MUZÍKA SABAǴÍ MAZMUNÍNÍŃ BALALAR JASÍNA HÁM BILIMINE SAY BOLÍWÍ

Аннотация

This article discusses the adaptation of music lesson content to children's age and knowledge, the basics of teaching in music lessons. Keywords: music, pedagogy, principle lesson, art history, education, culture. СОДЕРЖАНИЕ УРОКА МУЗЫКИ ДОЛЖНО СООТВЕТСТВОВАТЬ ВОЗРАСТУ И ЗНАНИЯМ ДЕТЕЙ. Аннотация. В данной статье содержание урока музыки должно соответствовать возрасту и знаниям детей, а также основам преподавания на уроках музыки. Ключевые слова: музыка, педагогика, принципиальный урок, искусствоведение, образование, культура. Respublikamızda muzıka pedagogikası pánin rawajlandırıwdıń áhmiyetli zárúrligi 2020 jıl 23 sentyabrdegi 637 - san Ózbekstan Respublikasınıń Nızamında kórsetilgen joqarı dárejeli, zaman talabına say kadrlar tayarlaw barısındaǵı wazıypalar menen belgilenedi. Bul baǵdarda bolajaq oqıtıwshı kadrlardıń joqarı mánáwiy minez - qılqı sıpatlarına iye bolıwı úlken áhmiyetli iye. Jaslarda usınday sıpatlardı tárbiyalawda “Muzıka mádeniyatı” páni oǵada áhmiyetli bolıp esaplanadı. Prezidentimiz xalıqtıń mánáwiy ruwxıyatın bekkemlew hám rawajlandırıw mámleketimizdiń hám jámiyettiń eń zárúrli wazyıpası etip belgiledi. Mánáwiyat - sonday bahalı jemis, ol biziń áyyemgi hám ullı xalqımız qálbinde óz ǵárezsizligin túsinip, ańlap, erkinlikti súyiw sezimi menen birge jetilisken. Mánáwiyat insanǵa ana súti, ata úlgisi, ata - babalar násiyatı menen sińip baradı. Mánáwiyat insanǵa hawaday, suwday zárúr» - degen dástúriy sózleri tárbiya barısında alıp barılatuǵın barlıq islerimizdiń baǵdarı ámeli bolıwı kerek. [4] 1 05 7 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Qaraqalpaq muzıka pedagogikası, yaǵnıy milliy pedagogika milletimiz hám xalqımızdıń eski milliy qádriyatlarına súyenedi. Onıń ózine say milliyligi, adamgershiligi, hár tárepleme jetilisken insandı tárbiyalawǵa qaratılǵanlıǵı, doslıq, joqarı mádeniyatlı hám bay mánáwiyatqa tiykarlanǵanlıǵı menen belgili. Eramızdan aldıńǵı IV-ásirde grek filosofı Platon «Tárbiyanıń eń ullı quralı-muzıka kórkem ónerinde dep oylayman, sebebi ritm hám garmoniya sol waqıttıń ózinde kewilge jol tabadı hám onı kórkemlendiredi»-degen edi. Al Platonnıń shákirti Arestotel bolsa «Muzıka adam ruwhıyatına, minezine belgili bir dárejede tásir etedi, demek solay eken ol jaslardı tárbiyalaytuǵın predmetlerdiń biri bolıp xızmet etiwi kerek»-degen edi. Muzıka sabaǵında muzıkanıń ózi - ózine kórgizbe qural bolıp esaplanadı. Muzıka kóz benen emes, qulaq penen qabıl etedi. Mısalı, muzıka shıǵarmasın shertkende yamasa qosıq aytqanda, nama hám sózi qulaq penen tıńlap «kórip» qabıllanadı. Muzıka tıńlawda hám shıǵarmanı talqılawda saz kórgizbe sıpatında shertip «kórsetiledi» [11]. Muzıka sabaqlarında muzıka tárbiyasınıń wazıypaları. Muzıka sabaqlarında oqıtıw processi tómendegishe bolıwı kerek: 1. Úyretiw; 2. Rawajlandırıw; 3. Tárbiyalaw. Oqıtıw processi muzıka táliminiń maqseti, usılları hám principlerın óz ishine aladı. Bul shıǵarmanı úyreniwdegi maqsetti belgilep alıw, oqıwshılarǵa jetkiziw, kórkemlep súwretleniwin ashıp beriwge qaratılǵan. Onıń ushın oqıtıwshı ulıwma pedagogikalıq texnologiya metodlarınan, muzıka tálimi principlerınen paydalanıladı. Sabaqta muzıkalıq qábiletti rawajlandıw processine mısallar: a) Muzıka shıǵarması mısalında vokal hám xor sheberligin (demdi durıs alıw, dawıstı shıǵarıw, úziliksiz aytıw texnikası, tildi burıw hám taǵı basqa) rawajlandırıw; b) Muzıka shıǵarmasın tıńlaw hám esitiw qábiletin rawajlandırıw; c) Oqıwshınıń xarakterindegi ishki sezimlerine tásir etiw hám rawajlandırıw, onı mehriban hám dóretiwshi etiw; d) Uqıp, improvizaciya, balalar saz ásbaplarında shertiw, muzıkaǵa ritmikalıq háreket islewi, ritmdi seziw qábiletin rawajlandırıwǵa járdem beriw. Oqıwshılardıń jas óspirim ózgesheligi boyınsha dawıs (ses) aralıǵı hám jas ózgeshelikleri boyınsha salıstırmalı keste. Jas ózgesheligi Birinshi dawıs aralıǵı Ekinshi dawıs aralıǵı 1 05 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 7-8 jasar Mi (Re)-Si (Do2) - 8-9 jasar Re (Do)-Do2 (Re2) - 9-10 jasar Do-Re2 - 10-11 jasar Do-Re2 (Mi2)Do-Do2 11-12 jasar Do-Mi2 Si-Re2 13-14 jasar Do1-Mi2, Si- Do2 Bul princip tiykarǵı baǵdarlamalardan (programma) oqıw materialın tańlawda, sabaq mazmunın dúziw ushın qollanıladı. Bunda hár bir atlamnıń ulıwma bilim hám tájiriybeleri esapqa alınıwı shárt. Soǵan tiykarlana otırıp jıllıq kalendar joba dúziw ushın shıǵarmalardı erkin tańlaw imkaniyatı beriledi. Usı táreplerinende muzıka sabaǵı basqa sabaqlardan ózgeshelikke iye. Bunda qosıq tıńlaw ushın muzıkalıq shıǵarmalar, vocal - xor shınıǵıwları, muzıka sawatı materialları, shıǵarmanı talqılaw ushın terminler hám nama dóretiwshiler haqqında fakt hám dáliller, turmıstan mısallar menen oqıwshılardıń bilim, tájiriybelerine sáykes joba dúziledi. Eger baslawısh klasslarda muzıka sabaǵın qániyge oqıtıwshı alıp barmaǵan bolsa, baǵdarlamanı ózlestiriwi bir táreplem