SKANDIY IONINI 1-(2-GIDROKSI-1-NAFTOYAZO)-2-NAFTOL-4-SULFOKISLOTA BILAN ANIQLASH

Аннотация

Skandiy ionini elektrotexnikaning rivojlanishida muhim o‘rin tutadi, shuning uchun uni aniqlash va ajratib olish usullarini ishlab chiqish dolzarb muammolaridan biri hisoblanadi. Uni aniqlashda 1-(2-gidroksi-1-naftoazo)-2-naftol-4-sulfokislotasini qo`llagan holda turli fon elektrolitlarning ta’sirini o’rganish maqsadida ilmiy tadqiqot ishi olib borildi. Fon elektrolitlar 1-(2-gidroksi-1-naftoazo)-2-naftol-4-sulfokislotasini tarkibida gidroksil va azo guruh bilan skandiy ioni kompleks hosil qilish imkoniyatini yaratadi va skandiy ionining mikromiqdorlarini aniqlashga yordam beradi. Kalit so’zlar: 1-(2-gidroksi-1-naftoazo)-2-naftol-4-sulfokislota. Skandiy minerallar va texnologik ob'ektlar tarkibiga ion radiusi bir-biriga yaqin bo'lgan siyrak – yer elementlari bilan birlashgan uchrashuvi tufayli, uni ajratish va aniqlashda bir necha qiyinchiliklarga olib keladi. Skandiyni aniqlash uchun etilendiamintetraasetik kislota (EDTA) [1], iminofenol 3,5- but -2-HOC H CH=NX (X=8-C H N, 2-MeO-5-MeC H va 2-PhOC H ning toluoldagi eritmasi [2] 2 6 2 9 6 6 3 6 4 va boshqa usullar ishlab chiqilgan. Shundan kelib chiqib yuqori sezuvchan, aniq va kam miqdordagi kontsentratsiyalarni aniqlash texnikani ishlab chiqish kerak. Bundan tashqari, bu usullar texnik va uslubiy jihatdan sodda, zamonaviy, bajarilishi nisbatan tez va tahlil qilish uchun arzon bo'lishi kerak. 1-(2-gidroksi-1-naftoazo)-2-naftol-4-sulfokislotani skandiy (III) ioni bilan kompleks birikma hosil qilishini elektrokimyoviy o’rganish uchun xronopotentsiometrik va tafel usullarida aniqlandi. pH=2.58 bo’ldanda kompleks birikma xosil bo’lish vaqti qisqaradi. Kottrel tenglamasi yordamida kompleks birikmaning elektronlar soni va diffuziya koeffitsienti hisoblanadi. 𝐼 = 𝑛∙𝐹 ∙𝐴∙𝐷1/2 ∙𝐶 ∙𝜋−1/2 ∙𝑡−1/2. Bundan diffuziya koeffitsienti 5,2∙10-4 ga va 0 elektronlar soni 2 ga tengligi hisoblab topildi. Skandiyning 1-(2-gidroksi-1-naftoazo)-2-naftol-4-sulfokislota bilan kompleks birikma hosil boʻlishiga eritma kislotaliligining taʼsiri tafel yordamida oʻrganildi. Tahlil natijasida skandiyning kompleks birikmasining yarim to'lqin potentsiali 0,165 V, reaktiv esa 0,47 V ligi [26], potentsial ko'proq manfiy sohaga siljiydi, bu skandiyning kompleks birikma xosil bo’lganligini ko'rsatadi. Tadqiqotlardan shuni xulosa qilish mumkinki, skandiy ionini naftoyazo reagenti bilan kompleks hosil qilishi kislotali muhitda sodir bo’lishi elektrokimyoviy usullarda aniqlandi.