SUG’URTA FAOLIYATINI DAVLAT TOMONIDAN TARTIBGA SOLISH ZARURLIGI VA AHAMIYATI

Аннотация

В статье рассматриваются необходимость и задачи государственного регулирования страхового рынка, а также органы, уполномоченные регулировать страховую деятельность. В статье также отдельно рассматриваются вопросы лицензирования деятельности страховщиков и страховых брокеров. Ключевые слова: страховой рынок, регулирование страховой деятельности, лицензирование страховщиков, страховые брокеры. Bugungi kunda mamlakatimiz iqtisodiy hayotida sug’urta faoliyati strategik ahamiyatga ega bo’lib, bu sohadagi davlat siyosatining mohiyati uning bozor infratuzilmasining muhim tarkibiy elementi sifatidagi ahamiyati va salmog’ini yanada oshirishdan iborat. O’zbekiston Respublikasi milliy sug’urta bozorini va sug’urta faoliyatini isloh qilishing asosiy yo’llaridan biri - erkinlashtirishni kuchaytira borgan holda ushbu faoliyat ustidan davlat nazoratini ham kengaytirish, nazorat olib borishning huquqiy bazasini mustahkamlashdan iborat. O’tish davrini boshdan kechirayotgan mamlakatlarda davlat tartibga solish va nazoratni samarali yo’lga qo’ymasdan turib sug’urta bozorini erkinlashtirilishi bu bozorda bosh-boshdoqlik, 785 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 tartibsizlikni avj olishiga olib kelishi mumkinligini jahondagi bir qator davlatlar tajribasi yaqqol ko’rsatib turibdi. Bunday sharoitda ayrim jinoiy kimsalar tomonidan noqonuniy amaliyotlar amalga oshirilishi, asossiz boylik ortirish uchun keng imkoniyatlar tug’ilishi mumkin. Bu sohada moliyaviy jinoyatlar sodir etilishi sug’uratlanuvchilar manfaatlariga jiddiy ziyon yetkazadi, sug’urta faoliyati obro’siga putur yetishiga olib keladi va bozor munosabatlarining shakllanishi – rivojlanishiga halal beradi. Sug’urta munosabati ishtirokchilarining o’zaro aloqalari hamda sug’urta faoliyatini davlat tomonidan tartibga solishning asosiy tamoyillari hamda qoidalarini ko’zda tutuvchi huquqiy baza sug’urta bozorining davlat tomonidan tartibga solish ishiga oid muhim tarkibiy qismlardan sanaladi. Yuqorida qayd etilganidek, bugungi kunda O’zbekistonda yetarli darajada samarali ishlaydigan sug’urta faoliyatini tartibga soluvchi qonunchilik tizimi yaratilgan bo’lib, o’z ichiga «Sug’urta faoliyati to’g’risida»gi qonunni, Respublikasi Prezidenti Farmonlari, Vazirlar Mahkamasining qarorlari, Moliya Vazirligi tomonidan ishlab chiqilgan me’yoriy hujjatlarni va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlar qatlamini qamrab oladi. Ushbu huquqiy baza Respublikada sug’urta faoliyatini rivojlantirish va takomillashtirish uchun asos bo’lib xizmat qildi. Sug’urta faoliyatini davlat tomonidan tartibga solinishi deganda sug’urta bozori rivojlanishi, kengayishi va samarali ishlashini ta’minlash maqsadida davlat hokimiyati, boshqaruvi va mahalliy idoralar tomonidan muntazam ravishda, ma’lum maqsadga yo’naltirilgan holda, sug’urta bozori ishtirokchilari xatti-harakatlariga ta’sir o’tkazishga qaratilgan iqtisodiy, huquqiy, tashkiliy va boshqa ko’rinishlardagi faoliyat tushuniladi. Bu faoliyat amaldagi qonunlar doirasida bo’lishi, sug’urta faoliyati ishtirokchilari huquq va manfaatlariga zarar yetkazmasligi lozim. Sug’urta bozorini davlat yo’li bilan tartibga solish qo’yidagi vazifalarni bajaradi: 1) Zarur iqtisodiy va huquqiy zaminni mustahkamlash va takomillashtirish yo’li bilan sug’urta bozori rivojlanishi uchun shart-sharoit yaratish; 2) Kerakli me’yoriy-huquqiy qoidalar belgilash orqali sug’urtalanuvchilar va sug’urtalovchilar huquqlari hamda boshqa qonuniy manfaatlari himoya qilinishini ta’minlash; 3) Sug’urta bozori infratuzilmasini, uning tarkibiy qismlarini yanada rivojlantirish; 4) Mustaqil sug’urta brokerlari, ixtisoslashgan yuridik maslahat-tahlil hamda auditorlik firmalari shakllanishi va rivojlanishiga ko’maklashish; 5) Sug’urta bozorida ishlaydigan malakali, zamonaviy bilim va tajribaga ega bo’lgan, mutaxassis kadrlar tayyorlanishiga, mavjud kadrlar korpusining muntazam malakasi oshirilishiga ko’maklashish; 786 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 6) Sug’urta kompaniyalari va tashkilotlari moliyaviy faoliyati monitoringini tashkil qilish, ularning to’lov imkoniyatlarini kuzatib borish kabilar. Sug’urta faoliyati ustidan davlat nazoratini amalga oshirishdan ko’zlangan maqsad – sug’urta bozori va uning ishtirokchilari xatti-harakatlari qonunchilik talablariga mos bo’lishini ta’minlash, eng avvalo sug’urtalanuvchi jismoniy va yuridik shaxslar mulkiy manfaatlarini himoyalashdan iboratdir. Davlat inspeksiyasining asosiy maqsadi sug’urta tashkilotlari faoliyatini kuzatib borish va sug’urta bozori ishtirokchilarining, sug’urtalanuvchining ham, sug’urtalovchining ham huquqlari hamda boshqa qonuniy manfaatlarini qo’riqlashdan iborat. Davlat inspeksiyasi: • ijro etilishi majburiy bo’lgan to’lovga qobiliyatlilik normativlarini hamda ularni aniqlash tartibini, ayrim tavakkalchiliklar bo’yicha sug’urtalovchilar majburiyatlarining yo’l qo’yiladigan eng ko’p yoki eng kam miqdorini va majburiyatlar jamining yo’l qo’yiladigan ko’p yoki eng kam miqdorini hisoblab chiqarish us