KUCHLI XOTIRAGA QANDAY ERISHILADI?

Аннотация

Memory loss is a condition observed in almost everyone. Almost all people cannot remember these things, no matter how much they try to read books, study information, or do other things. What is memory itself? Usually, many people answer this question simply, but in fact, it is a very complex biological and chemical process. Everyone wants to have a strong memory. To achieve this, it is necessary to go through several steps. The human brain has infinite possibilities. However, not everyone can fully use their brain. As Picasso said: "Every child is born creative, maintaining this creativity during the transition to adolescence is the main problem." This article provides information on brain health, how to improve memory, what causes memory loss, the art of mnemonics, and logical recall. Kalit so`zlar: neyronlar, matnli xotira, emotsional xotira, mnemonika, intellekt, raqam- shakl sistemasi, zanjir sistemasi, major sistemasi, axborotni qabul qilish. Ключевые слова: нейроны, текстовая память, эмоциональная память, мнемотехника, интеллект, числовая система, цепная система, основная система, прием информации. 67 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Key words: neurons, text memory, emotional memory, mnemonics, intelligence, number-form system, chain system, major system, information reception. Kirish. Kuchli xotiraga ega bo`lish ilojsiz ish emas. Xotira pasayishi barcha insonlarda uchraydigan odatiy holat. Ammo inson miyasi cheksiz imkoniyatlarga ega ekan, undan to`liq foydalana olmaslik juda achinarli holat. Bularning barchasi miya bilan bog`liq. Inson miyasida juda ko`p neyronlar, ya`ni miya hujayralari joylashgan. Bu neyronlar doimo bir-biri bilan aloqaga kirishadi va o`sha aloqalar insonlarda xotira sifatida namoyon bo`ladi. Agar bu aloqalar qayta ishlatilmasa, ularning bog`lami sustlashib, yo`q bo`lib ketadi. Takrorlash orqali ushbu aloqalarni qayta tiklab, rivojlantirish mumkin. Kuchli xotiraga ega bo`lish uchun esa bir necha bosqichdan o`tish kerak. Asosiy qism. Miya ikki qismdan: chap va o`ng yarimsharlardan iborat. Chap qism mantiqqa, o`ng qism emotsiyalarga javob beradi. Chap qism matnli xotira hisoblanadi: turli so`zlar, matnlar, raqamlar, faktlar, analizlar va h. k. O`ng qism emotsional xotira hisoblanadi: beshta his-tuyg`u – ko`rish, eshitish, hid sezish, ta`m bilish va taktil xotira. Chap qism 10% eslab qolish potensialiga ega. O`ng qism 90% ma`lumotni saqlab qolish potensialiga ega. Tasavvur – 90% eslab qolish kuchiga ega. Qolgan his-tuyg`ular esa 10%ni bo`lishib oladi. Demak, tasavvur qilish orqali ko`proq ma`lumotni eslab qolish mumkin. Xotirani kuchaytirish bo`yicha bir necha sistemalar mavjud. Ulardan eng oddiy sistema bu raqam-shakl sistemasidir. Bunda ketma-ket kelishi kerak bo`lgan so`zlarni 1dan 10gacha bo`lgan raqamlar bilan bog`lab, har bir raqamning shakliga monand tasvir o`ylab topish talab qilinadi. Yana bir usul zanjir sistemasidir. Bu usul ikki qismdan iborat: 1. Har bir so`z uchun tasavvuriy rasm tuzib chiqiladi. 2. Nechta so`z bo`lsa, ularga shuncha miqdordagi rasmni bog`lab, tasavvuriy antiqa hikoya tuziladi. Major sistemasida esa ma`lumotlar inson tushunmaydigan raqamlardan tushunarli otlarga va ularga mos ravishda rasmlarga o`tkaziladi. Xotirani kuchaytirish va miya faoliyatini yaxshilash uchun turli usullardan foydalanish mumkin. Masalan: 1. Muntazam jismoniy mashqlar. Jismoniy faollik miya sog`ligini yaxshilaydi, xotira va o`rganish qobiliyatini kuchaytiradi. Har kuni kamida 30 daqiqa yurish, yugurish yoki suzish kabi faoliyatlar miya faoliyatini yaxshilashga yordam beradi. 2. Sog`lom ovqatlanish. Omega-3 yog` kislotalari (baliq, yong`oq, chia urug`lari), yuqori antioksidantli mevalar va sabzavotlar (gilos, yong`oq, brokkoli),shuningdek, tolaga boy oziq- ovqatlar (butun donli mahsulotlar) miya sog`ligini yaxshilaydi. 3. Yetarli uyqu. Yaxshi uyqu xotirani mustahkamlashda juda muhim. Kattalar uchun har kuni 7-9 soat uyqu tavsiya etiladi. Har bir kishining uyqu ehtiyojlari turlicha bo`lishi mumkin, bu yosh, jismoniy faollik darajasi va umumiy salomatlik holatiga bog`liq. Har kuni bir vaqtda uxlash va turishga harakat qilish kerak. Bu ichki biologik soatni tartibga soladi va uyqu sifatini yaxshilaydi. Uyqudan oldin elektron qurilmalardan (telefon, planshet, televizor) 68 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo foydalanmaslik kerak. Ularning ekranlaridan chiqadigan yorug`lik miyani uyg`oq tutishi mumkin. 4. Stressni boshqarish. Stress miya faoliyatiga salbiy ta`sir qiladi. Meditatsiya, nafas mashqlari, yoga yoki sevimli mashg`ulotlar orqali stressni kamaytirish mumkin. 5. Yangi ko`nikmalar o`rganish. Yangi til o`rganish, musiqa asboblarini chalish yoki boshqa yangi ko`nikmalar o`rganish miyani faollashtiradi va xotirani kuchaytiradi. 6. Muntazam o`qish va yozish. Kitob o`qish, maqolalar va jurnallar bilan tanishish, shuningdek, kundalik yuritish va yozish miya faoliyatini rag`batlantiradi. 7. Pazllar va o`yinlar. Krossvordl