MODAL FE'LLARNING IZOMORFIZM PRAGMATIKASI

Аннотация

Til jamiyatda ijtimoiy harakterga ega va u kishilarning ijtimoiy mehnat jarayonida yuzaga kelgan o’zaro aloqa bog’lash, fikr almashishga xizmat qiluvchi vositadir. Shuningdek, u millatning ma’naviy qiyofasini ham o’zligini ifoda etuvchi muhim ramzlardan biri, insoniyat tafakkurining bebaho ko’zgusi hamdir.Til nafaqat aks ettirish, balki uning so‘zlovchilari yashayotgan voqelikni shakllantirish vositasidir. Kalit so'zlar: modallik ma'nosi, modal forma, kategoriya, izomorfizm. Til vositalari - bizni o'rab turgan dunyo haqidagi ma'lumotlarni yozib olish, shuningdek, u haqidagi tasavvurlarimizni shakllantirish vositalari. Hurmat ma'nosining egalik affikslari vositasida ifodalanishi mumkinligi haqida N.K.Dmitriyev, E.V.Syevortyan, A.N.Kononov, F.Abdullayev, K.Nazarov kabi olimlar fikr bildirganlar. A.Hojiyev, S.Usmonov, R.Qo'ng'urov, Yo.Tojiyev, R.Ikromova kabi olimlar esa hurmat ma'nosini modal ma'no ifodalovchi ayrim vositalar qatorida sanab, “modal forma”, “sub'yektiv baho formasi”, kabi atamalar bilan atashgan. To'g'rirog'i, hurmat ifodalovchi morfologik vositalar boshqa katyegoriya vositalari bilan qorishiq holda o'rganildi. G'.Zikrillayev esa buni fye'l so'z turkumi doirasida shaxs-son katyegoriyasiga bog'lab o'rgangan. A.Hojiyev hurmat ma'nosi tadqiqiga semantik maydon nazariyasi asosida yondashib, uning ayrim umumiy jihatlariga to'xtalgan . Yuoridan tadqiqotlardan farqli o’laroq, ushbu magistrlik disseratasiyasi hurmat va xushmuomalik semiyasini modal fe’llar orqali ifodalanish pragmatikasiga bag‘ishlangan Modal fe’llarning sintaktik va semantik xususiyatlari o‘rtasidagi parallellik yoki to‘g‘ridan-to‘g‘ri mos kelishi ularni lingvistik tahlilning hal qiluvchi jihati hisoblanadi. Izomorfizm deb ataladigan bu moslashish grammatik tuzilish (sintaksis) va modal fe'llar orqali bildirilgan ma'no (semantika) o'rtasidagi tizimli munosabatni anglatadi. 66 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 1, Issue 3 Can/could Must May/might Should Subject + Subject + Subject + Subject + k a t n Modal Verb + Modal Verb + Modal Verb + Modal Verb + Base i s Base Form of Base Form of Base Form of Form of Main Verb i sMain Verb Main Verb Main Verb i s n Qobiliyat, zarurat, ruxsat, majburiyat, a m imkoniyat, ruxsat majburiyat, imkoniyat maslahat, tavsiyani e s kuchli maslahat Tavsiya, i s a k maslahat, kutish i t “She can "You They may She [modal] play must [modal] [modal] join should[modal] l o s [base form] the finish [base [base form] the receive[base form] i m guitar” form] your discussion. a response to her homework. email soon Bu yerda “Must” “may” “should” “can” modal fe’li modal fe’li modal fe’li ushbu gapda sintaktik jihatdan sintaktik sintaktik jihatdan “yaxshi bo’lardi” “play” asosiy jihatdan “qo‘shilish” asos ma’nosida kelgan. shakli bilan “finish” asos shakli bilan qo‘shilib, gitara shakli bilan bog‘lanib, chalish qo‘shilib, uy munozarada qobiliyatini vazifasini qatnashish uchun h o ifodalaydi. majburiy ruxsatni bildiradi z i bajarishni bildiradi Modal fe'llarning sintaktik tuzilishi va semantik ma'nosi o'rtasidagi to'g'ridan- to'g'ri moslik tilda modallikni samarali yetkazishda hal qiluvchi rol o'ynaydi. Bu moslashish muloqotda qobiliyat, zarurat, ruxsat, imkoniyat va boshqa modal ma’nolarni aniq ifodalash imkonini beradi. Modal fe’llarning sintaktik-semantik parallelligini anglash lingvistik tahlilni boyitadi va nutqda modallikni aniq talqin qilishga yordam beradi. Ushbu sintaktik-semantik moslashuv modal fe'llarning tizimli tahlilini kuchaytiradi, so'zlovchilarga turli xil modalliklarni muloqotda samarali ifodalash imkonini beradi. Tilshunoslikda lingvopoetika konsepti mavjud bo’lib, u tilshunoslik va adabiyotshunoslik oraligida shakllangan soha hisoblanadi. Lingvopoetikaning boshqa sohalaridan farqi shundaki, uning manbai badiiy asarlar hisoblanadi. Adabiyotni til 67 Synapses: Insights Across the Disciplines SYNAPSES: Insights Across the Disciplines Volume 1, Issue 3 jihatidan organiladi. Lingvopoetika badiiy asarlarda qollanilgan lingvistik birliklarning badiiy-estetik vazifalarini, tilning konnotativ funksiyasini organadi. Badiiy til keng qamrovli obyekt sifatida funksional darajalangan qismlarga fragmentlarga bolinish xususiyatiga ega. Ammo, amalda ushbu obyektning fragmentlarini badiiy nutq tahliliga beriladi. Demak, badiiy nutq keng tushuncha bolib badiiy asar tili badiiy nutqning bir korinishidir. U tilning ekspressiv vazifasini oz ichiga olgani uchun til sistemasining barcha sath birliklarini qamrab oladi. Shundan kelib chiqib, lingvopoetika fonopoetika, leksopoetika, sintaktik poetika kabi turlarga bolinadi. Lingvopoetikaning vazifasi ushbu sohalarni alohida organib, ularning o`zaro munosabatini yoritib berishdir. Lingvopoetika tushunchasini o’rganar ekanmiz, “lingvo” lotin tilida lingua- til va poetika yunoncha “poietike” — poetik sanʼat ya’ni lingvopoetika tilning poetik san’ati ma’nosini ifodalaydi. T.V. Larina ta'kidlaganidek: "Xushmuomalalik milliy o