FOTOELEKTR (PV) PANELLARI BILAN O‘RNATILGAN VA PAST KUCHLANISHLI TARMOQQA ULANADIGAN (SUNFLOWER) TIZIM

Аннотация

Elektr energiyasi kundalik jamiyatda muhim omil bo'lib, bu iste'mol tobora ortib bormoqda. Bundan tashqari, elektr energiyasini ishlab chiqarishning joriy tizimidan kelib chiqadigan atrof-muhitga ta'siri ham tashvishga solmoqda. Quyosh, qayta tiklanadigan va toza energiya uchun tizimlar butun dunyo bo'ylab eng ko'p qo'llaniladigan va joriy etilgan tizimlardan biridir. Sunflower nomli Grid Tie past kuchlanishini ulash uchun fotovoltaik (PV) panellar bilan o'rnatilgan quyosh energiyasini kuzatish tizimi taklifi keltirilgan. Ushbu tadqiqotning asosiy mazmuni kungaboqarning ishlash tamoyillariga, shuningdek, qisqartirilgan miqyosda kungaboqar prototipini ishlab chiqishga qaratilgan. Asosiy eksperiment quyoshni kuzatish samaradorligini solishtirish uchun Sunflower prototipi va fotovoltaik (PV) panellar o'rtasidagi sinovlarga qaratilgan. Tadqiqot sinovlariga asoslangan natijalar kungaboqar prototipi fotovoltaik (PV) panelga qaraganda samaraliroq ekanligini tasdiqlaydi. Kalit so’zlar: Fotovaltaik, kuzatish, turar-joylar Kirish: Hozirgi kunda qayta tiklanadigan energiya manbalari dunyo energiyasining taxminan 8 foizini (agar biomassadan barcha foydalanishni hisobga olsak, 22 foizdan oshadi) taʼminlaydi, dunyoning koʻp qismlarida bu foiz sezilarli darajada oshib bormoqda. Shamol energiyasi dunyoda tez sur'atlar bilan foydalaniladigan energiya manbai hisoblanadi. Ba'zi so'nggi tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, qayta tiklanadigan manbalar atrof-muhit muammolari, ayniqsa iqlim o'zgarishi bilan bog'liq bo'lgan davlat siyosatida global sa'y-harakatlarni nazarda tutgan holda, 2050 yilda jami manbalarning ulushini 30% dan 40% gacha oshirishi kerak [6], [9]. Matematik model va metodologiya Fotovoltaik (PV) tizimlar modullar, invertorlar, himoya qurilmalari, mahkamlagichlar tizimi va kabeldan iborat. Fotovoltaik (PV) tizimining odatiy komponentlariga qo'shimcha ravishda, kungaboqar o'zining mantiqiy kuzatuvi tufayli chiziqli aktuator, yordamchi o'rni, dasturlashtiriladigan mantiqiy boshqaruvchi (PLC), quvvat manbai, bir qutbli o'chirgichlar va boshqa xususiyatlarga ega. 19 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-3, ISSUE-1 Turar joy uchun fotovoltaik (PV) tizimining o'lchamlari iste'mol qilinadigan elektr energiyasining bir qismini yoki to'liq qismini ishlab chiqarish uchun amalga oshiriladi. Agar energiya istemoldan oshib ketsa uni tarmoqqa uzatadi.[1]. Odatda, uni quyidagicha kontseptsiyalash mumkin: • Turar joy fotovoltaik (PV) tizim ishlab chiqaradigandan ko'proq iste'mol qilsa, iste'molning yetishmayotgan qismi elektr tarmog'i orqali ta'minlanadi. • Fotovoltaik (PV) tizim turar joy tomonidan iste'mol qilinadiganidan ko'proq ishlab chiqarsa, ortiqcha energiya avtomatik ravishda tarmoqqa yuboriladi. Hisoblagich ushbu energiyani qayd qiladib boradi. [9]. Quyosh fotoelektr tizimlarining (PV) barcha O‘zbekiston xonadonlarida qo‘llanilishi energiya taqchilligini kamaytirishi va kelgusi yillarda O‘zbekiston sanoatining o‘sishini ta’minlashi mumkin. Chunki xonadonlar kunduzi, ya’ni uy-joy iste’moli past bo‘lgan va sanoatning energiyaga talabi yuqori bo‘lgan vaqtda elektr energiyasi ishlab chiqarishi mumkin [6], [9]. O’zbekistan Quyosh Nurlanishi Potensiali O‘zbekiston va Markaziy Osiyo uchun quyosh nurlanishi xaritalari O‘zbekistonda quyosh energiyasi resurslari bo‘yicha tadqiqot olib borgan O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion Rivojlanish Vazirligi va tegishli ilmiy markazlar tomonidan ishlab chiqilgan. Ushbu tadqiqotlarning asosiy maqsadi tanlab olingan davlatlarning energiya tizimiga qayta tiklanadigan energiya manbalarini qo‘shishni qo‘llab- quvvatlashdir. O‘zbekistondagi tadbirlarni muvofiqlashtirish O‘zbekiston Respublikasi Gidrometeorologiya Xizmati markazi (Uzgidromet) tomonidan amalga 20 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 = 5.333 ResearchBib Impact Factor: 9.576 / 2024 VOLUME-3, ISSUE-1 oshirilgan. 2020-yilda O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion Rivojlanish Vazirligi tomonidan “Quyosh Energiya Atlasi” nashr etildi. Ushbu atlasda O‘zbekistondagi yillik o‘rtacha global quyosh nurlanishi ko‘rsatilgan. O‘rtacha kunlik nurlanish miqdori 4,5 kVt·soat/m²/gacha, kuzatilgan. Bunday ko‘rsatkichlar O‘zbekistonning quyosh energiyasidan foydalanish salohiyati yuqori ekanligini tasdiqlaydi va qayta tiklanadigan energiya manbalarini rivojlantirish uchun katta imkoniyatlarni taqdim etadi. Rivojlanish va Ishlash Prinsipi Sunflower tizimini yaratish uchun Yerning Quyosh atrofidagi elliptik orbitaga nisbatan aylanish o‘qining moyilligini hisobga olish zarur edi, bu taxminan 23,45° burchak hosil qiladi va sayyoraning orbitadagi holatiga qarab fasllarni aniqlaydi [2]. Sunflower o‘zining ishlash prinsipi orqali yuqori quyosh nurlanishi davrida kun davomida azimut burchagini to‘liq kuzatishni ta’minlaydi va mexanik boshqaruv tizimi orqali fasllar davomida (qishki quyosh turishidan yozgi quyosh turishigacha) quyosh deklinatsiyasini to‘g‘rilaydi. Bu 3-rasmda ko‘rsatilgan. 21 ISSN (E): 2992-9148 SJIF 2024 =