O’ZBEKISTONNING MUHOFAZAGA OLINGAN HUDUDLARI PROTECTED AREAS OF UZBEKISTAN ОХРАНЯЕМЫЕ ТЕРРИТОРИИ УЗБЕКИСТАНА

Аннотация

This article provides a comprehensive overview of Uzbekistan's protected areas, their types and significance. The work being carried out to preserve biodiversity and ensure ecological stability on the example of such large protected areas as the Chatkal Biosphere Reserve, the Kyzylkum State Reserve, and the Zarafshan National Park is analyzed. The scientific, ecological, and economic significance of protected areas, environmental problems, and promising development directions are also considered. This article serves as an important source for understanding current issues related to the preservation of ecological systems. Аннотация: В данной статье рассматриваются охраняемые территории Узбекистана, их виды и значение. На примере крупных охраняемых территорий, таких как Чаткольский биосферный заповедник, Кызылкумский государственный заповедник, Зарафшанский национальный парк, проанализирована проводимая работа по сохранению биологического разнообразия и обеспечению экологической стабильности. Также были рассмотрены научная, экологическая и экономическая значимость охраняемых территорий, экологические проблемы и перспективные направления развития. Эта статья служит важным ресурсом для понимания текущих проблем, связанных с сохранением экологических систем. 41 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 12, 2024. DECEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Kalit so‘zlar: O‘zbekiston, muhofazaga olingan hududlar, ekologik muvozanat, Chatqol qo‘riqxonasi, Zarafshon milliy bog‘i, biologik xilma-xillik, ekologik turizm, iqlim o‘zgarishi. Keywords: Uzbekistan, protected areas, ecological balance, Chatkal Reserve, Zarafshan National Park, biodiversity, ecological tourism, climate change. Ключевые слова: Узбекистан, охраняемые территории, экологический баланс, Чаткальский заповедник, Зарафшанский национальный парк, биологическое разнообразие, экологический туризм, изменение климата. O‘zbekiston – boy tabiiy resurslari va o‘ziga xos biologik xilma-xilligi bilan ajralib turadigan mamlakat. Hududning geografik joylashuvi, iqlimi va tabiiy sharoitlari turli ekotizimlarni shakllantirgan. Ammo, inson faoliyati va ekologik muammolar sababli ko‘plab noyob flora va fauna vakillari xavf ostida qolgan. Shu sababli, O‘zbekiston hukumati muhofazaga olingan hududlarni tashkil etish va rivojlantirishga alohida e’tibor qaratmoqda. O‘zbekistonda muhofaza qilinadigan tabiiy hududlar turli xil shakllarda tashkil etilgan. Qo‘riqxonalar inson faoliyatidan himoya qilingan hududlar, unda faqat ilmiy tadqiqotlar o‘tkazishga ruxsat beriladi. Qo‘riqxona – bu tabiatni muhofaza qilish uchun tashkil etilgan maxsus hudud bo‘lib, unda inson faoliyati qat’iy cheklanadi yoki umuman taqiqlanadi. Qo‘riqxonalar biologik xilma-xillikni saqlash, yo‘qolib ketish xavfi ostidagi hayvonlar va o‘simliklarni himoya qilish, shuningdek, ilmiy tadqiqotlar uchun muhim ahamiyatga ega. Zarafshon qo‘riqxonasi Samarqand viloyatida joylashgan. Zarafshon daryosi bo‘ylab tug‘ruq zonasini himoya qilish va noyob Zarafshon qirg’oq bo‘tasi kabi o‘simliklarni saqlash vazifalarini bajaradi. Uning o‘simlik va hayvonot dunyosi boy, bu yerdagi qushlarning ko‘plab turlari qizil kitobga kiritilgan. Milliy bog‘lar Rekreatsion, ilmiy va madaniy maqsadlarda tashkil etilgan hududlar. Tabiiy, madaniy, yoki tarixiy ahamiyatga ega hududlar bo‘lib, davlat tomonidan himoya qilinadi. Ularning asosiy maqsadi atrof-muhitni saqlash, biologik xilma-xillikni qo‘llab-quvvatlash va tabiiy resurslardan barqaror foydalanishni ta’minlashdir. Milliy bog‘lar davlat tomonidan qonun bilan himoya qilinadi va inson aralashuvlari cheklanadi. Ular odatda sayyohlik markazlariga aylangan va odamlarga tabiatni o‘rganish imkoniyatini beradi. Ko‘pincha noyob landshaftlar, o‘rmonlar, daryolar, tog‘lar va hayvonot olami bu hududlarda joylashgan. Tabiiy resurslardan foydalanishni nazorat qilish va ekologik barqarorlikni saqlashga yordam beradi. Alohida noyob tabiiy ob’ektlarni himoya qilishga mo‘ljallangan. Tabiiy resurslarni barqaror boshqarish maqsadida yaratilgan hududlar.1 1. 1 J.L.Laxanov “Umurtqalilar zoologiyasi”– Toshkent-2005. 42 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 12, 2024. DECEMBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Chotqol davlat biosfera qo‘riqxonasi. Chotqol qo‘riqxonasi Toshkent viloyatida joylashgan bo‘lib, 1947-yilda tashkil etilgan. Uning asosiy maqsadi noyob o‘simliklar, jumladan, yong‘oqzorlar, archa va boshqa tog‘li hudud florasini saqlashdir. Hayvonot dunyosi. Qor barsi, tog‘ echkisi va burgut kabi noyob turlar himoya qilinadi.Biosfera rezervati maqomi. Ushbu hudud xalqaro ahamiyatga ega biosfera rezervati sifatida e’tirof etilgan. Jayron ekologik markazi. Jayron ekologik markazi O‘zbekistonning Buxoro viloyatida joylashgan va asosan jayron (g‘o‘rxo‘roz) kabi yo‘qolib ketish xavfi ostidagi hayvon turlarini himoya qilish va ularning yashash muhitini tiklashga qaratilgan muhim loyihadir