TURLI TARKIBLI PAXTA VA IKKILAMCHI TOLALAR ARALASHMASIDAN OLINGAN IPLARNING UZISH KUCHI, VA UZILISHDAGI UZAYISHINING О‘ZGARISHI

Аннотация

Маqоlada turli tarkibli tolalardan pnevmomexanik yigirish mashinasida olingan iplarning fizik-mexanik xossalari tadqiq etilgan bo’lib, bunda ipdagi tolalar tarkibi: qaytimlardan 25% ikkilamchi tola+ 75% paxta tolasidan, 20% ikkilamchi tola+80% paxta tolasidan, 30% ikkilamchi tola+70% paxta tolasidan, 15% ikkilamchi tola+85% paxta tolasidan bo’lgan iplarning xossasiga berilgan 400 br/m, 500 br/m, 600 br/m buramlarning ta’siri aniqlngan. Аннотация. В статье изучены физико-механические свойства пряжи, полученной на пневмомеханической прядильной машине из волокон различного состава, в этом выявлено влияние крутки 400 кр/м, 500 кр/м, 600 кр/м на свойства пряжи при составе пряжи: 25 % вторичное волокно + 75 % хлопковое волокно, 20% вторичное волокна + 80% хлопковое волокно, 30% вторичное волокно + 70% хлопковое волокно, 15% вторичное волокно + 85% хлопковое волокно. Yigirish korxonasida sifatli ip ishlab chiqarishda tolaning uzunligi, uzish kuchi va chiziqli zichligi muhim ahamiyatga egadir. Tola qanchalik sifatli bo‘lsa, undan talabga javob beradigan raqobatbardosh bo‘lgan sifatli ip ishlab chiqarish mumkin. Uning uchun, xom ashyoni to‘g‘ri tanlash, qolaversa paxta tozalash korxonalarida chigitli paxtani g‘aramda saqlash, quritish, tozalash, jinlash, tolasini tozalash jarayonlarining optimal sharoitini yaratib berish lozim bo‘ladi. Notekislik yigirish korxonasida ishlab chiqarish mahsulotlarining salbiy xossalari bo‘lib, ko‘pincha korxonadagi texnik-iqtisodiy ko‘rsatkichlarga, hamda ipning fizik-mexanik xossalariga salbiy ta’sir qiladi. Yigirish ishlab chiqarishidagi mahsulotlarning notekisligini sinash va nazorat qilish muhim ahamiyatga ega bo‘lib, notekislikni keltirib chiqarish sabablarini va vaqtini belgilab beradi. Yigirish mashinalarida iplarni o‘rash va shakllanish vaqtidagi uzilishi qanchalik ko‘p bo‘lsa, unda ipning notekisligi shunchalik yuqori bo‘ladi. 223 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Tayyor mahsulotlarining sifatli bo‘lishi ko‘p jihatdan yigirilgan iplarning qanchalik ravon ishlanishiga bog‘liq. Agar ipning notekisligi yuqori bo‘lsa, uning solishtirma uzish kuchi kamayadi, demak, undan to‘qilgan matoning pishiqligi ham kam bo‘ladi. Notekislikni kelib chiqishiga asosiy sabablardan biri, bu tolalar aralashmasida konmponentlar miqdorining doimiy bo‘lmasligi, ularning yaxshi aralashmaganligidir. Iplarning asosiy ko‘rsatkichlariga uzish kuchi, solishtirma uzish kuchi, hamda notekislik ko‘rsatkichlari kiradi. Shu sababli, tikuvchilik korxonalarida sifatli va tannarxi arzon bo‘lgan buyumlar ishlab chiqarishda avvalambor qiyqimlarni tashlab yubormasdan, ulardan unumli foydalanish choralari ko‘rildi. Qiyqimlar qayta ishlangandan keyin tolani titib, shtapel hosil qilindi. Tayyorlangan namunaning chiziqli zichligi, uzish kuchi, solishtirma uzish kuchi, shtapel massa uzunligi va kalta tolalar miqdori laboratoriya sharoitida aniqlandi. Ikkilamchi tolaning chiziqli zichligi 171 mtex ni, uzish kuchi 3,7 sN ni, 21,6 sN/ tex ni, shtapel massa uzunligi 23,5 mm ni, kalta tolalar miqdori 25,4% ni tashkil etdi. Tikuvchilik buyumlari ishlab chiqarish jarayonida buyumni tayyorlash paytida chiqadigan qiyqimlarni qayta ishlab, ikkilamchi tolalarga paxta tolasini aralashtirib, iplar ishlab chiqarildi va olingan sinov natijalari 3.1-3.3-jadvallarda keltirildi. Pnevmomexanik yigirish mashinasida qaytimlardan 25% ikkilamchi tola+75% paxta tolacidan olingan ip, 20% ikkilamchi tola+80% paxta tolasidan olingan ip, 30% ikkilamchi tola+70% paxta tolasidan olingan ip, 15% ikkilamchi tola+85% paxta tolasidan olingan buralishlar soni turlicha bo‘lgan iplarning fizik-mexanik xossalarining o‘zgarishi quyidagi 1-3-jadvallarda keltirilgan. 224 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 500 1 450 400 3 350 2 300 N , s 250 i h c 200 u k h 150 s i i l 100 z U 50 0 1 2 3 4 1-buralishlar soni 400 br/m; 2- buralishlar soni 600 br/m; 3- buralishlar soni 500 br/m. Aralashma tarkibi 1-ras m. Paxta va ikkilamchi tolalar aralashmasidan olingan i plarning uzish kuchining о‘zgarishi. 9 8 1 s k e 7 / t 3 N s i, 6 2 h c 5 u k h 4 s i z u a 3 m i r 2 t h s l i 1 o S 0 1 2 3 4 Aralashma tarkibi 1-buralishlar soni 400 br/m; 2- buralishlar soni 600 br/m; 3- buralishlar soni 500 br/m. 2-rasm. Paxta va ikkilamchi tolalar aralashmasidan olingan iplarning solishtirma uzish kuchining о‘zgarishi. 225 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 10 9 8 % , 7 i t n e 6 y i 3 s t f i 5 f 1,2 e o k 4 a y i s 3 t a i a r 2 V 1 0 1 2 3 4 Aralashma tarkibi 1- buralishlar soni 400 br/m; 2- buralishlar soni 600 br/m; 3- buralishlar soni 500 br/m. 3-rasm. Paxta va ikkilamchi tolalar aralashma sidan olingan iplarning uzish kuchi bо‘yicha variatsi