MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTIDAGI ASOSIY VOSITA-O`YIN.

Аннотация

Mamlakatimizda ta’lim sohasiga alohida e’tibor berilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi hukumati ta’lim-tarbiyani maktabgacha ta’lim sohasidan rivojlantirish bolalarni har tomonlama barkamol qilib shaxs qilib tarbiyalashni maqasaq qiladi. Shu o‘rinda bolalarga ta’lim-tarbiay berishda o`yin texnologiyalardan foydalanish samarali natija beradi. Ushbu maqolada maktabgacha ta'lim tashkilotlarida bolalarning faoliyat jarayonlarini mazmunli o`tkazishda foydalaniladigan o`yinlarning hususiyatlari va turlari haqida so‘z yuritilgan. Kalit so`zlar: O`yin, didaktika, ijodiy o`yin, qoidali o`yinlar, harakatli o`yin. Oʻzbekiston Respublikasida taʼlim sohasida keng islohotlar amalga oshirilmoqda. Respublikada joriy etilgan taʼlim tizimi, uning turlari va shakllari orqali har bir fuqaroning taʼlim olishdagi konstitutsiyaviy huquqlari amalga oshirib kelinmoqda. Davlatimiz tomonidan ilmiy sohadagi rivojlanishlar keng qoʻllab- quvvatlanmoqda. Ayniqsa bu oʻrinda yosh avlodni kichik yoshdan boshlab sogʻlom va har tomonlama yetuk qilib voyaga yetkazish, taʼlim-tarbiya jarayoniga samarali taʼlim- tarbiya shakllarini hamda usullarini joriy etish va shu orqali bolalarni rivojlantirish borasidagi ishlar muhim ahamiyat kasb etadi. Oʻzbekiston Respublikasi “Taʼlim toʻgʻrisida”gi qonunining 8–moddasida: “Maktabgacha taʼlim va tarbiya bolalarni oʻqitish va tarbiyalashga, ularni intellektual, maʼnaviy-axloqiy, etik va estetik va jismoniy jihatdan rivojlantirishga, shuningdek bolalarni umumiy oʻrta taʼlimga tayyorlashga qaratilgan taʼlim turidir”. Maktabgacha yoshdagi bolalarga ta’lim tarbiya berishda oʻyinlardan foydalanish va yoshga mos holda tashkil etish dolzarbdir. Ota-onalarimiz tomonidan bolaning ushbu yosh davrida farzandlari tezroq mustaqil oʻqishni va yozishni bilishni istashlari haqida xohish-istaklarni bildiradilar. O'yin texnologiyasining nazariy asoslari. Bugungi kunda ta'Iim tizimiga, jumladan maktabgacha ta'lim tizimiga ham yangi pedagogik texnologiyalar, interfaol usullar kirib kelmoqda. Bu texnologiyalarning mazmun-mohiyatini, asosiy tamoyillarini, qonuniyatlarini, ulardan samarali foydalanish yo'llarini amaliyotchi tarbiyachi va o'qituvchilarga yetkazib berish pedagogika fani oldida turgan dolzarb muammolardan biridir. L. S. Vigodskiy o'yinni bolaning ichki ijtimoiy dunyosi, ijtimoiy buyurtmalarni o'zlashtirish vositasi sifatida ta'riflaydi. 278 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 Har qanday o'yin muayyan vazifalarni bajaradi: -maftunkorlik; -kommunikativlik; -o'z imkoniyatlarini amalga oshirish; -tashxis; -o'yin ishtirokchilari o'rtasidagi muloqot; -ijtimoiylashuvlik. S. A. Shmakovning ta'kidlashicha, o'yinlar quyidagi asosiy xususiyatga ega: Erkin rivojlantiruvchi faoliyat-ya'ni bola o'yinni o'zi tanlaydi, unda faol ishtirok etadi. Bunda birinchi navbatda yakuniy natija emas, balki o'yin jarayoni muhim ahamiyatga ega; Ijodiy xarakter- ya'ni o'yin jarayonida bolalar uchun ijod qilishga katta imkoniyatlar mavjud; Emotsional ta'sir -bola o'yinda markaziy o'rin egallashni xohlaydi, g'olib bo'lishga intiladi, bu bolaning faolligini oshirishga yordam beradi; Maktabgacha ta’lim tashkilotlari pedagagik jarayonlarda oʻyinning tutgan oʻrni alohida boʻlib, oʻyindan bolalarni tarbiyalash va ularga ta’lim berishda keng foydalaniladi. Zero:  Oʻyin bolalarning mustaqil faoliyati boʻlib, unda bolaning ruhiyati namoyon boʻladi;  Oʻyin maktabgacha yoshdagi bolalar hayotini tashkil etish shaklidir;  Oʻyin bolalarni hart tomonlama tarbiyalash vositalaridan biridir;  Oʻyin bolalarga ta’lim tarbiya berishning metod va usulidir; Oʻyin bolalarni jismoniy tomondan tarbiyalashda maktabgacha ta’lim muassasasi ishida katta oʻrin egallaydi. Oʻyinga yosh organizmga xos boʻlgan talab va ehtiyojlar qondiriladi, hayotiy faollik ortadi, birdamlik, tetiklik, quvnoqlik tarbiyalanadi. Shuning uchun ham bolalarni jismoniy tarbiyalashda oʻyin munosib oʻrin egallaydi. Atoqli pedagog va shifokor E. A. Arkin oʻyinni “ruhiy vitamin”, deb bekorga aytmagan. Bolalarning toʻlaqonli jismoniy rivojlanishi va salomatligini mustahkamlash uchun harakat faoliyatining turli shakllaridan foydalaniladi. Oʻyin oʻz mazmuni va tashkil etilishi, bolalarga ta’sir koʻrsatish darajasi, buyumlarning turlari hamda kelib chiqishiga koʻra ijodiy va qoidali oʻyinlarga boʻlinadi. Ijodiy oʻyinlar –bolalarning mustaqil, ijodiy, oʻzlari oʻylab chiqqan oʻyin majmuyidir. Bunda bolalar oʻz ta’surotlari, borliq hayotdagi tushunchalari va unga 279 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 boʻlgan oʻz munosabatarini aks ettiradilar. Ijodiy oʻyinlar quyidagi turkumlarga boʻlinadi: - sujetli-rolli - dramalashtirilgan ( saxnalashtirish) ; - qurilish; - tabiat materiallari bilan oʻynaladigan oʻyinlar. Ijodiy oʻyi