К содержанию
РецензированоRU2017

СОЯ ВА КУНГАБОҚАР ЭРТАПИШАР НАВЛАРИНИ ЭКИШНИНГ ХЎЖАЛИКДАГИ АҲАМИЯТИ .

ХЎЖАЛИКДАГИ АҲАМИЯТИ . · Мамаражабов Самандарбек Фахриддиинович

ACUMEN: Международный журнал междисциплинарных исследований · 1 · 2017

Аннотация

Ёзда бошоқли дон экинларидан бўшаган ерларда такрорий экин сифатида экилган эртапишар кунгабоқар навларини 5 июл игача ва соя эртапишар навларини10 июл муддатигача экилган ерларда агротехнологик қоидаларга риоя қилиниб парвариш қилинса кунгабоқардан 31-32 ц/га ва соянинг гектаридан 20-25 ц/га ҳосил етиштириш мумкинлиги аниқланган. Кириш. Сўнги пайтларда Республика аҳолисининг эҳтиёжини табиий тоза ўсимлик мойи билан янада тўлиқ таминлашга катта эътибор қаратилмоқда. Республикамиз Президенти томонидан 2017 йилнинг 14 мартида 2017-2021 йилларда Республикада сояни экишни ташкил этиш ва соя донини етиштир ишни кўпайтириш тўғрисида “ ПҚ-2832-сонли” қарор қабул қилинди. Республика аҳолисини ўсимлик мойига бўлган эҳтиёжини тўлиқ таъминлаш мақсадда кунгабоқар катта майдонларда ўстирилмоқда. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида экиш учун тавсия этилган қ-х экинлари Давлат реестрига киритилган ва бошоқли дон экинларидан бўшаган ерда такрорий экиш учун тавсия этилган Душко F ЛГ56-35 F , ЛГ55-80 F Владимир F 1, 1 1, 1, дурагайларининг ҳосилдорлиги 35-36 ц/га га тенг. Самарқанд қишлоқ хўжалик институтининг селекционерлари Т.Э.Остонақулов ва М.К Луковлар муаллифлигида яратилиб, 2018 й. Ўзбекистон Республикаси ҳудудида экиш учун тавсия этилган қ-х экинлари Давлат реестрига киритилган Машъал F дурагайининг ҳосилдорлиги 37-38 ц/га. Бу дурагай тезпишар, ўсув даври 1 77-78 кун, асосий ва такрорий экин сифатида экилганда юқори ҳосилдорликка эга бўлади. Ўсимлик бўйи 130-135 см, пистаси қора тусли, 1000 уруғининг массаси 86- 88 г. Уруғдаги мой миқдори 50 %. (Андоза Лучоферул дурагайи- 31ц/га) га нисбатан 5-7 ц./га қўшимча ҳосилдорликка эга. Янги дурагайнинг фотосинтетик қобилияти юқори, фузариоз, ботритс склеротина ва занг касалликларига чидамли. Пистаси пучоғининг қалқонлилиги 99-100 %, кунгабоқар куяси билан мутлақо зарарланмайди. Ҳосилини комбайнда йиғиштириб олишга қулай. Соянинг Аванта, Бара, Амиго, Арлета, Спарта, Селекта 101 тезпишар навларини Республикамизнинг барча вилоятларида такрорий экин сифатида ўстириш 104 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Volume 1, Issue 3 мумкин. Соя донида 30-52 % оқсил, 18-25 % ёғ, 20 % углеводлар бор. Соя донидан сут, қатиқ, творог, колбаса маҳсулотлари, маргарин, ун, кондитер маҳсулотлари, консервалар тайёрлашда фойдаланилади. Соя донидан тиббиётда дори дармонлар олишда фойдаланилади, жумладан, қандли диабет касалликлари учун парҳез таомлар тайёрланади Такрорий экин сифатида экилган соя тупроқни органик моддалар билан бойитади. Бошоқли дон ҳосилидан бўшаган анғизга экилганда экинзор микроиқлимини, дала фитосанитар ҳолатини, тупроқдаги микробиологик жараёнларни яхшилайди. Республикамизда сояни етиштириш технологияси суғориладиган ерларда Д. Ёрматова., Ҳ. Отабоева, Х. Хушвактова Н.Халилов каби (1,2,3,4,5,) тадқиқотчилар томонидан ўрганилиб куп илмий маълумотлар берилган ва тавсиялар ёзилган. Ҳозирги пайтда республикамиз олимлари томонидан яратилган 16 та соя нави Давлат реестрига киритилган. Улар орасида эртапишар, ўртапишар, кечпишар навлар мавжуд. Аммо уларнинг етарли миқдорда уруғлари бўлмаганлиги туфайли, жорий 2017+2018 йил соянинг тезпишар, эртапишар ва ўртапишар навлари Россия Федерациясининг Краснодар ўлкасидаги “СОКО” соя компаниясидан юқори репродукцияли уруғликлари келтирилди. Айни пайтда янги келтирилган навларнинг биологик хусусиятлари, минтақа тупроқ- иқлимига мос равишда етиштириш технологияси ишлаб чиқилмаган. Шуларни ҳисобга олган холда маҳаллий шароитимизда Соя ҳар хил навларини қимматли хўжалик белгиларининг шаклланишини ўрганиш мақсадида такрорий экин сифатида дала тажрибаларини ўтказиш асосида илмий тадқиқот ишлари бажарилмоқда. Тадқиқотлар натижалари: Россиядан республикамиз шароитига келтирилган соянинг Аванта, Бара, Амиго, Арлета, Спарта, Селекта 101 навлари жуда тезпишар ҳисобланади ва уларнинг ўсиш даври 83 кундан 100 кунгача. Пастки дуккакларнинг ер юзасидан жойлашиш баландлиги 12-14 см, 1000 та дон массаси 120 дан 180 граммгача, ўсимликнинг бўйи 85-110 см, Россия Федерациясининг жанубида асосий экин сифатида экилганда 2,03 дан 2,58 т/га дон ҳосили олинади. Такрорий экин сифатида экилганда ҳосилдорлик 2,64 дан 2,96 т/га ни ташкил этади. Максимал ҳосилдорлик 3,78 дан 4,76 ц/га. Бу кўрсаткичлар навнинг хўжалик белгааларига боғлиқ ҳолда ўзгариши мумкин. Соя такрорий экин сифатида июннинг 3 ўн кунлигида экилганда пишиш даври сентябрнинг 2-3 ўн кунлигида кузатилади.. Селекта 201, СК Оптима, Селекта 301, Селекта 302 ўрта тезпишар навларнинг ўсув даври 108 дан 120 кунгача давом этади, ўсимликнинг бўйи 115-150 см, энг пастки дуккаклар ер юзасидан 13-17 см баландликда жойлашади. Дон таркибидаги оқсил 105 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Volume 1, Issue 3 миқдори 39 дан 43% гача, мой миқдори 19 дан 24% гача бўлиб ётиб қолишга ва тўкилишга чидамлиги 4-5 баллни ташкил этади. Россия Федерациясининг жанубида ўртача

Доказательный фрагмент

«Ёзда бошоқли дон экинларидан бўшаган ерларда такрорий экин сифатида экилган эртапишар кунгабоқар навларини 5 июл игача ва соя эртапишар навларини10 июл муддатигача экилган ерларда агротехнологик қоидаларга риоя қилини…»

Образец извлечения

Демо-превью

Ёзда бошоқли дон экинларидан бўшаган ерларда такрорий экин сифатида экилган эртапишар кунгабоқар навларини 5 июл игача ва соя эртапишар навларини10 июл муддатигача экилган ерларда агротехнологик қоидаларга риоя қилини… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
экин сифатида, такрорий экин, acumen international, international journal, journal multidisciplinary, бошоқли дон, экиш учун
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники