RAQAMLI IQTISODIYOTDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARIDAN FOYDALANISHNING DOLZARBLIGI

Аннотация

This article discusses the importance of using information technologies in the digital economy, their role in the global economy, as well as their negative effects and ways to mitigate them. Keywords: digital economy, information technologies, global economy, growth of the digital economy, competitiveness, technological innovations and new trends, blockchain, cloud technologies, artificial intelligence. Kirish. Raqamli iqtisodiyot yaxlit bir organizm bo’lsa, axborot texnologiyalari ana shu organizmga hayot bag’ishlovchi yurak hisoblanadi. Axborot texnologiyalari raqamli iqtisodiyotda muhim ahamiyatga ega va uning asosiy jihatlari: 1. Raqamli iqtisodiyotning o’sishi deyilganda, jahon iqtisodiyotining rivojlanishi axborot texnologiyalariga tayanadi. 2. Ma’lumotlarni tahlil qilish va qaror qabul qilish bu berilgan ma’lumotlarga tayangan holda iqtisodiy faoliyatni tartibga solish va tegishli qarorlarni qabul qilish 3. Raqobatbardoshligini oshirish esa axborot texnologiyalariga tayangan holda ma’lumotlarni avtomatlashtirish va optimalizatsiya amalga oshadi, kompaniyalar ham axborot texnologiyalari yordamida o’zining kompaniyasiga tegishli xarajatlarni optimallashtiradi, maxsulotlarni sifatini yanada yaxshilab bozorga olib chiqadi. Raqamli iqtisodiyot tushunchasini 1995-yili Massachusets universiteti amerikalik olimi Nikolas Negroponte tomonidan aniqlab berilgan. Olim axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini intensiv rivojlanishi ortidan eski iqtisodiyotdan yangi iqtisodiyotga o'tishda, qanday o'zgarishlar ro'y berishi mumkinligini aytib o'tgan. Raqamli iqtisodiyot - xoʻjalik faoliyatlarini yuritish va yoʻlga qoʼyish boʼlib, ishlab chiqarish va xizmat ko'rsatishdagi barcha harakatlar raqamlar ko'rinshidagi ma'lumotlardan iborat boʼladi.Hajm jihatidan katta boʼlgan axborotlarni qayta ishlash va uning natijasini tahlil qilgan holda yangi turdagi mahsulotlar ishlab chiqarish, xizmat koʻrsatish, saqlash, mahsulotlarni yetkazib berishga oldingi tizimga nisbatan samaraliroq,foydaliroq boʼlgan yangi tizimni joriy qilish hisoblanadi.Yoki boshqacharoq talqin qilsak,raqamli iqtisodiyot - onlayn xizmatlar ko'rsatish, elektron toʼlovlarni bajarish ,onlayn savdolar qilish va boshqa turdagi sohalarni raqamli texnologiyalarini rivojlanishi bilan bog'liq faoliyat turi. 4 ` Axborot texnologiyalari iqtisodiyotda raqobatbardoshlikni yanada oshirish, aholining yashash (turmush) darajasini yaxshilash va ish samaradorligini kuaytirish uchun xizmat qiladi.Mana shu sabablar bois axborot texnologiyalarining hayotimizdagi o’rni beqiyos va yildan yilga unga bo’lgan talab va ehtiyoj ortib bormoqda. Raqamli iqtisodiyotda axborot texnologiyalaridan foydalanishning dolzarbligi bu iqtisodiy o’sish ya’ni rivojlanishga, global miqyosdagi tendensiyalarga bog’liq bo’ladi. 1. Texnologik innovatsiyalar va yangi tendensiyalar: IoT( Internet of Things) raqamli iqtisodiyotda aqlli qurilmalarning hamda tizimlarning keng ko’lamdagi qo’llanishi,logistika ,xizmat ko’rsatish kabi sohalarni avtomatlashtirgan holda ish yuritishi demakdir. Blokchain bu moliyaviy xizmatlar, ma’lumotlar xavfsizligini ta’minlash, logistika kabi sohalarda inqilobiy o’zgarishlarni yuzaga keltirishi Bulutli texnologiyalar esa kompaniyalarga global miqyosda ishlash va ma’lumotlarni saqlash, qayta ishlab chiqishn iosonlashtirib xarajatlarni esa kamaytirishga imkon yaratadi. 2.Sun’iy intellekt va avtomatlashtirish. Sun’iy intellekt bu iqtisodiyotning barcha sohalari ,jumladan,qishloq xo’jaligi,sog’liqni saqlash, ishlab chiqarish kabi sohalarda ham qo’llashimiz mumkin va bu sohalarda ishlash samaradorligini oshiradi. Avtomatlashtirish bu inson uchun qulaylik yaratish, ya’ni tez-tez va qayta takrorlanuvchi ishlarni avtomatlashtirgan holda insonning mehnatini samarali ishlarga yo’naltirish demakdir. 3.Raqamli toʼlov tizimlari. Elektron tijorat Jahondagi mamlakatlarda xalqaro platformalar -Amazon, Alibaba va mahalliy platformalar -Payme, Click kabi platformalar orqali toʻlovlar amalga oshirish imkoniyati rivojlanib bormoqda FinTech: Banklar va moliyaviy institutlar raqamli xizmatlar ko‘rsatishi orqali fuqarolarga qulayliklar yaratishi va tizimning yanada rivojlantirishi. 4. Raqamli transformatsiyaning iqtisodiyotga ta’siri Iqtisodiyotni diversifikatsiya qilish: An’anaviy ishlab chiqarishdan xizmatlar va raqamli sohalarga o‘tish imkoniyati. Diversifikatsiya ishlab chiqarishdagi samaradorlikni oshirish,olinayotgan foydani koʼpaytirish kabi faoliyatlarda qoʼllaniladi.Diversifikatsiya natijasida turli xildagi mahsulotar ishlab chiqaradigan hamda xizmat koʻrsatish, loyiha va ishlanmalar bilan band boʻlgan keng tarmoqli lekin texnologik jihatdan bir-biriga bogʻlanmagan majmualar mavjud boʼladi.Kredit diversifikatsiya koʻrinishi deyilganida, kredit sifatida beriladigan kapital mablagʻlar bilan bogʻliq xavflarni kamaytirish va foydani koʼpaytirish maqsadida turli xildagi obʼyektlar orasidagi taqsimlanish jarayoni.Bunday diversifikatsiya tarmoqlararo kapital konsentratsiyasi jarayoni va korxonalar o