TADQIQOTLARDA DARAXTLAR VA GULLAR EVOLYUTSIYASI

Аннотация

The article describes the history of various species of trees and flowers, their development. Various works and studies show the level of study and evolution of phytonyms, examples are given. The article reflects that the origin, evolutionary history and biological development of plants are described in detail. Keywords: evolution, linguistics, phytonym, tree, flower, research, medicinal plants, desert plants, forest trees. Daraxtlar – ko’p yillik o’simliklar bo’lib, ularning qiymati nafaqat tabiat, balki inson hayoti uchun ham katta ahamiyatga ega. Ular nafaqat go’zallik, balki kislorod ishlab chiqarish, tuproqni himoya qilish va biologik xilma-xillikni saqlashda muhim o’rin tutadi. Daraxtlar evolyusiyasi haqida gapirsak ular Yerda 350 million yil oldin paydo bo’lgan. Ular devon davrida paydo bo’lib, o’rmonlarning birinchi ko’rinishlari hosil bo’lgan. Paleontologik tadqiqotlar daraxtlar o’tmishda yerning iqlimiga ta’sir o’tkazganini ko’rsatadi. Ular uglerod dioksidini so’rib, atmosferani soflashtirgan.Daraxtlar insoniyat tarixida ilk sivilizatsiyalarda muqaddas deb hisoblangan. Masalan, Misrda xos daraxtlar (masalan, tut daraxti) ulug’vorlik ramzi bo’lgan.Qiziqarli ma’lumotlarni misol keltirsak eng qadimiy daraxt Metushela (AQSHda), uning yoshi taxminan 4,800 yil.Eng baland daraxt – Giperion (Kaliforniyadagi sekvoyya daraxti), uning balandligi 116 metr.Ba’zi daraxtlar bir vaqtning o’zida meva ham, shifobaxsh moddalar ham beradi (masalan, kokos daraxti). Daraxtlar va gullar sayyoramizdagi hayotning ajralmas qismi bo’lib, ularning evolyusiyasi millionlab yillar davomida sodir bo’lgan. Ularning rivojlanishi biologik, ekologik va iqlimiy o’zgarishlarga javoban shakllangan.1. Daraxtlarning 4 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si evolyusiyasi Yer tarixida o’simliklar hayotining muhim bosqichidir..Dastlab, qadimgi daraxtlarning ajdodlari suv o’simliklari bo’lgan. Qurg’oqchilik sharoitiga moslashish uchun ilk suv o’simliklari qurg’oqlikqa chidamli bo’lib, urug’lar va pufakchalar bilan tarqalishni boshlagan.Birinchi daraxtsimon o’simliklar silur davrida (427–393 mln yil oldin) paydo bo’lgan. Ular sporalar orqali ko’paygan. Karbon davrida (360–300 mln yil oldin) paporotniksimon daraxtlar tarqalgan. Ular o’rmonlarni hosil qilgan va zamonaviy ko’mir konlarining paydo bo’lishiga olib kelgan. Ignabargli daraxtlar:Yura va bor davrlarida ignabargli o’simliklar keng tarqaldi. Ular urug’lar bilan ko’payib, qurg’oqchilik va sovuq iqlimga moslashgan. Hozirgi zamonaviy daraxtlar: Gulli o’simliklar (angisperma) daraxtlarigacha evolyusiyalashib, turli iqlim va ekotizimlarga moslashgan. Ular ko’p turlari bilan birga, o’rmonlar va cho’llarda yashashda davom etmoqda. Gullarning evolyusiyasi:Gullar daraxtlar evolyusiyasining muhim bosqichi bo’lib, ular faqat angisperma o’simliklarida uchraydi.Gulli o’simliklar ilk bor Bor davrida (140–100 mln yil oldin) paydo bo’lgan.Ular tovuqqushlar va hasharotlar bilan simbiotik aloqada rivojlandi.Gulli o’simliklar turli sharoitlarda, jumladan, suv, tog’lar, cho’llar va o’rmonlarda moslashib, evolyusiyasini davom ettirdi. Ularning barglar, urug’lar va ranglardagi xilma-xilligi ularni Yerdagi eng muvaffaqiyatli o’simliklardan biriga aylantirdi.Daraxtlar va gullar Yerning kislorod miqdorini oshirib, uglerodni to’plashga yordam bergan. Ular tuproqni mustahkamlagan va turli jonzotlar uchun turmush manbai bo’lgan.Daraxtlar odamlar uchun yoqilg’i, qurilish materiali va turli sanoat mahsulotlari uchun xomashyo bo’lib xizmat qiladi. Gullar esa oziq-ovqat, dori- darmon va kosmetika uchun muhim ahamiyatga ega.Ularning evolyusiyasi Yerdagi hayotni murakkab va chiroyli ekotizimlarga boyitdi. Daraxtlar va gullarning evolyusiyasi bo’yicha ma’lumot olish uchun quyidagi adabiyotlardan foydalandik. Ularda o’simliklarning kelib chiqishi, evolyusiya tarixi va biologik taraqqiyoti batafsil bayon etilgan: 1. Raven, P. H., Evert, R. F., Eichhorn, S. E.//"Biology of Plants" 2. Beerling, D. J.The Emerald Planet: How Plants Changed Earth’s History"-Bu adabiyotlardan o’simliklar biologiyasining asosiy manbai bo’lib, daraxtlar va gullarning evolyusiyasi haqida, hamda o’simliklarning Yer ekologiyasi va iqlimiga ta’siri, shuningdek, ularning evolyusiya jarayonlari haqida ma’lumot oldik.Shunigdek Niklas, K. J.//"Plant Evolution: An Introduction to the History of Life"// 4. Taylor, T. N., Taylor, E. L., & Krings, M."Paleobotany: The Biology and Evolution of Fossil Plants" 5. Friedman, W. E.”The Evolution of Flowering Plants" deb nomlangan kitoblaridan kerakli ma’lumotlarga ega bo’ldik. Charlz Darvinning "Tabiiy tanlov yo’li bilan turlarni kelib chiqishi" asari ham shular jumlsidandir. O’simliklarning lingvokulturologik xususiyatlarini o’rganish fransuz adabiyotida muhim o’rin tutadi. Quyida ushbu mavzuga oid ba’zi muhim asarlar ro’yxati keltirilgan.. "Le symbolisme des plantes: Dictionnaire du langage des fleurs et des plantes" – Paul-Victor 5 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFEREN