Boshlang’ich sinflarda xalq og’zaki ijodini o’rgatishning nazariy va amaliy asoslari

Аннотация

Ushbu maqola xalq og’izaki ijodining bolalar tarbiyasidagi o’rni, bolalarni xalq ijodi namunalari orqali tarbiayaning ahamiyati, ma'naviy salohiyatning oshishi. Boshlang’ich sinf o’quvchilarini xalq og’izki ijodi oraqali vatanga muhabbatini oshirishi hamda dunyoqarashni kengaytirishi, yaxshi fazilatlar manbai ekanligi haqida so'z boradi. Kalit so'zlar: xalq og'izaki ijodi, rivojlanish, mustaqil fikr, ma'naviy salohiyat, fazilatlar manbai, tarbiya, milliy qadriyat, madaniyat, fikrlash, qobilyat, madaniy meros, milliy qadriyat. Yoshlarimizning mustaqil fikrlaydigan, yuksak intellektual va ma’naviy salohiyatga ega bo‘lib, dunyo miqyosida o‘z tengdoshlariga hech qaysi sohada bo‘sh kelmaydigan insonlar bo‘lib kamol topishi, baxtli bo‘lishi uchun davlatimiz va jamiyatimizning bor kuch va imkoniyatlarini safarbar etamiz. Darhaqiqat O‘zbekiston Respublikasining prezdenti Shavkat Mirziyoyev ta’kidlaganlaridek yoshlarning ta'lim-tarbiyasiga katta e’tibor berish lozim. O'zbekistonning rivojlanishida har bir shaxsning tarbiyasi muhim sanaladi. Har bir shaxs o'zinini jamiatning bir bo'lagiman, men tufayli davlatimiz rivojlanadi, jamiyatda o'z o'rnim bor deb harkat qilgandagina rivojlanish salohiyati o'sadi. Buni esa bolalarni tarbiyasidan o'zini tanitishdan ya’ni milliylikdan boshlash kerak kichkinaligida oiladagi, bog'chadagi, o'rnidan. Albatta bolarga buni singdirishda "xalq og'izaki ijodi" muhim sanaladi. Xalq ogʻzaki ijodida ota-bobolarimizning aytmoqchi boʻlgan pand nasihatlari, el e’zozlagan, qadirlagan necha ming yillardan beri el ardogʻida boʻlgan inson boʻlishning talab qoidalari hamda Alpomish, Toʻmaris, Shiroq, Jaloliddin Manguberdi, Temur Malik kabi mart yurt farzandlarining qilgan jasoratlari va milliy 68 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 urf-odatlarimiz oʻz ifodasini topgan. Xalq oʻgʻizaki ijodidan foydalangan holda ta'lim berish fanda xalq pedagogikasi deb yuritiladi. Har bir bolaga Vatanni sev qadrla deb ming marta aytsak u oʻz-oʻzidan vatani sevib qolmaydi biz ularga vatan nima ekanligini uning qadr-qimmatini biz uchun aziz ekanligini shu vatanimizni koʻz qorachigʻiday asrash uchun joni fido etgan mart vatan fidoyilari hayotini hikoya qilib va bizgacha yetib kelgan merosni omonotga hiyonat qilmagan holda kelgusi avlodga yetkazishimiz zarurligini vatanimizni asrashimiz kerak ekanligini anglatganimizdagina bola vatani sevadi. Bolaga qanchalik tushuntira olish boshlangʻich sinf oʻqiyuvchisining mahoratiga va xalq oʻgʻizaki ijodidan foydalanishiga bogʻliq. Bolalarga aytib borilgan xalq og'izaki ijodi namunalari avvolo o'zini tanitadi ya'ni qanday urf-odatlari bor joyda yashayotganini anglaydi, ularni keng fikrlashga, tasavvur qilishga, yaxshilik qilishga undaydi va ma'naviy salohiyatining o'stiradi hamda tarbiyasiga ta'sir ko'rsatadi. Xalq ogzaki ijodiga to'xtaladigan bo'lsak u turli- tuman adabiy tur va janrlarda namoyon bo'lib kelayotgan kishilik jamiyati tarixida kop vazifali ijtimoiy-estetik mohiyatga ega. So’z san’ati hisoblanadi. U hamma zamonlarda ham oz ijodkori bolgan xalqning orzu-armonlarini ifodalab keldi, qolaversa, xalqning oz-ozinigina emas, balki bolalarning ham ma`naviy-axloqiy jihatdan shakllanishlarida muhim tarbiyaviy vosita vazifasini bajarmoqda. Xalq og'izaki ijodi asrlar davomida og'izdan og'izga o'tib, sayqalanib kelayotgan namunalar. Ular ustoz-shogird ananalarini ham rivojlantirish. Xalq og'zaki namunalari bo'lgan qo'shiq, lapar, alla, ertak, doston aytish, topishmoq va hakozo yo'nalishlari O'zbekistonning yillar davomida sayqallanib kelayotgan milliy qadriyatlarni namoyish etib kelibmoqda. Xalq og'izaki ijodi inson tarbiyasida muhimn o'rin tutar ekan ularni yanada keyin o'rganmog'imiz va ularni ommaga namoyish etmog'imiz zarur. Boshlang’ich sinf 1-2-3-4-sinf o’qish savodxonligi darsliklari o’rganib chiqildi. 1-sinf o’qish savodxonligi darsligi: 1- Aziz Vatan, jonajon Vatan bo’limida; maqollar, tez aytishlar berilgan 2- Qoyilman qish ishiga, zavq beradi kishiga bo’limida; rebuslar, bo’ladi bo’lmaydi o’yini, topishmoqlar, maqollar berilgan 69 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 01, 2025. YANUARY ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 3- Kitob bilim bulog’i - O’quvchining o’rtog’i bo’limida; topishmoqlar, maqollar berilgan 4- Bahor keldi, keladi Navro’z; tez aytish, topishmoq, “Bahorning taomi”ertagi, maqollar berilgan. 5- U-kim, Bu-nima bo’limida topishmoqlar, maqollar berilgan. 6- Xalq og’zaki ijodi - behisob xislat koni bo’limida “Ur to’qmoq”, “Zumrad va Qimmat”, “Oltin tarvuz”, “Shakardan shirin”, “Aql vq boylik” ertaklari, “ Boychechak” qo’shig’i, maqollar, topishmoqlar berilgan 7- Qanday yaxshi, bolalar Go’zal xulq, orastalik bo’limida; “Maqtanchoq quyon” ertagi, “Sher bilan durroj”, topishmoqlar va maqollar berilgan. 8-Yoz-o’tadi soz bo’limida; topishmoq, maqol, tez aytishlar berilgan. 2-sinf darsligi. 1.Ma