MA’NAVIY TARBIYANI TAKOMILLASHTIRISHDA TEATR SAN’ATINING O‘RNI

Аннотация

This article analyzes the role and importance of theater art in improving spiritual education. The theater, through its aesthetic and spiritual influence, serves as an important tool in the formation of personality, education of moral values and guidance of young people to high spirituality. In the article, the educational opportunities of the theater, its moral and aesthetic influence, as well as its role in the formation of the worldview of the young generation are widely covered. Also, universal values such as human feelings, justice, truth and love are promoted through theater works. The article also provides necessary measures and suggestions for further development of educational functions of theater in society. Key words: Spiritual education, theater art, educational influence, moral values, young generation, aesthetic education, worldview, cultural heritage, personality formation, spirituality. Hozirgi kunda bolalar ma’naviyati millatning ertasi bilan bog‘liqligi davlat siyosati darajasiga ko‘tarilgan bir paytda teatrning ijodiy faoliyatining mahsuli bo‘lmish spektakl badiiy yaxlitligi, uning sifati masalalari katta ahamiyatga ega bo‘lmoqda. Farzandlarimiz yuragida ezgulik va go‘zallik olovini yoqish, teatrga ishtiyoq uyg‘otish hozirgi kunda bosh maqsadga aylandi. Shunday ekan, joriy kunlarda 66 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Volume 1, Issue 4 “stasionlardagi” spektakllarni, ayniqsa ko‘chma va “gastrol” spektakllarni badiiyligi qay darajada ekanligi dolzarb masalaga aylandi. Bolaning umuminsoniy, milliy ezgu g‘oyalarni, mazmun-mohiyatini anglamog‘i uchun spektakllar badiiy yaxlitlikda, mutaxassislar tomonidan qabul qilingan holatda ko‘rsatilishi lozim. Teatr san’ati mahsuloti bo‘lmish spektakl qayerda ko‘rsatilmasin tomoshabin tafakkurini uyg‘otishi, unda fikrini ishlatishga, ishtiyoqini jonlantirish kerak. Sahna asarini mazmunli, dramatic harakatlar asosida tug‘ilgan murakkab ziddiyatlarni tomoshabinlar ular tarkibiga ilg‘or tomoshabinlar – talaba, magistr, journalist, teatrshunoslar kiradi) qalb ko‘zi bilan o‘ziga singdiradi va tafakkurda o‘sha voqelikka nisbatan munosabat paydo bo‘ladi. Albatta bu teatr san’atini oliy maqsadlaridan biridir, lekin, ochig‘ini aytganda, ba’zi teatrlarni yillik rejani bajarmoqchi bo‘lib qilgan harakatlari, ommaviy tomoshabin axtarib kommertsiya masalalarini shoshma – shosharlik bilan bajarishi umuman boshqa salbiy holat yuzaga kelishiga sabab bo‘lmoqda. Tan olish kerak sahna bezaklari texnik sabablarga ko‘ra yengillashtirilgan, so‘zlari qisqartirilgan, sahnaviy ifodalash xususiyatlari oddiylashtirilgan ko‘chma spektakllar bolalarni vujudini parchalamoqda, didini buzmoqda. Bundan tashqari, bunday “yig‘inma”lar sahnada emas, balki bog‘chalarda yerda, ayvonchada, bo‘sh “gruppada”; maktablarda esa “faollar zal”ni prezidumlarida ko‘rsatiladi va teatr san’atini namunali tomoshasi sifatida qabul etiladi… Bunday “tomoshalar”ning saviyasini oshirish uchun ularni tuman yoki viloyatlardagi “sahna”si mavjud madaniyat uylarida, hokimiyatlarni majlislar va konsert uchun “zallar”ida ko‘rsatish mumkin, lekin afsuski ko‘pincha maktab yoki bog‘cha tashkilotchilari bunga yo‘l qo‘yishmaydi. Ularning aytishicha tomosha ko‘rsatilsa bas: bolalarga badiiylik emas balki syujet oqimi yetarli… O‘lkamizning barcha viloyatlarida sodir bo‘layotgan bunday “ma’naviy- tarbiyaviy ishlar” chin insonlarni, halol mutaxassislarni tashvishga solmoqda. Bunday didbuzar, o‘rtamiyona spektakllar har doim, har qanday vaziyatda yaxshilik bilan yomonlik orasidagi ziddiyatlarni biryoqlama, ko‘r-ko‘rona, aralashtirib yuborib ko‘rsatadi. Xalq ertagida, zamonaviy ertakda hamma yaxshi, yomonni o‘zi yo‘q… Yosh avlodni ko‘nglida ezgulik va go‘zallikka moyil jihatlarini parvarish qilish o‘rniga bunday spektakllar ularni dunyoqarashini parchalaydi: tayyor xulosalar bolalarni fikrlash xislatiga chek qo‘yadi… Respublika miqyosida 30 dan ortiq davlat teatrlari va 20 dan ortiq nodavlat teatr- studiyalari o‘z ijodiy, ijodga yaqin faoliyati jarayonida ko‘chma spektakllar ko‘rsatadi. Ba’zilari faqat xizmat safarlarda kun kechirishadi. Satira teatri tashkil bo‘lganiga 15 67 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Volume 1, Issue 4 yildan oshgan bo‘lsada, haligacha o‘z sahnasiga ega emas. “Diydor” teatri ham – “g‘ildirakli teatr” hisoblanadi va faqat ko‘chma spektakllar ko‘rsatib daromad topadi. Lekin ushbu ikki davlat teatri (ular maosh pulini, uskuna va kommunal xizmatlari uchun mablag‘ni “dotatsiya” shaklida vazirlikdan oladilar), “Ilhom”, “Eski machit”, “Alladin” nodavlat teatrlariga nisbatan respublika teatr festivallarida, ko‘riklarida spektakllarini ko‘rsatmagan. Ko‘rsatgan bo‘lsa ham mutaxassislar ularni ko‘rmagan va matbuotda biror marotaba yoritmagan… Satira teatri, “Diydor” teatr studiyasi va boshqa davlat teatrlari barchasi o‘z repertuarlaridagi bolala