O‘ZBEKISTONDA OQILONA SOLIQ SIYOSATI – IQTISODIY BARQARORLIKNING MUHIM OMILI SIFATIDA

Аннотация

Tax policy in Uzbekistan plays a crucial role in ensuring economic stability and shaping the state budget. This article analyzes the key principles of the country's tax system, reforms, measures to reduce tax burdens, and the role of tax policy in economic development. Keywords: tax policy, Uzbekistan, tax system, economic development, tax reforms, state budget, tax burden, fiscal policy, financial stability, investments. Kirish. Soliq siyosati har bir davlat iqtisodiyotining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi, chunki u davlat byudjetini shakllantirish, ijtimoiy-iqtisodiy barqarorlikni 88 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 ta’minlash va iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantirishda markaziy o‘rin tutadi. O‘zbekistonda so‘nggi yillarda soliq siyosatini takomillashtirish va uning iqtisodiyotga ta’sirini kuchaytirishga qaratilgan keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Ushbu islohotlar soliq yukini yengillashtirish, soliq to‘lovchilarning huquqlarini himoya qilish va iqtisodiyotni diversifikatsiya qilishga qaratilgan. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgandan so‘ng, milliy soliq tizimini shakllantirishga kirishdi1. Dastlabki yillarda soliqlar iqtisodiyotni boshqarish vositasi sifatida xizmat qildi. Keyinchalik, mamlakat iqtisodiyotni modernizatsiya qilish va bozor mexanizmlariga o‘tish jarayonida fiskal siyosatni yanada takomillashtirishga ehtiyoj sezdi. Soliq siyosati orqali davlat iqtisodiyotning turli sohalarida strategik yo‘nalishlarni qo‘llab- quvvatlaydi, investitsiyalarni rag‘batlantiradi va tadbirkorlik muhitini yaxshilashga qaratilgan chora-tadbirlarni amalga oshiradi2. Bugungi kunda O‘zbekistonning soliq siyosati davlat byudjetining asosiy daromad manbai sifatida nafaqat iqtisodiyotni boshqarish, balki ijtimoiy tenglikni ta’minlash, xususiy sektorni rivojlantirish va xorijiy investitsiyalarni jalb qilishda ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mamlakatdagi soliq tizimi hozirgi kunda soddalashtirilgan va biznes muhitini yaxshilashga yo‘naltirilgan bo‘lib, bu jarayon xalqaro tajriba asosida takomillashtirilmoqda. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti tomonidan ilgari surilgan 2019-yilgi “Soliq kodeksi” islohoti mamlakatda soliq siyosatini modernizatsiya qilishda yangi bosqichni boshlab berdi. Ushbu islohotlar soliq ma’muriyatchiligini soddalashtirish, soliqlarni avtomatlashtirish va soliq yukini kamaytirish orqali tadbirkorlar va soliq to‘lovchilarning manfaatlarini himoya qilishga qaratilgan. Xususan, soliq stavkalarini pasaytirish, daromadlar ustidan ikki karra soliqqa tortishni bartaraf etish va elektron hisob-kitob tizimini joriy qilish kabi yondashuvlar iqtisodiy samaradorlikni oshirishda muhim qadam bo‘ldi. O‘zbekiston Respublikasi mustaqillikka erishgan dastlabki yillardan boshlab milliy soliq tizimini shakllantirish va uni mamlakat iqtisodiy taraqqiyotiga moslashtirish bo‘yicha keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirdi. Ushbu jarayon davomida soliqlarning iqtisodiyotga ta’siri va ularning samaradorligi doimiy e’tibor markazida bo‘lib kelgan. Mamlakat iqtisodiy siyosatida soliq tizimi ikki asosiy 1 Yunusov, A. Soliq tizimining rivojlanishi va innovatsion yondashuvlar. Toshkent: Innovatsion tadqiqotlar markazi. 2023. 23- b. 2 Toshmatov F. O‘zbekistonda soliq ma’muriyatchiligini raqamlashtirishning ahamiyati. Toshkent: Milliy universitet nashri. 2021. 46-b. 89 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 2, Issue 1 yo‘nalishda rivojlanib kelmoqda: davlat byudjeti uchun barqaror daromad manbai yaratish va xususiy sektor uchun qulay ishbilarmonlik muhitini shakllantirish. Soliqlar, xususan, kichik va o‘rta biznes subyektlarini qo‘llab-quvvatlashda muhim omil bo‘lib, davlat iqtisodiyotining turli sektorlarida o‘sish va barqarorlikni ta’minlashga xizmat qilmoqda. Shu bilan birga, soliqlar orqali davlat iqtisodiy strategiyalarni amalga oshiradi, jumladan, eksportni qo‘llab-quvvatlash, investitsiyalarni jalb qilish va tadbirkorlik faoliyatini kengaytirish. O‘zbekistonda soliq siyosatini isloh qilish jarayoni so‘nggi yillarda sezilarli tezlashdi. Xususan, 2017-yildan boshlab mamlakat rahbariyati tomonidan iqtisodiyotni liberallashtirish va soliqlarni soddalashtirishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirila boshlandi. Soliq siyosatining modernizatsiyasi natijasida soliqlarni boshqarish tizimi takomillashtirilib, "raqamli boshqaruv" yondashuvi keng joriy qilindi. Bu o‘z navbatida davlatning fiskal siyosatini shaffof qilish va soliq to‘lovchilarning manfaatlarini himoya qilish imkonini yaratdi. O‘zbekistonning yangi “Soliq kodeksi” (2019-yil) mamlakatda iqtisodiy islohotlarning yangi bosqichini boshlab berdi. Ushbu kodeks soliq yukini sezilarli darajada kamaytirish, soliq to‘lovlarni avtomatlashtirish va biznes muhitini yaxshilashga