BADIIY TARJIMADA MUAMMOLAR VA YECHIMLAR

Аннотация

This article describes the problems that arise when translating literary works and ways to solve them. The article translates and analyzes some sentences from Otkir Gashimov's work that may be difficult for a translator. preserve the author's original style when translating, because each language has its own ways of expressing emotions. Keywords: emotionality, translation, translator, style, problem, complexity, solution, feeling, culture, skill, experience. Badiiy asarlarni tarjima qilishda koʻplab muammolar yuzaga keladi. Ushbu muammolarni tushunish va bartaraf etish jarayoni tarjima sifatini oshirishda muhim rol oʻynaydi. Tarjima jarayonida ushbu muammolarni bartaraf etish uchun tarjimonlardan yuqori darajadagi bilim, koʻnikma va tajriba talab etiladi. Buning uchun tarjimonlar doimiy ravishda til va madaniyat haqida bilimlarini kengaytirib, tajriba almashishlari zarur. Shu sababli avvalombor til va madaniyat haqida biro z toʻxtalib oʻtsak. Til odamlarning his-tuygʻulari, fikrlari, istiqbollari, turmush tarzi va hayotiy koʻrinishlarini eng umumiy ma’noda oʻzida mujassamlashtirgan holda odamlarga koʻrinishga ega boʻlish imkonini beradigan muhim vositadir. 692 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Madaniyat esa xalqning asrlar davomida shakllangan idroklari, qiziqishlari, xulq-atvori va xulq-atvori bilan namoyon boʻladigan va avloddan-avlodga oʻtib kelayotgan turmush tarzi, moddiy va ma’naviy qadriyatlar yigʻindisidir. meros. Madaniyat - bu hayotning har bir bosqichida odamlarni oʻrab turgan hissiyot va fikrlashning aksidir (Göçer, 2012). Til oʻzi soʻzlashadigan jamiyatning xususiyatlarini eng yaxshi aks ettiruvchi elementdir. Jamiyat tomonidan ochib berilgan madaniy qadriyatlarning izlari til bilan namoyon boʻladi. Til madaniyatning uzluksizligini ta’minlovchi eng muhim vosita, shuningdek, madaniy uzatuvchidir (Akarsu, 1998). Til va madaniyat bir-biri bilan chambarchas bogʻliq ikkita tushunchadir. Til madaniyat bilan yashaydi, madaniyat esa til bilan birga rivojlanadi va toʻplanadi (Günay, 1995). Tilni madaniyat mahsuli deb hisoblash mumkin. Jamiyat tili shu jamiyatda yashovchi shaxslarning umumiy madaniyatini aks ettiradi. Madaniyat jamiyatning muhim asoslaridan biri boʻlib, u xolisona koʻrsatilishi kerak va har bir mamlakatning oʻziga xos xususiyatlariga ega. Madaniyat bilimlar majmuasidir. Bilim manbai tildir. Shuning uchun til va madaniyat ajralmasdir (Aslan; 2008). U holda madaniyat avloddan-avlodga oʻtishi uchun tilga muhtoj boʻladi; Madaniyat, shuningdek, jamiyatning his-tuygʻulari, fikrlari va tom ma’noda hayotiy koʻrinishlarini konkretlashtiradigan vosita boʻlgan tilga boʻlgan ehtiyojdir (Göçer, 2012). Millatning shakllanishida til muhim oʻrin tutadi. Har bir shaxs oʻzi mansub boʻlgan xalqning madaniyatini oʻrganishi va oʻsha xalqning madaniy oʻziga xosligini egallashi kerak. Chunki xalqlar hamjamiyatida odamlar oʻz milliy madaniyati bilan tanilgan boʻlib, bu ularni boshqalardan ajralib turadi, oʻziga xos qiladi. Xalqlarga ham odamlar kabi omon qolish uchun milliy madaniyat kerak. (Kirkkilich va Sevim, 2012). Badiiy asarlani ikki tilda,ya’ni bir tildan ikkinchi tilda tarjima qilishda quyidagi farqlarni yoki muammolarni koʻrishimiz mumkin. 1. Til va madaniyat farqlari: Har bir til oʻziga xos madaniy kontekstga ega. Badiiy asarlarda koʻpincha oʻsha madaniyatga oid urf-odatlar, qadriyatlar, va hazil-mutoyiba ishlatiladi, ularni boshqa tilga toʻgʻri tarjima qilish qiyin boʻlishi mumkin.Ularni bartaraf tish uchun tarjimon oʻzbek tilidagi madaniy kontekstni yaxshi bilishi kerak.shuningdek,Qoʻshimcha izohlar yoki sharhlar qoʻshish orqali oʻquvchiga madaniy tafovutlarni tushuntirish mumkin. 2. Tilning emotsional va estetik jihatlari:Badiiy asarlar koʻpincha ma’lum bir emotsional va estetik jihatlarni ifodalaydi. Buni boshqa tilga tarjima qilishda ifoda boyligi va hissiyotlarni yoʻqotish xavfi bor.bunday holatda,tarjimon asarning estetik jihatlarini saqlab qolish uchun sinchkovlik bilan ishlashi kerak.Muqobil iboralar (ekvivalentlik)va ifodalar tanlash orqali hissiyotni yetkazish mumkin. 3. Lugʻaviy farqlar:Har bir tilda soʻzlar va iboralar turli xil ma’nolarga ega boʻlishi mumkin. Bu, ayniqsa, metaforalar va obrazli ifodalarda muammo tugʻdiradi. 693 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 Tarjimonlar sinonimlardan foydalanishi yoki matn kontekstiga mos keladigan yangi iboralar yaratishi mumkin.Asar muallifi bilan maslahatlashish va ularning maqsadini tushunish ham yordam beradi. 4. Stilistik muvofiqlik:Har bir muallifning oʻziga xos uslubi bor. Ushbu uslubni tarjimada saqlab qolish qiyin boʻlishi mumkin. tarjimon muallifning uslubini tushunishi va uni oʻz tarjimasida saqlab qolishga harakat qilishi kerak. Buning uchun oʻxshash uslubdagi mualliflarning asarlarini oʻqib, ularni tahlil qilish foydali boʻlishi mumkin. 5. Tilning grammatika va sintaksis farqlari:: Har bir til oʻz grammatik va sintaktik qoidalariga ega. Bu farqlar tarjima jarayonida qiyinchilik tugʻdirishi