KÓP JILLIQ SPORT TAYARLIǴIN QÁLIPLESTIRIW SISTEMASINDA SPORTSHILARDI TAYARLAWDIŃ TIYKARLARI HÁM USILLARI.

Аннотация

Sportshilar wazıypasına, Sportshilar sanına hám olardıń tayarlıǵına, ásbap- úskenelerdiń sanına qarap Sportshilar háreketlerin hár qıylı ámellerde shólkemlestiriwge boladı. Tiykarǵı bólimde qıyın bolmaǵan shınıǵıwlardı úyretiw hám qaytalawda «frontal» usılda yaǵnıy barlıq Sportshilar bir waqıtta orınlasa maqsetke muwapıq boladı. Bul ámelge qıyın bolmaǵan akrobatikalıq hám ulıwma rawajlandırıwshı, ayaq oyın elementleri, erkin shınıǵıwlar, arnawlı tayarlıq hám keltirip shıǵarıwshı, teń salmaqlılıq shınıǵıwları, tirkewshi shınıǵıwlardıń. Tayanish so`zler: Sporttin` tiykarǵı, fizikalıq sapalardı rawajlandırıwǵa, Sportshilar wazıypasına. qadaǵalap. tiykarǵı. Sporttin` tiykarǵı bólimin ótkeriwge qoyılǵan ulıwma talaplar. Kóp jıllıq sport tayarlıǵın qáliplestiriw sistemasında sportshılardı tayarlawdıń tıykargi usılları. Sporttıń tiykarǵı bóliminde belgili háreket kónlikpelerin qáliplestiriw hám fizikalıq sapalardı rawajlandırıwǵa baylanıslı wazıypalar qoyıladı. Hár bir sabaqta taza shınıǵıwlar menen aldın ótilgen materiallardıń salıstırmalı sanın anıqlap alıw úlken áhmiyetke iye. Sportta taza oqıw materialların kóp qollanıwǵa da, sonıń menen taza materiallarsız da ótiwge bolmaydı. Sebebi, bunday waqıtta sabaqtıń nátiyjeliligi, oqıwshılardıń qızıǵıwshılıǵı páseyedi, olardın dıqqatı basqa zatlarǵa bólinedi. Jańa oqıw materialın úyreniw ádette keyingi bir neshe sabaqtı kózde tutqan jaǵdayda jobalastırıladı. Sportshilar menen sabaq ótkende tiykarǵı bólimge tórtke shekemgi hár qıylı shınıǵıwlar, sonıń ishinde hárektli oyınlarda kiritiliwi múmkin. Sportshilar nátiyjeliligi gimnastikalıq shınıǵıwlardı durıs almastırılıp turıwǵa da baylanıslı boladı. Oqıwshılarǵa tayanıp orınlanatuǵın shınıǵıwlardan keyin asılıp orınlanatuǵın shınıǵıwlardı jobalastırıw maqsetke muwapıq boladı. Sportshilar wazıypasına, Sportshilar sanına hám olardıń tayarlıǵına, ásbap-úskenelerdiń sanına qarap oqıwshılardıń háreketlerin hár qıylı ámellerde shólkemlestiriwge boladı. Tiykarǵı bólimde qıyın bolmaǵan shınıǵıwlardı úyretiw hám qaytalawda «frontal» usılda yaǵnıy barlıq oqıwshılar bir waqıtta orınlasa maqsetke muwapıq boladı. Bul ámelge qıyın bolmaǵan akrobatikalıq hám ulıwma rawajlandırıwshı, ayaq oyın elementleri, erkin shınıǵıwlar, arnawlı tayarlıq hám keltirip shıǵarıwshı, teń salmaqlılıq shınıǵıwları, tirkewshi shınıǵıwlardıń ayırımların 1093 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 orınlaǵanda eń jaqsı nátiyje beredi. Sabaq «frontal» ámelde ótilgende sabaqtıń tıǵızlıǵı júdá joqarı hám muǵallim barlıq oqıwshılardıń háreketlerin baqlaw múmkinshiligine iye boladı bul óz gezeginde oqıwshılardı jaqsı shólkemlestiriwge, tártip –intizamlı etip tárbiyalawǵa járdemlesedi. shólkemlestiriwdiń kóp tarqalǵan ámellerinen biri toparlı ámel sanaladı, bunda klass kishi toparlarǵa (bólimlerge) bólinedi, hár bir kishi topar ózine bekitilgen úskenede (snaryadta) shuǵıllanadı. Belgili bir waqıttan keyin toparlar orının almastıradı. Múmkinshiligi barınsha hár bir kishi toparda (bólimde) 6-8 oqıwshıdan artıq bolmawı kerek. Úzliksiz ámel (potochnıy sposob) akorbatikalıq shınıǵıwlardı ótkende, arqanǵa órmelegende, tayanıp sekiriwde, tek bir úskenedegi bir túrdegi shınıǵıwlardı orınlatıp qoymastan, hár qıylı úskenelerdegi orınlanatuǵın shınıǵıwlardı isletkende qolayı keledi. Bunday waqıtları úskeneler (snaryadlar) kvadrat yamasa aylanıp jaylastırılıwı kerek, sebebi oqıwshı bir túrden ekinshi túrge ótkende qaǵısıp ketpey hám úziliske túsip qalmaw kerek. Úzliksiz ámelde orınlanatuǵın barlıq shınıǵıwlar oqıwshılarǵa tanıs hám aldın úyrenilgen bolıwı tiyis. Tiykarǵı bólimdi ótkeriwdiń eń qızıqlı ámeli bul oyın ámeli. Tiykarǵı gimnastikanıń barlıq túrlerin bul ámel menen ótkeriwge boladı. Sabaqqa juwırıw, domalaw, sekiriw, tosqınlıqlardan ótiw hám basqa da háreketlerdi qosıp ótilse, sabaq qızıqlı tárizde ótedi. Barlıq shınıǵıwlar biriniń izinen biri orınlanadı. Klass 2-4 toparǵa (komandaǵa) bólinedi hám dáslepki orınǵa diziledi. Sabaqqa tańlanǵan shınıǵıwlar aldın-ala ózlestirilgen bolıwı tiyis. Oyın eki-úsh mártebe qaytalanıwı múmkin. Oqıw materialın nátiyjeli ózlestiriw, sabaqtıń tıǵızlıǵın asırıw, shuǵıllanıwshılardıń háreket uqıplıǵın rawajlandırıw ushın aylanba trenirovka ámeli júdá qolay keledi. Sportshilar tiykarǵı bóliminde Sportshilar beriletuǵın júklemeler hám olardıń jumıs islew uqıplıǵı shınıǵıwdı orınlaw waqtında jumıs islew hám dem alıwdıń durıs almastırılıp barılıwına ǵárezli boladı. Belgili bir shuǵıllanıwshılar kategoriyası ushın aldınǵı shınıǵıwdı orınlap bolǵannan keyin, qayta tikleniw dárejesi qanday bolıwı hám qansha dawam etiwi kerekligin anıq biliw ayrıqsha áhmiyetke iye. Shınıǵıwlar arasında dem alıw waqtınıń optimal dárejesinen kóbeytiliwi yamasa azaytılıwı úyrenilip atırǵan shınıǵıwdı orınlaw texnikasınıń buzılıwına alıp keledi. Sportshilar júklemelerdi durıs retlestiriw ushın muǵallim óz waqtında oqıwshılardıń sharshawı xaqqında maǵlıwmatlar alıp turıwı kerek. Bul qan tamırınıń soǵıw jiyiligi (qsj) arqalı ámelge asırıladı. Ádet