STEAM TA’LIM TEXNOLOGIYASINI MAKTABGACHA TA’LIMDA QO‘LLASH BO‘YICHA XORIJIY TAJRIBALAR

Аннотация

STEAM ta’lim texnologiyasining rivojlanish tarixi xorijiy davlatlarda turli bosqichlarda va qiziqarli usullar bilan amalga oshirilgan. STEAM — Science (Fan), Technology (Texnologiya), Engineering (Muhandislik), Arts (San’at) va Mathematics (Matematika) sohalarini integratsiyalashgan tarzda o‘rgatishni nazarda tutadi. STEAM ta’limi rivojlanishi tarixi quyidagi bosqichlardan iborat: 1. Erta 2000-yillar: STEM asoslari STEM tushunchasi: STEAM ta’limi STEM (Science, technology, engineering, mathematics) konsepsiyasidan kelib chiqadi. STEM yondashuvi 2000-yillarning boshlarida AQShda ilmiy va texnologik sohalarda ilg‘or mutaxassislar tayyorlash uchun rivojlantirildi. Bu yondashuv ta’limni fan, texnologiya, muhandislik va matematika sohalarini birlashtirgan holda tashkil qilishni ko‘zda tutadi. Milliy innovatsiyalar: AQShda STEM ta’limini rivojlantirishga qaratilgan bir qator milliy dasturlar va strategiyalar ishlab chiqildi, masalan, “America COMPETES Act” (2007) STEM sohasidagi innovatsiyalarni qo‘llab-quvvatlash maqsadida qabul qilindi. 2. 2000-yillar o‘rtalari: STEAM ga o‘tish STEAM Konsepsiyasi: 2000-yillar o‘rtalarida STEAM tushunchasi STEMga san’atni qo‘shish orqali kengaytirildi. San’atning (Arts) STEAM ta’limiga qo‘shilishi, tarbiyalanuvchilarga kreativ fikrlash va muammolarni innovatsion yondashuvlar bilan hal qilish imkoniyatini yaratdi. San’atning STEAM ta’limiga qo‘shilishi jarayoni dastlab Amerika Qo‘shma Shtatlarida boshlanib, bu yondashuvni o‘rganish va amaliyotga tatbiq etish bilan birga, boshqa davlatlarda ham qo‘llanila boshlandi. 3. 2010-yillar: STEAM ta’limini integratsiya qilish Dunyo bo‘ylab tarqalishi: 2010-yillarda STEAM yondashuvi xalqaro miqyosda keng tarqaldi. Masalan, Avstraliya, Kanada, Buyuk Britaniya va boshqa ko‘plab mamlakatlar STEAM ta’limini o‘z ta’lim tizimlariga kiritdilar. Bu davrda 36 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference STEAM yondashuvini qo‘llash uchun turli xil dasturlar, resurslar va metodikalar ishlab chiqildi. Ta’lim sifatini oshirish: STEAM ta’limi ko‘plab mamlakatlarda ta’lim sifatini oshirish va tarbiyalanuvchilarning ijodkorlik va muammolarni hal qilish qobiliyatlarini rivojlantirish maqsadida qabul qilindi. Bu davrda ta’lim tizimlarida STEAM ta’limi bo‘yicha maxsus kurslar va o‘quv dasturlari ishlab chiqildi. 4. Hozirgi davr: STEAM ta’limida innovatsiyalar Dasturiy ta’minot va raqamli texnologiyalar: 2020-yillarga kelib, STEAM ta’limida dasturiy ta’minot va raqamli texnologiyalar muhim rol o‘ynay boshladi. Kodlash, robototexnika, 3D modellash va boshqa texnologiyalar STEAM ta’limining ajralmas qismiga aylandi. Masalan, robotlarni yaratish va dasturlash bo‘yicha loyihalar tarbiyalanuvchilarga yangi texnologiyalarni qo‘llashni o‘rgatadi. Globallashuv va hamkorlik: Bugungi kunda STEAM ta’limi global miqyosda faol qo‘llanilmoqda, xalqaro hamkorlik va tajriba almashish platformalari orqali STEAM ta’limining eng yaxshi amaliyotlari tarqatilmoqda. Boshqa mamlakatlardan olingan tajribalar va innovatsiyalar STEAM ta’limini yanada rivojlantirishga yordam bermoqda. Misollar AQSh: AQShda STEAM ta’limi dastlab STEM ta’limining kengayishi orqali rivojlandi. Milliy STEM ta’limi strategiyalaridan tashqari, “STEAM Education Coalition” kabi tashkilotlar san’atni STEAMga qo‘shish orqali ta’limni integratsiyalashgan tarzda rivojlantirishga yordam beradi. Avstraliya: Avstraliya STEAM ta’limini o‘z ta’lim tizimiga muvaffaqiyatli integratsiya qildi. O‘z ta’lim dasturlarida STEAM yondashuvini qo‘llash orqali tarbiyalanuvchilarga amaliy tajriba va ijodiy fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirishni maqsad qiladi. Singapur: Singapurda STEAM ta’limi, ayniqsa, robototexnika va dasturlash bo‘yicha muvaffaqiyatli dasturlar orqali rivojlanmoqda. Ta’lim tizimida STEAM ta’limini qo‘llash orqali yuqori sifatli texnologik va ilmiy ta’limni ta’minlaydi. STEAM ta’limi rivojlanishi, turli mamlakatlarda tarbiyalanuvchilarning o‘rganish tajribasini yanada boyitishga va ularning ijodkorlik va texnik qobiliyatlarini rivojlantirishga qaratilgan global tendentsiyalarni aks ettiradi. AQSH, Germaniya va Rossiya maktabgacha ta’limida STEAM ta’lim texnologiyasidan foydalanish, ta’lim jarayonida innovatsion yondashuvlarni 37 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference qo‘llash orqali tarbiyalanuvchilarning fan, texnologiya, muhandislik, san’at va matematika sohalaridagi ko‘nikmalarini rivojlantirishni maqsad qiladi. Har bir mamlakatda STEAM ta’limi o‘ziga xos usullar va dasturlar orqali amalga oshirilmoqda. Quyida har bir mamlakatdagi STEAM ta’limining xususiyatlari va amaliyotlari keltirilgan. STEAM ta’limi maktabgacha ta’limda: Yondashuvlar va dasturlar: AQSHda STEAM ta’limi maktabgacha ta’limda bolalarning tabiiy qiziqishlarini qo‘llab-quvvatlash va ijodiy fikrlashlarini rivojlantirish uchun keng qo‘llaniladi. Maktabgacha ta’lim dasturlarida STEAM elementlari bolalarga qiziqarli va interakti