BOSHLANG‘ICH SINF ONA TILI VA O'QISH SAVODXONLIGINI O'QITISH JARAYONIDA XALQARO BAHOLASH DASTURLARIDAN FOYDALANISH IJTIMOIY ZARURAT SIFATIDA

Аннотация

В этой статье сравнивается уровень и качество понимания текста учащимися начальной школы в международном исследовании PIRLS. Также представлены проводимые в республике реформы и методические рекомендации, направленные на выявление читательской грамотности учащихся. Освещается, какие меры следует применять для повышения эффективности методической подготовки будущих учителей начальных классов. Ключевые слова: Европейские государства, иностранные организации, агентства, образовательная политика, PIRLS, международные стандарты, цифровой формат, система заданий открытого типа. THE USE OF İNTERNATİONAL ASSESSMENT PROGRAMS İN THE PROCESS OF TEACHİNG PRİMARY SCHOOL MOTHER TONGUE AND READİNG LİTERACY AS A SOCİAL NECESSİTY Avazova Durdona Erkinovna Teacher of the Department “native language in primary education and methodology of its teaching” tdpu Faculty of Primary Education named after Nizami Annotation: in this article, the PIRLS international study compares the level and quality of understanding of Primary School students by reading the text. Also presented are reforms carried out in the Republic and methodological recommendations aimed at determining the literacy of students. What measures should be applied to improve the effectiveness of methodological training of future primary school teachers. Keywords: European countries, foreign organizations, agencies, education policy, PIRLS, international standards, digital format, Open type assignment system. 54 Mamlakatimizda so'nggi yillarda amalga oshirilayotgan islohotlar natijasida ulkan iqtisodiy o'sish ko'rsatkichlariga erishilayotganligi barcha sohalarda malaka kadrlar va yetuk mutaxassislarga bo'lgan talabni yanada oshirmoqda. Bu o'z-o'zidar o'quvchilarning ta'lim- tarbiyasiga har tomonlama e'tiborni kuchaytiradi Mamlakatimiz innovatsion taraqqiyot yo'lida shiddat bilan rivojlanib borayotgan bir davrda kelajagimiz davomchilari bo'lgan yoshlarni ijodiy g'oyalari va yaratuvchanligin har tomonlama qo'llab-quvvatlash, ularning bilim, ko'nikma va malakalarini shakllantirish borasida ulkan islohotlar amalga oshirilmoqda. Ayniqsa, milliy monitoring tizimini ilg'or xorijiy tajribalar, xalqaro mezon va talablar asosida takomillashtirish, shu yo'lda xalqaro tajribalarni o'rganish, mavjud tizimni har tomonlama qiyosiy tahlil qilish, tegishli yo'nalishdagi xalqaro va xorijiy tashkilotlar, agentliklar, ilmiy-tadqiqot muassasalari bilan yaqindan hamkorlik qilish borasidagi amalga oshirilayotgan ishlar muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu maqsadda O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Xalq ta'limi tizimida ta'lim sifatini baholash sohasidagi xalqaro tadqiqotlarni tashkil etish chora-tadbirlari to'g'risida 2018-yil 8-dekabrdagi 997-sonli qaroriga asosan, O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Ta'lim sifatini nazorat qilish davlat inspeksiyasi huzurida xalqaro tadqiqotlarni amalga oshirish Milliy markazi tashkil etildi. Ta'lim siyosatini ishlab chiqish jarayonida xalqaro standartlashtirilgan baholash darajalari milliy va xalqaro miqyosda tobora ko'proq qo'llanilmoqda. Xalqaro miqyosda muntazam baholash orqali ta'lim tizimi milliy monitoring tomonidan taqdim etiladigan ma'lumotlarni yanada kengroq kontekstda yaratish maqsadida o'zaro kelishuvga asosan, ushbu g'oya taklif etilgan. 1990-yillarga qadar Evropa davlatlarining aksariyatlari ta'lim oluvchilarning egallagan bilim va ko'nikmalarini monitoring qilishda milliy testlardan foydalanganlar. 1990-yillarda esa, o'nta mamlakat standartlashtirilgan baholashni joriy qildilar va 2000-yillarning boshidan beri yana mamlakat shu usulni qo'lladilar. 2009-yilga kelib, faqat beshta Yevropa davlatlari ta'lim tizimida o'quvchilarning milliy baholari yo'q edi. Ta'lim siyosati sohasidagi ushbu xalqaro standartlashtirilgan baholarning ta'siri, yaratilish nuqtayi na zaridan katta ahamiyatga ega yangi bilim, o'zgarishlar baholash siyosati va milliy ta'lim siyosatiga tashqi ta'sir yanada kengroq bo'ladi. Bu esa Boshlang‘ich sinf ona tili o‘qish savodxonligi darslarida PIRLS xalqaro baholash dasturlaridan foydalanishning zaruratini oshiradi. PIRLS boshlang'ich sinf o'quvchilarining matnni o'qib tushunish daraja baholash bo'yicha xalqaro tadqiqot dasturidir. Mazkur xalqaro dastur ta'lim sohasi davlat siyosatiga oid ma'lumotlarni taqdim etadigan, boshlang'ich sinf o'quvchilarin o'qib tushunish ko'nikmalarini qay darajada rivojlanganligi haqidagi axborotla xalqaro miqyosda taqqoslashga imkon beruvchi, o'qish va o'qitish sifatini yaxshila maqsadida tashkil etilgandir. 2016-yildan boshlab qo'shimcha tanlov asosida PIRI tizimi joriy qilingan bo'lib, u o'quvchilarning o'qish savodxonligini baholashg mo'ljallangan. Shuningdek, PIRLS dasturi o'quvchilar tomonidan maktabda maktabdan tashqari ta'lim olishning katta qismini tashkil etgan, ya'ni badiiy tajn orttirish, axborot olish va undan foydalanish ko'nikmalarini baholash kabi ikkita keng qamrovli maqsadlarni ifodalaydi. 2021-yilda o'tkaziladigan tadqiqotda o'quvchilarga birinchi ma