BOʻSH VAQT HODISASINING IJTIMOIY MAZMUNI VA QIYMATI

Аннотация

В статье излагается социальное содержание досуга, его сущность, жизненная необходимость для социального общества, состояние проявления досуга в процессе гармонизации с интересами общества, интерпретация педагогических взглядов восточных ученых на содержательную организацию досуга, научные аналитические сведения и теории о возможностях, возникающих для развития личности в процессе достижения гармонии. Ключевые слова: досуг, социальное общество, жизненная необходимость, интересы общества, сплоченность. Annotation. The article describes the social content of free time, its essence, the fact that it is a vital necessity for Social Society, the state of manifestation of free time in the process of harmonizing with the interests of society, the interpretation of the pedagogical views of Eastern allomas on the meaningful Organization of free time, scientific analytical information and theories about the opportunities Keywords: leisure, social society, vital necessity, the interests of society, harmony. Boʻsh vaqtning ijtimoiy mazmuni ishlab chiqarish yoki hayotiy zarurat masalalari bilan band boʻlmagan vaqtni jamoa, jamiyat manfaatlari bilan uygʻunlashish jarayonida namoyon boʻladi. Ayni vaqtda jamiyat va jamoadagi yakdillik hamda hamjihatlikka erishish jarayonida shaxsning rivojlanishi uchun ham katta imkoniyat yuzaga keladi. Boʻsh vaqtning ijtimoiy mazmuni dam olish muddati maydonidan konstruktiv foydalanish, mavjud imkoniyatlarni samarali roʻyobga chiqarishda namoyon boʻladi. Hordiq hodisasi esa natijaviy maʼnoga ega boʻlib, dam olishdan nechogʻli foydalanishni ifoda etadi. Bo‘sh vaqt ijtimoiy - bu insonning ishlash, uxlash, ta’lim olish vaqtidan tashqari, ijtimoiy faoliyat va o‘zaro munosabatlarga ajratilgan vaqt. 421 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Bo‘sh vaqt ijtimoiyning asosiy xususiyatlari: Shartlilik: Bo‘sh vaqt ijtimoiy aniq mehnat faoliyati bilan bog‘liq emas. Erkinlik: Bo‘sh vaqt ijtimoiyni inson o‘zining xohishiga ko‘ra tashkil etadi. Tanlov: Bo‘sh vaqt ijtimoiyda inson o‘zini erkin his qiladi va qanday faoliyat bilan shug‘ullanishini o‘zi tanlaydi. Bo‘sh vaqt ijtimoiyning tuzilishi: Passiv ijtimoiy faoliyat: Kino, teatr, konsertlarga borish, televideniye tomosha qilish kabi faoliyatlar. Aktiv ijtimoiy faoliyat: Sport, raqs, turizm kabi faoliyatlar. Ijtimoiy muloqot: Doslar, oila a’zolari, hammaslar bilan muloqot qilish. Ijtimoiy-siyosiy faoliyat: Jomoat tashkilotlarida ishtirok etish, saylovlarda qatnashish kabi faoliyatlar. Bo‘sh vaqt ijtimoiyning ahamiyati: Ijtimoiylashtirish: Bo‘sh vaqt ijtimoiy insonning jamiyatga kirishishi va ijtimoiy normalarni o‘zlashtirishiga yordam beradi. Hissa qo‘shish: Bo‘sh vaqt ijtimoiy insonning jismoniy va ruhiy salomatligini yaxshilaydi. O‘zini o‘zi rivojlantirish: Bo‘sh vaqt ijtimoiy insonning ijodiy va intellektual salohiyatini rivojlantirishiga yordam beradi. Ijtimoiy aloqalarni rivojlantirish: Bo‘sh vaqt ijtimoiy insonning doslar, oila a’zolari va hammaslar bilan aloqalarni rivojlantirishiga yordam beradi. Madaniy merosni saqlash va rivojlantirish: Bo‘sh vaqt ijtimoiy insonning madaniy merosni saqlashi va rivojlantirishiga yordam beradi. Taʼkidlash joizki, har bir kishi boʻsh vaqtni oʻz xohishiga koʻra tasarruf etadi. Boʻsh vaqtlarda inson har qanday faoliyatga, xususan, ijodiyot, isteʼmolchi, konstruktiv, bandlik, halokatli faoliyat bilan mashgʻullik va boshqalarga berilishi kuzatiladi. Buyuk mutafakkir shoir Alisher Navoiy asarlarida boʻsh vaqtning mazmuni va qiymati kasbiy faoliyatdagi va bevosita mehnat jarayonlariga oqilona yondashishni baholash negizida tasniflangan. Xususan, «Majolis ul-nafois» tazkirasida Alisher Navoiy oʻz davridagi taniqli shaxslarning bilim darajasi, axloqi, dunyoqarashi, mehnatga munosabatini tavsiflab, ularning boʻsh vaqtida nimalar bilan va qanday tarzda mashgʻul boʻlishi kabi jihatlarga alohida eʼtibor qaratgan. Har bir shaxsga tavsif berish jarayonida uning 422 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 boʻsh vaqtda yaratgan ijodidan namunalar ham keltirib, ularning qiziqishlariga alohida ahamiyat qaratgan. Mutafakkir boʻsh vaqtdan oqilona meʼyorga rioya qilgan holda foydalanishga daʼvat etib, mabodo meʼyor chegarasi buzilgudek boʻlsa, inson hayotining mazmuni va shakli oʻzgarib ketishi mumkinligini taʼkidlaydi. Navoiy ayrim zamondoshlarining qiziqishi ustun kelib, koʻp yillik tirikchilik manbai boʻlgan kasbi korini ham oʻzgartirganligi haqida maʼlumot bergan49. Maʼlumki, musiqa — insonning maʼnaviy kamolotida muhim ahamiyatga ega boʻlib, boʻsh vaqtni musiqaga bagʻishlash keng yoyilgan. Musiqa shaxsning jamiyatga ijtimoiylashuviga ham bevosita taʼsir koʻrsatadi. Alisher Navoiy musiqaning inson ruhiyatini yuksaltirishni taʼkidlab, uning xotirjamlik va jangovarlikka, sokinlik va joʻshqinlikka yetaklashi, yigʻla