O‘ZBEKISTON DAVLATI VA HUQUQI TARIXI TARIXIY-HUQUQIY FAN

Аннотация

The history of the state and law of Uzbekistan as a historical-legal discipline focuses on studying the formation and development of the national statehood and legal system. This field has gained particular importance during the independence period, playing a key role in understanding the unique characteristics of the state's legal history. Аннотация: История государства и права Узбекистана как историко- юридическая дисциплина ориентирована на изучение формирования и развития национальной государственности и правовой системы. Данная область приобрела особое значение в период независимости, играя ключевую роль в понимании уникальных черт истории государственного права. Kalit so’zlar: mustaqillik, millat, vatan, mustaqil davlat, O’zbekistonning yangi tarixi Keywords: Independence, nation, homeland, sovereign state, the modern history of Uzbekistan Ключевые слова: Независимость, нация, родина, суверенное государство, новая история Узбекистана Har bir millatni, har bir davlatni o‘z tarixi bor, Jumladan O‘zbekiston ham o‘zining ko‘hna va boy tarixiga ega bo‘lgan mustaqil davlatdir. 284 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 1, Issue 5 Yurtboshimiz ta’kidlab o‘tganidek, “O‘zlikni anglash tarixni bilishdan boshlanadi...” tarix saboqlari insonni xushyorlikka o‘rgatadi, irodasini mustahkamlaydi. Inson uchun tarixdan judo bo‘lish, hayotdan judo bo‘lish demakdir”. Shunday ekan O‘zbekiston davlati va huquqi tarixini bilish avvalo hozirgi mustaqil davlatchiligimiz va huquqimiz rivojlani-shi uchun asosiy vosita, kuch hisoblanadi. Mustaqil O‘zbekiston davlati va huquqini paydo bo‘lishi va rivojlanishida O‘zbekiston davlati huquqi tarixini, ularning qanday kelib chiqqanligi, o‘z rivojlanishida qanday bosqichlarni bosib o‘tganligi, ularning paydo bo‘lishiga, tashkil topishiga va rivojlanishiga qanday sabablar ta’sir ko‘rsatganligini bilish muhim ahamiyat kasb etadi. Ushbu fanning asosiy vazifasi O‘zbekiston hududidagi qadimgi davlatlardan to hozirgi kungacha mavjud bo‘lgan davlat va ularning huquqlari rivojlanishining umumiy qonuniyatlarini alohida davlatlarning o‘ziga xos xususiyatlarini olishdan iborat. Tarixshunos olim A.Ibroximovning fikricha “O‘zbek xalqi jahon xalqlari orasida birinchilardan bo‘lib, turkiy xalqlar o‘rtasida birinchi bo‘lib, o‘troqlashgan, madaniy turmush kechiruvchi jahon tsivilizatsiyasiga hissa qo‘shgan millat”... Haqiqatdan ham turkiy xalqlar, ularning o‘zagini tashkil qilgan o‘zbek xalqi o‘zining boy madaniy-ma’naviy merosiga ega. Bu xalq orasidan yetishib chiqqan alloma, mutafakkirlarning boy ilmiy merosida milliy davlatchiligimiz tarixiy asoslari, g‘oyalari yozilgan. Ushbu fan Vatanimiz hududida tashkil topgan barcha davlatlarning davlati va huquqi tarixi, shuningdek alohida o‘ziga xos bo‘lgan davlatlarning davlati va huquqini o‘rgatadi. Mazkur fan umumiy tarix fanidan farqli o‘laroq, jamiyatni to‘la butunligicha o‘rganmaydi, balki davlat va yuridik muassasalarning murakkab tizimining tarixiy rivojlanish jarayonini hamda huquqi, ularning alohida sohalari va institutlarining kelib chiqishi, taraqqiy etish jarayonini o‘rganadi. O‘zbekiston davlat va huquqi tarixi fani O‘zbekiston hududida mavjud bo‘lgan davlat va huquq masalalarini, ularning ma’lum rivojlanish bosqichidagi ko‘rinishlari, shakllari va rivojlanishini o‘rganar ekan, ko‘plab dalillarga, davlatlar, tabaqalar va boshqa vositalarga tayanadi, ilmiy-tarixiy, nazariy jihatdan asoslanadi. Shu bilan birga davlat va huquqning tarixiy rivojlanish qonuniyatlarini aniqlashni asosiy vazifa qilib qo‘yadi. Yuqoridagilardan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekiston davlati va huquqi tarixi fani barcha tarixiy jarayonlarni o‘zida mujassam etgan fan bo‘lib, jamiyat tarixi bilan uzviy bog‘liq. Jamiyatdan tashqari davlat va huquq bo‘lmaganidek, davlat va huquqning 285 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research ISSN: 3060-4745 IF(Impact Factor)10.41 / 2024 Volume 1, Issue 5 undan alohida, ajratilgan, holda tarixning bo‘lishi mumkin emas, chunki davlat va huquq jamiyatning o‘z mahsuli o‘z kashf etgan siyosiy tashkiloti hamda unga xizmat qiluvchi qoidalar to‘plamidir. O‘zbekiston davlati va huquqi tarixi fani jamiyat taraqqiyoti bilan uzviy ravishda mamlakatimiz hududida qadimdan to shu kungacha bo‘lgan turli davlatlarning huquqiy tizimlarining paydo bo‘lishi, rivojlanishi qonuniyatlarini o‘rganadi. O‘zbekiston davlati va huquqi tarixi fanining vazifasi hozirgi O‘zbekiston qo‘hna Turon doirasida tashkil topgan qadim davlatlarning ijtimoiy-siyosiy tuzumi hamda huquqiy masalalari haqida bilim berish, (Xorazm, qadimgi Baqtriya, So‘g‘d) qadimgi davlatlar (mil.avv. IV asr millodiy IV asr) Xorazm, qang‘, Farg‘ona (Davan); ilk (V-VIII asr) va rivojlangan (VIII-XIII asr boshlari) O‘rta asrlarda o‘zbek davlatchiligi, Temur va temuriylar davri (XIV asr o‘rtalari XV asr)