Jarrohlikda ishlatiladigan protezlar, implantlar, va tikuv materiallari.

Аннотация

В данной статье освещены заболевания, возникающие в результате нарушений обмена железа в организме человека, их семиотика, диагностика и методы лечения. Такие патологии, как железодефицитная анемия, гемохроматоз и анемии, связанные с хроническими заболеваниями, возникают из-за дефицита или избытка железа в организме. В статье подробно рассмотрены клинические признаки этих заболеваний, методы лабораторной 178 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 и инструментальной диагностики, а также подходы к индивидуальному лечению. Подчеркивается актуальность нарушений обмена железа в системе здравоохранения, а также важность их раннего выявления и эффективного лечения. Данное исследование представляет ценность для медицинских специалистов и научных исследователей. Ключевые слова: ВОЗ, гемохроматоз, железодефицитная анемия, хронические заболевания, дети и беременные женщины, диагностика, лечение. Muammoning dolzarbligi: Temir almashinuvi buzilishi global sog‘liqni saqlash muammosi hisoblanadi. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) maʼlumotlariga ko‘ra, dunyo bo‘ylab temir tanqisligi anemiyasi eng keng tarqalgan mikroelement yetishmovchiliklaridan biri bo‘lib, dunyo aholisining 25% dan ortig‘ini qamrab oladi. Bu asosan ayollar, bolalar va homilador ayollarda kuzatiladi. Har uchinchi homilador ayolda va har beshinchi bolada ushbu muammo aniqlanadi. Bundan tashqari, rivojlangan davlatlarda ham temirning ortiqcha to‘planishi (gemoxromatoz) kasalliklari o‘sib bormoqda. Bu kasallik genetik omillar va noto‘g‘ri ovqatlanish natijasida yuzaga keladi va yurak-qon tomir kasalliklari, jigar yetishmovchiligi kabi jiddiy oqibatlarga olib keladi. Temir almashinuvi buzilishi nafaqat fiziologik, balki iqtisodiy va ijtimoiy muammolarni ham keltirib chiqaradi. Temir tanqisligi ish qobiliyatini pasaytiradi, o‘quv jarayonida bolalar rivojlanishini sekinlashtiradi va infektsiyalarga chidamlilikni pasaytiradi. Shu sababli, temir almashinuvi buzilishi natijasida kelib chiqadigan kasalliklarni erta aniqlash, oldini olish va samarali davolash bugungi kunda dolzarb ilmiy va amaliy vazifa sifatida eʼtirof etilmoqda. Kirish: Temir – odam organizmi uchun muhim mikroelementlardan biri bo‘lib, uning asosiy vazifasi gemoglobin tarkibida kislorod tashish jarayonida ishtirok etishdir. Shu bilan birga, temir sitokrom fermentlarining asosiy qismi sifatida oksidlanish-qaytarilish reaksiyalarida, hujayralarda energiya hosil bo‘lishida va immun tizimi faoliyatida muhim rol o‘ynaydi. Organizmda temir yetishmovchiligi yoki ortiqcha to‘planishi turli kasalliklar, jumladan anemiyalar, yurak, jigar va boshqa a'zolarning zarar ko‘rishiga olib keladi. Temir almashinuvi murakkab fiziologik mexanizmlar bilan boshqariladi. Kunlik temirga bo‘lgan ehtiyoj asosan ovqatlanish orqali qondiriladi. Temir ichaklarda so‘rilib, qon oqimi orqali taloq, jigar va suyak iligiga yetkaziladi. Shu bilan birga, organizmda 179 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 temirning ortiqcha yig‘ilmasligi uchun maxsus boshqaruv mexanizmlari mavjud. Lekin turli omillar – noto‘g‘ri ovqatlanish, xronik kasalliklar, genetik buzilishlar yoki fiziologik holatlar bu muvozanatni buzishi mumkin. Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) maʼlumotlariga ko‘ra, temir tanqisligi dunyo bo‘ylab eng keng tarqalgan mikroelement yetishmovchiliklaridan biri hisoblanadi. Bu muammo ko‘pincha rivojlanayotgan davlatlarda uchraydi, lekin rivojlangan mamlakatlarda ham yetarlicha ahamiyatga ega. Temir yetishmovchiligi anemiyasi mehnat qobiliyatining pasayishiga, bolalarda esa aqliy va jismoniy rivojlanishning orqada qolishiga sabab bo‘ladi. Shu bilan birga, temirning ortiqcha to‘planishi (masalan, gemoxromatoz) yurak-qon tomir kasalliklari, jigar sirrozi va diabet kabi jiddiy kasalliklarni keltirib chiqaradi. Temir almashinuvi buzilishi sog‘liqni saqlash tizimiga jiddiy iqtisodiy bosimni yuklaydi, chunki bunday holatlarning diagnostikasi va davolashiga katta mablag‘ talab qilinadi. Ushbu mavzuni o‘rganish va dolzarb masalalarni ko‘tarish, kasalliklarni erta aniqlash va oldini olish choralarini ishlab chiqish bugungi kunning muhim ilmiy va amaliy vazifalaridan biri hisoblanadi. Mazkur maqolada temir almashinuvi buzilishlari, ularga olib keluvchi sabablari va ushbu buzilishlar natijasida yuzaga keladigan kasalliklarning klinik belgilari (semiotikasi), diagnostika va davolash usullari batafsil yoritiladi. Temir almashinuvi buzilishlari bilan bog‘liq kasalliklarning semiotikasi kasallikning turiga va temirning organizmdagi holatiga (yetishmovchilik yoki ortiqcha to‘planish) qarab o‘zgaradi. Quyida ushbu kasalliklarning asosiy klinik belgilari va ularning patofiziologik sabablari keltiriladi: 1. Temir tanqisligi anemiyasi semiotikasi. Temir tanqisligi anemiyasi dunyoda eng keng tarqalgan anemiya turi hi