QUYOSH FOTOELEKTRIK STANSIYALARINING SAMARADORLIGINI OSHIRISH USULLARI

Аннотация

Ushbu maqola quyosh fotoelektrik tizimlarining samaradorligini oshirish uchun qo‘llaniladigan turli usullarni o‘rganadi. Quyosh energiyasining yuqori samaradorligini ta'minlashda eng muhim omillar sifatida quyosh panellarining joylashuvi, materiallar, ob-havo sharoitlari va innovatsion texnologiyalar keltirilgan. Maqolada optimal burchak va joylashuvni tanlash, yangi materiallar va texnologiyalar, shuningdek, quyosh kuzatuvchi tizimlar va energiya saqlash imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Samaradorlikni oshirish uchun tavsiya etilgan yechimlar nafaqat energiya ishlab chiqarishni ko‘paytiradi, balki texnologiyaning iqtisodiy jihatdan samarali bo‘lishini ham ta'minlaydi. Tadqiqot natijalari quyosh energiyasini joriy etish va ishlab chiqarish jarayonlarini takomillashtirishga yordam beradi. Kalit so‘zlar. Quyosh fotoelektrik tizimlari, Samaradorlik, Innovatsion texnologiyalar, Quyosh kuzatuvchi tizimlar, Energiya saqlash tizimlari, Panellarni optimallashtirish, Quyosh panellari materiallari, Iqlim va ob-havo sharoitlari, Monokristall panellar, Polikristall panellar, MATLAB modellashtirish. Quyosh energiyasi (fotoelektrik energiya) - bu quyoshdan olinadigan qayta tiklanuvchi energiyaning asosiy manbalaridan biridir. Quyosh energiyasining to‘g‘ridan-to‘g‘ri elektr energiyasiga aylanish jarayoni quyosh fotoelektrik tizimlari (PV tizimlari) orqali amalga oshiriladi. Bu tizimlar fotovoltaik panellar orqali quyosh nurlarini yutiladi va elektr energiyasiga aylantiradi. Quyosh energiyasining samaradorligi bir nechta omillarga bog‘liq bo‘lib, eng muhimlari quyosh panellarining joylashuvi, ularning materiallari va iqlim sharoitlari hisoblanadi. Maqolaning maqsadi quyosh fotoelektrik tizimlarining samaradorligini oshirish usullarini o‘rganish va energiya ishlab chiqarish samaradorligini maksimal darajaga chiqarish uchun foydalanish mumkin bo‘lgan texnologik yechimlarni tavsiya etishdan iborat. Samaradorlikka ta'sir etuvchi asosiy omillar Quyosh panellarining samaradorligi ularning qanday joylashganiga va qaysi burchak ostida ishlashiga bog‘liq. Quyosh nurlarining maksimal yutilishini 124 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference ta’minlash uchun panellarni quyoshning maksimal nurlanishiga qarab joylashtirish kerak. Quyosh nurlari yil davomida turlicha burchakda tushadi, shuning uchun panellarni to‘g‘ri burchakda o‘rnatish samaradorlikni oshiradi. Optimal joylashuv quyosh nurlarining yutilish samaradorligini ko‘rsatadi. Panellarni joylashtirishda geografik kenglik muhim ahamiyatga ega. Masalan, ekvatorga yaqin joylarda (tropik hududlar) quyosh nurlari yil davomida ko‘proq tushadi, shu bilan birga panellarni 10-20° burchakda o‘rnatish samarali bo‘ladi. Panellarning optimal burchagi mahalliy kenglikka mos ravishda hisoblanadi. Misol uchun, Toshkentda (41° kenglik) optimal burchak 35-40° atrofida bo‘ladi. Bu burchak quyosh nurlarining maksimal yutilishini ta’minlaydi. Quyosh panellari joylashuvi va burchagini optimallashtirish uchun MATLAB yoki PVsyst kabi dasturlar ishlatiladi. Ushbu dasturlar yordamida panellarni yil bo‘yi kuzatib, samaradorlikni maksimal darajaga keltirish mumkin. Iqlim sharoitlari quyosh panellarining samaradorligiga katta ta’sir ko‘rsatadi. Quyosh nurlari, ob-havo sharoitlari (yomg‘ir, qor, chang va ifloslanish) va temperatura ko‘rsatkichlari energiya ishlab chiqarish jarayoniga ta’sir qiladi. Yomg‘irli yoki bulutli kunlarda quyosh nurlari kamroq tushadi, bu esa panellarning ishlab chiqarish samaradorligini kamaytiradi. Ammo yomg‘ir, ayniqsa, changni yuvib tashlaydi va panellar yuzasini tozalaydi, bu esa samaradorlikni biroz oshirishi mumkin. Ifloslanish, masalan, chang va tuproq qatlamlari panellar yuzasiga tushishi samaradorlikni kamaytiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, masalan, Hindiston va Misr kabi joylarda changning ta’siridan samaradorlik 17% gacha kamayishi mumkin. Quyosh panellarining materiallari ularning samaradorligini sezilarli darajada ta’sir qiladi. Har xil materiallar quyosh nurlarini qabul qilish va energiyaga aylantirishda turli samaradorliklarga ega. Monokristall panellar- bu panellar eng yuqori samaradorlikka ega (20-22%), chunki ular bir xil kristall tuzilishga ega va nurlarni samarali yutadi. Ammo ular boshqa turlarga qaraganda qimmatroq bo‘ladi. Polikristall panellari monokristallga qaraganda biroz pastroq samaradorlikka ega (15-18%) va arzonroq narxlarda bo‘ladi. Yangilangan texnologiyalar va materiallar, masalan, tandem panellari (ikkita qatlamli materiallar), quyosh energiyasining samaradorligini 35% gacha oshirish imkonini beradi. Bu texnologiyalar quyosh panellarining samaradorligini sezilarli darajada oshiradi. Samaradorlikni oshirish bo‘yicha innovatsion yechimlar 125 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference Quyosh kuzatish tizimlari quyoshning harakatini kuzatib, panellarning optimal pozitsiyasini ta’minlaydi. Bunday tizimlar quyosh nurlari tushadi