ÓZBEKSTANDA VOLEYBOL SPORTINIŃ RAWAJLANIWININ` DASLEPKI QA`DEMLERI

Аннотация

Voleybol dene tárbiyası hám sport sistemasınıń erkin tarawlarınan biri esaplanıp, Ózbekstan, onıń oblastları hám rayonlarında ózine tán rawajlanıw tariyxına iye. Voleybol Ózbekstanda keń taralǵan sport túrleriniń qatarına kirse de, respublikamızdıń barlıq aymaqlarında ol túrli dárejede «abroy-itibar»ǵa iye bolıp kelgen. Tashkent qalası hám Tashkent oblastında, Andijan, Ferǵana, Namangannıń qala hám awıllarında voleybol basqa oblast rayonlarındaǵıǵa salıstırǵanda nátiyjelirek «húrmet»ke sazawar bolǵan. Tayanish so`zler: Voleybol Ózbekstanda qashan, Tashkent, Oqıw-trenirovka islerine hám qánigelerdiń mamanlıǵın asırıwǵa, Stalinabad, «Uchitel» (Chkalov), «Lokomotiv» (Baku). Voleybol Ózbekstanda qashan, qayjerde hám qanday jaǵdayda payda bolǵanı tuwralı anıq maǵlıwmat joq. Lekin ayırım boljawlarǵa qaraǵanda 1921-24-jıllarda voleybol oyını Qoqan, Tashkent hám Ferǵanada payda bola baslaǵan. Sol dáwirdiń sport veteranı K.Lebedevtiń aytıwı boyınsha 1924-25-jıllarda kóplegen jaslardı sheńber formasında jaylasıp bir-birine top uzatıw oyınları tarqala basladı. Qızıq, bul dáwirde voleybol boyınsha qabıl etilgen xalıqaralıq jarıs qaǵıydaları ádewir quramalasqan bolıp, maydan 9x18 m., top penen tek úsh márte oynaw múmkinligi, oyınshılar quramı bir komandada 6 adamdan ibarat bolıwı, tordıń biyikligi 243 sm. (erler ushın), esap 15 ochkoǵa jetkende oyınnıń bir bólimi juwmaqlanıwı, toptı oyınǵa kiritiw – qullası, barlıq oyın qaǵıydaları zamanagóy voleybol oyını qaǵıydalarına uqsas edi. Usıǵan qaramay Ózbekstanda voleybol qaǵıydaları 1924-25-jıllarda ele ádewir ápiwayı bolǵan. Sol dáwirdiń V.I.Perevoznikov degen sport ıqlasbentiniń aytıwınsha, 1926-jılda Tashkent qalasındaǵı Chernıshevskiy atlı mektep oqıtıwshısı Moskvadan jarıs qaǵıydaları, voleybol torı hám tobın birinshi ret alıp kelgen. 1927-jıldıń 26-aprelinde bolsa mine usı mekteptiń voleybol dógeregi komandası birinshi rásmiy jarıs shólkemlestirip, onda ol joqarı sheberlik ko’rsetti hám jarıs jeńimpazı boldı. Bul jarıs voleyboldıń ǵalabalasıwı hám qáliplesiwinde úlken burılıs payda etti. 1927-jıldıń jaz aylarınıń birinde voleybol boyınsha Tashkent qalası birinshiligi ótkerilip, onda 9 voleybol komandası qatnastı. Chernıshevskiy atındaǵı mektep voleybol komandası bul jarısta da jeńimpazlıqtı qoldan bermedi. 5 57 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Voleyboldıń keń ǵalabalasıwına «KIM» stadionında ótkerilip kelingen jarıslar úlken tásir kórsetti.1927-jılda Tashkentte 6 voleybol maydanshası bar bolıp, olar Chernıshevskiy atındaǵı mektepde «KIM» stadionında, Mexanika texnikumında (2 dana), «Metallist» sport dógeregi qasında hám Profintern jazǵı sport klubında jaylasqan edi. 1928-jılda Tashkentte gúzgi voleybol jarısları bolıp ótti, onda 10 erler hám 4 hayal-qızlar komandaları qatnasqan edi. 1929-jıldan baslap voleybol boyınsha Tashkent qalalıq birinshiligi turaqlı ótkerile basladı. 1930-jıllarda «Dinamo» sport jámiyetinde voleybol komandaları dúzildi. Birinshi ret dúzilgen «Dinamo» voleybol komandasınıń birinshi treneri B.A.Voroncov Ózbekstanda voleyboldıń rawajlanıwına salmaqlı úles qostı. Usı menen bir qatarda maman qánigelerdi jetispewshiligi, ásirese, jergilikli milletten másláhátshi, trener hám shólkemlestiriwshilerdiń sanawlı bolǵanlıǵı voleyboldıń uzaq oblast hám awıllarda keń qulash jayıwına kesent etip keldi. Miynetkeshlerdi, ásirese, hayal-qızlardı dene tárbiyası hám sportqa, sonıń ishinde, voleybolǵa tartıw maqsetinde Tashkent qalalıq keńesi 1929-jıl 25-aprelden 15 mayǵa shekem Respublika kóleminde ámeliy háptelik shólkemlestirgen edi. Bul ilaj sezilerli nátiyjelerdi berdi. Sonıń ishinde, orınlarda dene tárbiyası hám sport, kóbirek voleybol menen shuǵıllanıwshılar sanı keskin artıp barıwı kózge taslandı. Kóplegen orınlarda voleybol maydanları hám basqa sport imaratlarınıń qurılıwı háwij alıp bardı. Oqıw-trenirovka islerine hám qánigelerdiń mamanlıǵın asırıwǵa, ayrıqsha áhmiyet berildi. 1929-jıl 30-sentyabr'de Samarqandta jergilikli milletten bolǵan jaslardan ibarat dene tárbiyası hám sport boyınsha másláhátshi- shóqkemlestiriwshiler tayarlandı. 1933-jılda Ózbekstan Spartakiadası ótkerildi. Erler ortasında «Dinamo» hám hayal-qızlar bellesiwinde «Uztrans» komandaları birinshi orındı iyeledi. 1934-jıl ózbek voleybolı ushın áhmiyetli burılıs jılı bolıp qaldı. Sonıń ishinde, ózbek voleybolshıları birinshi ret Moskvada mámleket birinshiliginde qatnastı. Usı jılı voleybol birinshi ret orta Aziya hám Qazaqstan Spartakiadası baǵdarlamasınan orın aldı. 1936-jılı Tashkentte «Dene tárbiyası ciklı» hám «Fizkultura úyi» ashılıwı voleyboldıń jánede ǵalabalasıwında úlken áhmiyetke iye boldı. Bunnan tısqarı, Tashkent finans-ekonomika institutında voleybol boyınsha shınıǵıw hám jarıslar ótkeriwge mólsherlengen úlken sport zal ashıldı. Samarqandta qala adminstraciyası hám qala fizkul'tura keńesi Qararına muwapıq 60 adamǵa mólsherlengen voleybol sport mektebi ashıldı. Sonı da belgilep óti