Hujayra fiziologiyasi va oʻsimlik hujayrasining oʻziga xos xususiyatlari

Аннотация

Hujayra fiziologiyasi hujayralarning turli biologik jarayonlarini, masalan, ovqatlanish, metabolizm, hujayra bo’linishi va signal uzatishni o’rganadigan ilmiy soha. O’simlik hujayralari hayvon hujayralaridan bir qator o’ziga xos xususiyatlar bilan farq qiladi. O’simlik hujayralari oʻziga hos turli xil vazifalarni bajaradi bu esa oʻz navbatida organizmni bir butun yaxlit sistema koʻrinishida ishlashini taʼminlaydi. Kalit so'zlar: Hujayra, fiziologiya, toʻqima, membrana, yadro, sitoplazma, plastida, xloroplast, leykoplast, xloroplast, DNK, ribosoma, nuklein kislotalar, mitoxondrya Annotation: Cell physiology is the scientific field that studies various biological processes of cells, such as nutrition, metabolism, cell division, and signal transmission. Plant cells differ from animal cells in several distinctive features. Plant cells perform various unique functions, which in turn ensure that the organism operates as a unified and integrated system. Keywords: Cell, physiology, tissue, membrane, nucleus, cytoplasm, plastid, chloroplast, leucoplast, chloroplast, DNA, ribosome, nucleic acids, mitochondria. Аннотаци: Физиология клеток — это научная область, изучающая различные биологические процессы в клетках, такие как питание, обмен веществ, деление клеток и передача сигналов. Клетки растений отличаются от клеток животных рядом уникальных характеристик. Клетки растений выполняют специфические функции, что,обеспечивает функционирование организма как единой иинтегрированной системы. Ключевые слова: Клетка, физиология, ткань, мембрана, ядро, цитоплазма, пластида, хлоропласт, лейкопласт, хлоропласт, ДНК, рибосома, нуклеиновые кислоты, митохондрия. 445 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Xujayra fiziologiyasi: Organizm hujayralarining ichki va tashqi muhit bilan o’zaro aloqalarini, hayotiy jarayonlarini o’rganadigan fan sohasi. Oʻsimlik hujayralarining tuzilishi va funktsiyalari maxsus xususiyatlar bilan ajralib turadi. Oʻsimlik hujayrasining tuzilishi Hujayra devori: Oʻsimlik hujayralarining tashqi qavati bo’lib, u sellyuloza, hemitsellyuloza va pektinlardan tashkil topgan. Bu hujayraga shakl va mustahkamlik beradi. plazma membranasi: Oʻsimlik hujayrasining tashqi muhit bilan aloqada bo’ladigan joyi. Selektsion o’tkazuvchanlikka ega, ya’ni faqat ma’lum moddalarni o’tkazadi. Yadro: Genetik material – DNKni o’z ichiga olgan va hujayra faoliyatini boshqaradigan tuzilma. Plastidlar: Xloroplastlar o’simlik hujayralarida fotosintez jarayonini amalga oshiradi. Boshqa plastidlar, masalan, amiloidlar va lipoidlar, energiya saqlash va metabolik jarayonlarda ishtirok etadi. Oʻsimlik hujayrasining o’ziga xos xususiyatlari Fotosintez jarayoni: Oʻsimliklar quyosh nurlari yordamida karbonat angidridni va suvni organik moddalarga aylantiradi. Bu jarayon xloroplastlarda sodir bo’ladi. Oziqlanish va suv balansini tartibga solish: Oʻsimlik hujayralari o’zining fotosintez jarayonidan foydalangan holda energiya va oziq moddalarni ishlab chiqaradi va saqlaydi. Transpiratsiya o’simliklar tomonidan suvning barglar orqali bug’lanishi jarayonidir. Bu fiziologik hodisa o’simlikning suv va mineral moddalarni tuproqdan olib, hujayralariga yetkazishi hamda ortiqcha issiqlikni chiqarib tashlashda muhim rol o’ynaydi. Transpiratsiyaning turlari: Stomatal transpiratsiya: Suv stomalar orqali bug’lanadi. Bu transpiratsiyaning asosiy turi bo’lib, umumiy jarayonning taxminan 90% ni tashkil qiladi. Kutikulyar transpiratsiya: Suv barglarning kutikulasi (mum qavati) orqali bug’lanadi. Bu nisbatan kichik miqdordagi suv yo’qotishni ta’minlaydi . Lentisellyar transpiratsiya: Daraxt va butalarning po‘stlog‘idagi lentisellar (teshiklar) orqali suv bug‘lanishi. Transpiratsiyaning ahamiyati: 1. Suv aylanishi: Transpiratsiya orqali o‘simlik ildizlardan suv va unda erigan mineral moddalarni yuqoriga – barglarga va boshqa organlarga – tortadi. 2. Sovutish: Suv bug‘lanishi o‘simlikni haddan tashqari qizib ketishdan himoya qiladi. Bu ayniqsa, issiq ob-havo sharoitida muhimdir. 446 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 3. Oziq moddalar harakati: Transpiratsiya tufayli o‘simlik ichidagi suv oqimi ta’minlanadi va oziq moddalar bir hujayradan boshqasiga yetkaziladi. 4. Gaz almashinuvi: Transpiratsiya stomalar (hujayra teshikchalari) orqali amalga oshadi. Shu bilan birga, stomalar ochiq bo‘lganda karbonat angidrid gazi o‘zlashtiriladi, bu fotosintez uchun zarurdir. Bo’linish va regeneratsiya: Oʻsimlik hujayralari mitoz va meyoz jarayonlari orqali bo’linadi. Oʻsimliklar regeneratsiya qobiliyatiga ega bo’lib, jarohatlangan yoki yo’qolgan qismlarni qayta tiklashi mumkin. O’sish va rivojlanish: Hujayralarning o’sishi va rivojlanishi o’simlikning turli qismlarida boshqariladi. Bu jarayonlar ko’pincha gormonlar va boshqa biologik moddalar bilan boshqarila