METILASETATNING FIZIK-KIMYOVIY XOSSALARINI OSHIRISH MASALALARI

Аннотация

Metil asetat (CH₃COOCH₃) – bu organik erituvchi bo'lib, kimyo sanoati, bo‘yoqlar, lentalar va plastmassa ishlab chiqarishda keng qo‘llaniladi. U tez bug'lanadigan, oson yonadigan va zararli ta'sirlarga ega modda hisoblanadi. Ushbu moddaning yuqori konsentratsiyasi nafas olish tizimiga, teriga va ko'zlarga zarar yetkazishi mumkin. Metil asetatning bug'lari inhalatsiya qilinsa, bosh og'rig'i, ko'ngil aynishi, yo'talish kabi simptomlarga olib keladi. Shuningdek, bu modda atrof-muhitga zarar yetkazishi, suv va tuproqni ifloslantirishi mumkin. Ishlatishda xavfsizligini ta'minlash uchun yong'inga qarshi choralar, himoya kiyimlari va toza havoni ta'minlovchi ventilyatsiya tizimlari zarur. Metil asetat bilan ishlashda ehtiyotkorlik va xavfsizlik choralariga qat'iy rioya qilish zarur. Kalit so‘zlar: Metilasetat, metanol, sirka kislota, erituvchi, zararli ta'sir, xavfsizlik choralar, inhalatsiya, yong'in xavfi, atrof-muhit, ko'zga ta'sir, teriga ta'sir. Kirish. Metil asetat organizmga asosan ko‘zlar va nafas yo‘llarining shilliq qavatlariga ta'sir qilib, ularni qichishish bilan ta'sir qiladi. Metil asetat bilan ishlaganda, kimyoviy moddalarga ishlov berishda xavfsizlik texnikasining umumiy qoidalariga rioya qilish, shaxsiy himoya vositalarini (maxsus kiyim, rezina qo‘lqoplar, ko‘zoynaklar) ishlatish zarur. PDK – ish joylari havo zonalarida ishlab chiqarish xonalarida 100 mg/m³. Shaxsiy himoya. Nafas olish organlari, ko‘zlar va terini himoya qilish: «FK-5MT» yoki «A» markali sanoat gaz niqobi. Agar tor yopiq joylarda ishlash va yuqori konsentratsiyalarni hosil qilish xavfi bo‘lsa – havo majburiy tarzda yetkazib beriladigan shlangli gaz niqoblari ishlatilishi kerak. Ko‘zlarni himoya qilish uchun – zich ko‘zoynaklar. Terini himoya qilish uchun – himoya qo‘lqoplari va maxsus kiyim, shuningdek, himoya moylari va kremmlarini ishlatish. Metanol – kuchli, asosan nerv va qon tomirlarini zararlovchi zahar bo‘lib, aniq kumulativ ta'sirga ega. Ayniqsa, ko‘rish nervi va ko‘zning tarmoq qismiga zararlanishingiz odatiy. Bu modda organizmga nafas yo‘llari orqali yoki shikastlanmagan teri orqali kirishi mumkin. Metanolni ichish juda xavflidir – 5-10 gramm metanol odamni zaharlashi mumkin, o‘limga olib keladigan doza esa 30 grammni tashkil etadi. PDK – ish joylari havo zonalarida ishlab chiqarish xonalarida 5 mg/m³. Birinchi yordam. Kislorod, sun'iy nafas olish, issiqlik. Agar ichiga olinsa – darhol oshqozonni yuvish, ko‘p miqdorda suv bilan, unga ichimlik sodasi qo‘shib, keyin qayt qilishni chaqirish. Himoya vositalari. «FK-5MT» yoki «A» markali filtrli gaz niqobi, rezina qo‘lqoplar va maxsus kiyim. 91 ` Sirka kislotasi – shaffof, rangsiz suyuqlik bo‘lib, o‘tkir, o‘ziga xos hidi mavjud, har qanday nisbatda suv bilan aralashadi va o‘tkir, qichituvchi suyuqlik hisoblanadi. PDK – ish joylari havo zonalarida ishlab chiqarish xonalarida 5 mg/m³. Organizmga ta'siri. Sirka kislotasi bug‘lari shilliq qavatni, ayniqsa yuqori nafas yo‘llarini qichitadi. Doimiy bug‘ ta'siri o‘tkir rinittlarni, laringitlarni va kon'yunktivitlarni keltirib chiqarishi mumkin. Teriga ta'siri qizarish va og‘riqning paydo bo‘lishi bilan namoyon bo‘ladi, keyin esa iflos oq dog‘lar shaklida teri qopqog‘ining hosil bo‘lishi. Yo‘g‘onligi 30% va undan yuqori bo‘lgan kislotali eritmalar kuyishlarga olib keladi. Ko‘zlar uchun xavfli eritmalar, massaviy ulushi 2% dan boshlanadi. Birinchi yordam. Teridagi va shilliq qavatlardagi kuyishlarda – zararlangan joyni suv bilan ko‘p miqdorda yuvish. Himoya vositalari. «BKF» yoki «FK-5MT» markali filtrli gaz niqobi. Sulfat kislotasi. Toza holatda yog‘li, shaffof, rangsiz suyuqlik. Suv bilan har qanday nisbatda aralashib, katta miqdorda issiqlik ajratadi. Sulfat kislotasi, massasi 90,5–92,5% bo‘lgan holda «kuporos yog‘i» deb ataladi. Yuqori haroratlarda SO₂ ajralib chiqadi, u havodagi bug‘ bilan oq tutun hosil qiladi. Kislotaning suv bilan kuchli aloqasi bor, bu holat ko‘plab organik birikmalarni o‘ziga singdirib, ularni qora bo‘yoqlarga aylantiradi. PDK – ish joylari havo zonalarida ishlab chiqarish xonalarida 1 mg/m³. Organizmga ta'siri. Aerozollar yuqori nafas yo‘llarini, ayniqsa, burun shilliq qavatini qichitadi, burun oqishi, aksirish, yo‘tal, nafas olishda qiyinchilik, ovoz yoriqchasining spazmi va ko‘zlarda kuyish hissi paydo bo‘ladi. Yuqori konsentratsiyalarda qonli balgam, qusish, bronxlar va o‘pkalarining og‘ir yallig‘lanish kasalliklari rivojlanishi mumkin. Teriga ta'sir qilganda, konsentratsiyalangan sulfat kislota kuchli kuyishlarga olib keladi. Agar darhol suv bilan yuvilsa, ta'sir faqat qizarish bilan cheklanadi. Aks holda, kislota tezda to‘qimalarga singib, oq qobiq hosil qiladi. Qobiq tushganda chuqur yaralar ochiladi. Keyinroq teshiklarning cho‘zilishi jarohat izlarining qattiqlashishiga olib kelishi mumkin. Birinchi yordam. Nafas yo‘llari shilliq qavatining qichishishi holatida – toza havo, soda eritmasi bilan ingalyatsiya, issiq sut ichish va unga soda qo‘shish. Agar teriga yoki shilliq qavatlarga tushsa – darhol ko