KREDIT MEXANIZMI VA UNING ELEMENTLARI. KREDITLASH TAMOYILLARI VA USULLARI

Аннотация

This thesis discusses the credit mechanism, its elements, and the principles and methods of lending. During the research, the substantiated ideas and conclusions were proven using examples. Keywords: credit mechanism, lending principles, money, tangible assets. КРЕДИТНЫЙ МЕХАНИЗМ И ЕГО ЭЛЕМЕНТЫ. ПРИНЦИПЫ И МЕТОДЫ КРЕДИТОВАНИЯ Аннотация. В данной диссертации рассматривается кредитный механизм, его элементы, а также принципы и методы кредитования. В ходе исследования обоснованные идеи и выводы были подтверждены примерами. Ключевые слова: кредитный механизм, принципы кредитования, денежные средства, материальные активы. Kredit - bu vaqtincha bo‘sh turgan pul mablag‘larini pul egasi yoki boshqalar tomonidan ma’lum muddatga, haq to‘lash sharti bilan qarzga olish va qaytarib berish yuzasidan kelib chiqqan iqtisodiy munosabatlar yig‘indisidir. Kredit yordamida tovar-moddiy boyliklari, turli mashina va mexanizmlar sotib olinadi, iste’molchilar mablag‘lari etarli bo‘lmagan sharoitda to‘lovni kechiktirib tovarlar sotib olishlari va boshqa har xil to‘lovlarni amalga oshirish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Kredit iqtisodiy kategoriya bo‘lib, ijtimoiy munosabatlarning aniq bir ko‘rinishi sifatida yuzaga chiqadi. 649 NEW RENAISSANCE 2025 JANUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 1 Kredit har qanday ijtimoiy munosabat emas, balki ijtimoiy ishlab chiqarish mahsuli, qiymatning harakati, qarz beruvchi va qarz oluvchi o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatlarni ifodalovchi kategoriyadir. Kreditning mohiyati uning ichki belgilarini ochib berishga qaratilgan. Kreditning mohiyatini ochish - bu uning sifatlarini , kreditning muhim tomonlarini, uni iqtisodiy munosabatlar tizimining bir elementi sifatida ko‘rsatuvchi asoslarini bilish demakdir. Iqtisodiy kategoriya sifatida kreditning mohiyati ko‘pgina iqtisodchi olimlar tomonidan o‘rganilib chiqilgan va ular tomonidan kreditning mohiyati bo‘yicha turlicha fikr bildirilgan. Masalan, E. Voznesenskiy, A. Zverev, D. Allaxverdyan kabi olimlarning fikricha, kredit maxsus kategoriya hisoblansada u moliya tarkibiga kiradi, deb hisoblashadi. V. Zaxarov, O. Lavrushin, M. Pessel, I. Levchuk, V. Rыbin, A. Qodirov, T. Qoraliev kabi olimlar esa kreditni moliya bilan parallel ravishda faoliyat ko‘rsatuvchi alohida mustaqil iqtisodiy kategoriya deb hisoblaydilar. YUqoridagi fikrlarga asoslangan holda kreditning ba’zi muhim tomonlari aniqlanadi: birinchidan, uning ijtimoiy mahsulot yaratish, milliy daromad va pul resurslarini qayta taqsimlashga bog‘liqligi; ikkinchidan, kreditning harakat shakliga (tovar yoki pul tarzida) ega ekanligi; uchinchidan, takror ishlab chiqarishdagi harakatning asosiy hal etuvchi belgisi (qarz) ekanligi va h. k. Berilgan kredit qaytarib berishlilik xarakteriga ega. U xuddi shu sifati bilan moliyadan farq qiladi. Ssuda kapitali manbalarining tahlili kreditning iqtisodiy kategoriya sifatidagi mohiyatini aniqlashga asos bo‘lib xizmat qildi. Bir qator iqtisodchilarning fikricha, kredit jamiyatdagi vaqtincha bo‘sh pul mablag‘larini yig‘ish va ularni taqsimlash shaklidir. Bu nuqtai nazardan, kredit vaqtincha bo‘sh pul mablag‘larini qarzga berish bo‘lib, muayyan belgilangan muddatdan so‘ng bu mablag‘lar o‘z manbasiga qaytib kelishi kerak. Kredit mexanizmi deganda kreditlash jarayonini amalga oshirishning shakllari kreditlash usullari shakllari va elementlarini tushunish kerak. Kredit mexanizmining elementlariga kreditning obekti va subekti,kreditlash tamoyillari, kreditlash usullari va shakllari kabilar kiradi. Kredit va kreditlashning o‘ziga xos qoidalari borki, ular maxsus tamoyillarda ifoda etiladi. Bular: 650 NEW RENAISSANCE 2025 JANUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 1 • kreditning qaytarishliligi; • kreditning muddatliligi; • kreditning ta’minlanganligi; • kreditning maqsadliligi; • kreditning to‘lovliligi; • kreditning samaradorligi. Kreditning qaytarib berish tamoyili. YA’ni kreditni qaytarib berish shart. Qaytarib berishlik ikki yoqlama jarayonni ifoda etadi, u kreditor uchun ham, qarz oluvchi uchun ham bir xil darajada muhimdir. Kreditning bu tamoyili amaliyotda kredit va undan foydalanganlik uchun foiz summasini kredit bergan muassasa hisobiga ko‘chirish yo‘li bilan to‘lanadi. Aynan shu yo‘l bilan banklar kredit resurslarining qayta tiklanishini ta’minlaydilar. Kreditning muddatliligi. Kredit ma’lum muddat uchun beriladi. Bankdan qarz olinganda albatta uning qanday muddatda berilishi kredit bitimida kelishib olinadi. Kredit bitimi bank bilan qarz oluvchi o‘rtasidagi bitim bo‘lib, unda kreditning qanday muddatga berilganligi, kredit uchun qanday haq to‘lanishi va kreditni qaytarishlik kafolatlari qayd etiladi. Kreditning muddatliligi har ikkala tomon, kreditor uchun ham, qarz oluvchi uchun ham muhimdir. Agar kreditor qarzni foizi bilan o‘z vaqtida qaytib olsa, bunda qarz oluvchining kreditor oldidagi ishonchliligi tasdiqlanadi va yana takror qarz olish imkoniyati ta’minlanadi. Kreditning muddatliligi bo‘yicha