BYUDJET MABLAG`LARINI REJALASHTIRISH VA BOSHQARISHNING ASOSIY YO`NALISHLARI

Аннотация

This article today examines in detail the importance of planning and managing state budget funds. Planning and managing budget funds ensures the effective use of centralized funds at the disposal of the state, ensures the success of state policy, and examines foreign experience in cash budget planning. Keywords: state budget, cash planning, revenue forecast, emission, budget revenues, fund raising, expected revenues, inflation, treasury, financial flows. Byudjet kassa ijrosining mohiyati va afzalliklari daromadlarning kelib tushishi va xarajatlarning amalga oshirilishini barqarorlashtirishdan iborat. Ushbu jarayon Davlat byudjetining kassa ijrosini rejalashtirish va boshqarishning murakkab tizimini o‘zida mujassam etadi va, o‘z navbatida, Davlat byudjeti ijrosini rejalashtirish mexanizmini talab etadi. Davlat iqtisodiyotni tartibga solish tizimi orqali iqtisodiy munosabatlarning barqaror rivojlanishini ta’minlaydi. Davlatning o‘z vazifa va funksiyalarini bajarishga hamda iqtisodiy va ijtimoiy siyosatini amalga oshirishga imkon beradigan vositalardan biri Davlat budjetidir. Davlat 4 budjeti iqtisodiy vosita sifati- da ijtimoiy ishlab chiqarishga son va sifat jihatdan ta’sir etishga qodir. Son jihatdan ta’sir etish Davlat budjeti moliyaviy resurslarini proporsiyalar bilan taqsimlash bilan belgilansa, sifat jihatdan ta’sir etish esa qayta ishlab chiqarish jarayonida ishtirokchilarning moliyaviy holatiga moliyaviy munosabat shakllarini tashkil qilish bilan belgilanadi. Davlat ixtiyoridagi markazlashtirilgan pul jamg‘armalarining samarali ijrosi davlat yuritayotgan siyosatning muvaffaqiyatli bo‘lishi imkoniyatini beradi.Davlat budjetining kassa (tushumning haqiqatda tushishi va mablag‘ning xaqiqatda chiqishi) ijrosi mamlakat zimmasiga yuklatilgan majburiyatlarni ijro etishning muhim mexanizmi hisoblanib, G‘aznachilik tizimida budjetning kassa ijrosi Yagona (YaG‘H) yoki hududiy g‘azna hisobvaraqlariga pul tushumlari va undan amalga oshirila- digan xarajatlar moliyaviy jarayonlarinio‘z ichiga oladi. Budjet kassa ijrosining mohiyati va afzalligi daromadlarning kelib tushishi va xarajatlarning amalga oshirilishini barqarorlashtirishdan iborat. Ushbu jarayon Davlat budjetining kassa ijrosini rejalashtirish va boshqarishning murakkab tizimini o‘zida mujassam etadi va, o‘z navbatida, Davlat budjeti ijrosini rejalashtirish mexanizmini talab etadi. 1-jadval Surxondaryo viloyati mahalliy byudjeti bo`yicha 2024 yil dekabr oyida kutilayotgan ma’lumot [3] млрд сўм № Кўрсаткичлар Декабрь шундан ҳафталар кесимида ойи жами I ҳафта II ҳафта III ҳафта IV ҳафта I. Давр бошига қолдиқ 3.1 3.1 1.5 28.9 21.1 II. Ресурслар, жами: 578.8 213 175.2 66.5 124.1 2.1 Даромадлар 309.2 95.8 60.2 66.5 86.7 Солиқ тушумлари 304.1 95.7 58.4 64.7 85.3 Бошқа тушумлар 5.1 0.1 1.8 1.8 1.4 2.2 Республика 269.6 117.2 115 - 37.4 бюджетидан ажратиладиган маблағлар Трансферт 50.7 50.7 Ўзаро ҳисоб-китоб 63.9 26.5 37.4 Ўтказиб бериладиган даромад Ссуда 155.0 40.0 115.0 III Харажатлар, жами: 696.9 214.6 147.8 74.3 260.1 3.1 Тасдиқланган 541.9 214.6 147.8 74.3 105.1 харажатлар I гуруҳ харажатлари (Иш 262.7 148.2 43.7 30.7 40.1 ҳақи ва унга тенглаштирилган тўловлар 5 II гуруҳ (ягона ижтимоий 66.0 52.6 0.4 0.5 12.6 тўлов ва мажбурий суғурта бадали) III гурух (қурилиш ва 17.9 0.1 0.6 6.5 10.8 реконструкция) IV-гуруҳ (бошқа 195.2 13.8 103.2 36.6 41.7 харажатлар) Коммунал тўловлар 11.4 1.0 3.2 3.0 4.2 Озиқ-овқат 15.5 2.3 3.4 5.5 4.3 Дори-дармон 6.5 0.5 1.2 2.3 2.5 Субсидия 15.8 1.5 2.2 5.4 6.7 Кўмир ва ёқилғи мойлаш 3.1 0.6 1.0 1.5 Товар ва моддий 4.2 0.5 1.5 1.1 1.1 заҳиралар Жорий таъмирлаш 5.8 0.3 0.3 2.3 2.9 Мукаммал таъмирлаш 6.3 3.3 3.0 Асосий воситаларни 5.6 0.3 0.3 2.5 2.6 сотиб олиш Ташаббусли бюджет 49.4 49.4 Обод қишлоқ ва обод 19.6 19.2 0.4 маҳалла Давлат мақсадли - жамғармаларига трансфертлар Бошқа харажатлар 52.1 7.5 21.9 9.8 12.9 3.2 Ҳисоботда акс 155.0 155.0 эттирилмайдиган харажатлар Давлат қарзини сўндириш (асосий қисми) Республика бюджетига 155.0 155.0 ссуда қайтариш IV Давр охирига қолдиқ -115.0 1.5 28.9 21.1 115.0 Rejalashtirishning asosiy maqsadi xato qarorlar qabul qilish xavfini pasayti- ruvchi vositalar va muqobil variantlarni aniqlashdan iborat bo‘lib, birinchi vazifasi, tezkor rejalarning taxminiy variantlarini ishlab chiqish bo‘lsa, ikkinchisi, moliyaviy mablag‘larga bo‘lgan muayyan ehtiyojni aniqlash va ularni prognoz qilishdan iboratdir. Budjet ijrosini rejalashtirish kassa tushumlari va kassa to‘lovlarining muvofiqligini ta’minlash hamda mablag‘lar jalb qilish rejalarini ishlab chiqishga asoslangan bo‘lib, budjetning daromadlari va xarajatlarini kassali rejalashtirish va pul mablag‘larini kassali boshqarishdan iboratdir. 6 Budjetni kassali rejalashtirish – bu daromad tushumlari prognozlari, xarajat rejalari yig‘indisi hamda ularga tuzatishlar kiritishning tezkor mexanizmidir. Budjet pul mablag‘larini kassali rejalashtirishni beshta asosiy tarkibiy qismga ajratish mumkin: - daromadlar prognozi va xarajatlar rejasi asosida kassa oqimlari