенический, эйфорически-анозогнозический, фобический, эндокринный, социализация, эндокринный. Bugungi rivojlanib borayotgan jamiyatda yosh avlodga bo’lgan e’tibor ortib bormoqda. 24 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2 Ularning ham jismonan ham ma’nan shakllanib borishi uchun yurtimizda ko’plab imkoniyatlar yaratilgan. Ammo ba’zi jihatlar nazardan chetda qolayotganini takidlab o’tish joiz. Quyida bu haqida batafsil to’xtalib o’tiladi. Butun dunyoda, yaqin 15 20 yillik ichida salomatligi cheklangan bolalarning tug’ilish soni ortib bormoqda. BMT ning ma’lumotlariga ko’ra qariyb 450 mln insonda ruhiy va jismoniy rivojlanishda buzilishlar mavjudligi aniqlangan. Bu esa yer yuzidagi aholining 1/10 qismini tashkil qilmoqda. Salomatligi cheklangan bolalarga zaif eshituvchi, kar, nutqida nuqsoni bor bolalar va tez-tez shamollab immun tizimida buzilishi, tayanch – harakat a’zolarida muammosi bo’lgan, psixik rivojlanishda nuqsoni bor bolalar bilan bir qatorda, ko’zi ojizlar, aqli zaiflar ham kiradi. Salomatligi cheklangan –bu o’z ehtiyojlarini qisman yoki to’liq o’zi mustaqil ta’minlay olmaydigan shaxslar kiradi. Kasallik paydo bo’lishining ikki sababi bor: 1) Bu ona qornidaligi paytida ya’ni bolaning embironal holatida yuzaga keladi. 2) Ikkinchisi esa bu hayot davomida ortirillgan bo’lishi. Bunday kasalliklar bilan kasallangan bolalarda hissiy -emotsional sohasida bir qancha o’zgarishlar ro’y beradi. Ularda tengdoshlari va yaqinlari bilan muloqotning yetishmasligi yuzaga keladi. Inson insonlar bilan muloqot qilar ekan unda kognitiv sohada o’zgarishlar ya’ni ijobiy tarafga bo’lgan o’zgarishlar ortib boradi. Muloqotning kamligi esa insonda o’zini yolg’iz his qilishga, ma’lumotning kamligiga hamda tashqi muhit bilan aloqaning passivligiga olib keladi. Salomatligi cheklangan bolalar bilan ota-onalar munosabati ham ancha murakkablashib boradi. Chunki bunday bolalarning ko’pi tashqi muhit bilan bo’ladigan aloqadan uziladi. Uzilganligi sababli ham bolada agressivlik, jahldorlik, tez asabiylashish holati kuzatiladi. Yana bir sabablaridan biri tanadagi og’riq umumiy holsizlik, tayanch harakat tizimidagi o’zgarishlar, immun tizimidagi muammolar. Bolaning kasalikka bo’lgan munosabati eng birinchi omil hisoblanadi. Kasallikka bo’lgan munosabatning quyidagi tiplari mavjud: 1. Tashvishli-fobik, 2. Gipoxondriak-isteriya, 3. Depressiv-astenik, 4. Eyforik-anosognozik Tashvishli- fobik– bu tipda bola o’z kasalligidan kuchli tashvishlanishi, qattiq qo’riqish holati kuzatiladi. Bunday bolalar asosan jiddiy kasallikka uchragan ya’ni kasallikning uchinchi va to’rtinchi bosqichlarida bo’lgan bolalarda kuzatiladi. Ular o’z kasalligiga o’xshagan bolalarning vafot etganligini eshitib yoki ko’rib men ham bir kun shu ahvolga tushaman degan qo’rquv ularni doim tashvishga soladi. Gipoxondriak – bu haddan tashqari ko’p tashvishlanadigan ko’pincha jiddiy kasal bo’lmasa ham buni bo’rttirib yuboradigan bolalarga nisbatan qo’llaniladi. 25 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 2 Bunday bolalarga ularga tez- tez tibbiy yordam ko’rsatishlarini xohlashadi va yaqin atrofdagi insonlarni e’tiborini ko’proq kutishadi. Depressiv-astenik– bu holatda bolalarda qattiq stress holati, asabiylashish, ruhiy charchash holatlari kuzatiladi. Asteniyada nerv tizimi tez holdan toyadi. Chunki kuchli stress oqibatida miyada bosim oshadi, bosim oshishi esa nerv tolalarini shikastlaydi. Bu vaziyatda bolalarda o’tkir hidlar, kuchli yorug’lik kuchli tovushlarni ko’tara olmaslik holatlari kuzatiladi. Eyforik-anosognozik- Bu kasallik tan ololmaslik. Ya’ni kasalikka salbiy ta’sir ko’rsatadigan rejim.Bunday holatlarda bemor bolalar o’zlariga mumkin bo’lmagan ishlarni ham qilishadi ,bu esa ularni sog’ligiga salbiy ta’sir ko’rsatadi. Salomatligi cheklangan bolalarning ota-onalarida kasallikk