OILAVIY BOLALAR UYI SHAROITIDA TARBIYALANAYOTGAN BOLALARDA SENZITIVLIKNING O’ZIGA XOSLIGI

Аннотация

The life of a child in infancy is completely connected with the emotional relationship with adults, which directly affects the child's good mood and emotional growth. Emotional relationship with adults is the main leading activity of children aged 1-3 years and is the basis of the child's psychological development. The habit of adults to constantly be with the child and pay attention to him, along with the weakening of his interest in toys, leads to the emergence of the initial sensitive process. Keywords: Infancy, toy, physical, psychological, social, emotional relationship, psychological development, sensitivity, sensitive period, emotional loneliness Аннотация. Жизнь ребенка в младенчестве полностью связана с эмоциональным взаимодействием со взрослыми, а хорошее настроение ребенка напрямую влияет на его эмоциональное развитие. Эмоциональные отношения со взрослыми являются основной ведущей деятельностью детей в возрасте 1-3 лет и считаются основа психического развития ребенка. Привычка взрослых постоянно находиться рядом с ребенком и уделять ему внимание, а также ослабление его интереса к игрушкам обусловливают возникновение первичного сенсорного процесса. Ключевые слова: Младенчество, игрушка, физическое, умственное, социальное, эмоциональное отношение, умственное развитие, чувствительность, сенситивный период, эмоциональное одиночество. 560 NEW RENAISSANCE 2025 JANUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 1 Go’daklik davri - bu bolaning himoyasiz, kam harakat, atrofidagi hodisalarga juda kam reaksiyasi, boladan juda jadal ravishda rivojlanadigan faol, tez, ilg’aydigan, harakatchan, yordamga chaqira oladigan quvnoq bolaga aylanish davrdir. Go’dak yoshidagi bola ham jismonan, ham psixik, ham ijtimoiy jihatdan juda tez rivojlanadi. U qisqa vaqt ichida kattalar bilan munosabat o’rnatadi, predmetlarni ushlashga va ulardan foydalanishga o’rganadi. Ilk yoshdagi bolaning harakat faoliyati uning rivojlanish darajasini va nerv tizimining funksional xolatini aks ettiradi.N.D.Levitovning ko’rsatishicha, yangi harakatlarni egallash analizatorlarning rivojlanishi bilan chambarchas bog’langan,ilk yoshdagi bolalarning muskullari juda bo’sh bo’ladi.Shu sababli ham tana harakatini muvozanatlashtirishda kattalrni ko’magi zarur hisoblanadi. Go’daklik davridagi bolaning hayoti to’liq kattalar bilan hamkorlikdagi emotsional munosabat bilan bog’liq bo’lib, bola kayfiyatining yaxshi bo’lishiga uni to’g’ridan - to’g’ri emotsional hisssiy yuksalishiga ta’sir ko’rsatadi. Kattalar bilan emotsional munosabat 1-3 yoshdagi bolalarning asosiy yetakchi faoliyati bo’lib, bola psixik taraqqiyotining asosi bo’lib hisoblanadi. Kattalarning doimiy ravishda bola bilan birga bo’lishlariga unga o’z diqqatlarini qaratishlariga odatlanishi, uning o’yinchoqlarga nisbatan qiziqishining susayishiga olib kelishi bilan birgalikda, dastlabki senzitiv jarayonni yuzaga kelishiga sabab bo’ladi. Bolalarga turfa axborotlarni rang – barang berilishi, ular bilan muloqotga kirishish, o’ynash bolaning atrof – olamdagi voqeliklarni anglashga bo’lgan ehtiyojini oshiradi. Shuningdek cheklangan tarbiyaga nisbatan bolani faol harakat va muloqot bilan ta’minlanishi boladagi bilish jarayonlarini rivojlanishini keltirib chiqaradi. Har bir bolada senzitivlik har xil yoshga, har xil vaziyatga qarab shakllanadi. Senzitivlik natijasida bola ma’lum harakat yoki xolatni o’zi mustaqil anglay olishi kuzatiladi. Shu predmet yoki jarayon haqida bola tasavvurga ega bo’ladi. Baholanki 1-5-3 yosh bolada nutqning rivojlanishi uchun senzitiv davr hisoblanadi. Bola bilan so’zlashayotganda kattalar so’zlarni aniq talaffuz etishlari va boladan ham aniq talaffuzni talab etishlari lozim.bir predmetni boshqasi o‘rnida qo’llay olish mumkinligini anglash, bolada senzitivlikni eng yuqori cho’qqisi hisoblanadi. Bu jarayon orqali endi bola yangi yondoshuvlar o’ylab topa boshlaydi. Oilada tarbiyalanayotgan bola ko’proq kattalar bilan munosabatga kirishsa mehribonlik uylari tarbiyalanuvchilari o’yinchoqlar bilan ovunishini ko’rishimiz mumkin. 561 NEW RENAISSANCE 2025 JANUARY INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE VOLUME 2 | ISSUE 1 Oiladagi bolalar o’zlarida kechayotgan hissiyotlarni ko’rsatib, hissiy javob olishi mumkin, lekin afsuski mehribon tarbiyachilar shijoatiga qaramasdan, bolalar ko’pincha muommolar qarshisida bitta o’zlari qolishga majbur bo’lishadi. Muommolar qarshisida ojizlik,hali mustaqil bajara olish ko’nikmasining shakllanmaganligi,bolalarda ruhiy tushkunlikni Shuningdek bolalarda “hissiy yolg’izlik’’ni keltirib chiqaradi.1-3 yoshdagi bolalar dastlabki mustaqil harakatlarni atrofidagi insonlar yordami, olqishi orqali amalga oshirgan bo’lsa, ular yana shu olqish uchun ko’proq xatti-harakatlarni o’zlari mustaqil bajarishga harakat qilishadi. Bola o’z harakatlari bilan atrofdagilarni diqqatini torta olishi mumkinligini anglagan xolda endi harakatdan to’xtamaydi. Ana shunday munosabat natijasida bolada qandaydir aktivlik, kattalarga talpinish