MINTAQADA INNOVASION RIVOJLANTIRISHNING SAMARADORLIK KO‘RSATKICHLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA XORIJ TAJRIBASI

Аннотация

O‘zbekistonda mintaqalarning iqtisodiy barqarorligini ta’minlash, hududlarni innovasion iqtisodiy rivojlantirish borasida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirilmoqda. Mintaqada innovasion iqtisodiy rivojlanishni moliyaviy-iqtisodiy qo‘llab-quvvatlash mexanizmini jadal rivojlantirish, tadbirkorlik subektlariga qulay investitsiya muhitini yaratish, iqtisodiyot tarmoqlari va ijtimoiy sohani qo‘llab-quvvatlash, shuningdek, davlat-xususiy sheriklik asosida yangi infratuzilma obektlarini barpo etish, shu asosda aholi bandligini ta’minlash va ularning turmush darajasini yanada yaxshilash» kabi muhim vazifalar belgilangan. Mazkur vazifalarning samarali tarzda bajarish uchun respublika hududlarining tabiiy-iqtisodiy salohiyatini o‘rganish, ularning o‘ziga xos xususiyatlarini aniqlash, ishlab chiqarish ko‘lamini oshirish va barqarorligini ta’minlashda Innovatsiya faoliyatini rivojlantirish va istiqbollarini ishlab chiqish bo‘yicha chuqur tadqiqotlar olib borish mazkur mavzuning dolzarbligini belgilaydi. Kalit so‘zlar: innovassion, innovatsion, raqobatbardosh, kooperatsiya, kontsentratsiyalash model, klasteri, eksport, agrosanoat, agroklaster, tendensiyalar. Kirish: O‘zbekiston mintaqalarining ijtimoiy-iqtisodiy ko‘rsatkichlari turli tendensiyalarga ega. Mintaqalar iqtisodiyotini innovasion rivojlantirish tendensiyalari zamonaviy iqtisodiy model va texnologiyalarni joriy qilish orqali mintaqalarning raqobatbardoshligini oshirish va barqaror rivojlanishni ta’minlashga qaratilgan. Ishlab chiqarish faoliyatning o‘rta va qisqa muddatli davrlarida yangi va modifikatsiyalangan mahsulotlarni yaratish natijasi korxonalarda innovatsiyalar iqtisodiy samaradorligi bilan tavsiflanadi. Shunung uchun innovatsion faoliyatni baholash masalasi muhim ahamiyatga ega. Har qanday innovatsion loyiha barcha resurslar va vaqt cheklovlariga mos kelishi kerak. Klasterning barcha sub’ektlarining innovatsion va investitsion siyosati, shuningdek, innovatsion faoliyat uchun belgilangan samaradorlik mezonlari doirasida aniqlangan . Rus olimlari Kuzыk,.B.N., Yakoves Yu.V. "Asosiy innovatsiyalarning samaradorligi so‘zning ma’nosida kengroq tushunish kerak. Innovatsion loyihaning iqtisodiy samaradorligi loyiha bilan bog‘liq xarajatlar va natijalar nisbatini aks ettiruvchi iqtisodiy ko‘rsatkichlar tizimi bilan tavsiflanadi. Innovatsion faoliyat natijalarining asosiy ko‘rsatkichlari sifatida quyidagilar qo‘llaniladi: innovatsion mahsulotlar hajmi va innovatsion mahsulotlar ulushi . Shu munosabat bilan statik va dinamik ko‘rsatkichlar qo‘llaniladi. Rus olimlari B.N. Kuzыk, Yu.V. Yakoves - "Faqat asosiy va takomillashtirilgan innovatsiyalar asosida samaradorlikni o‘sish sur’atlarini oshirish mumkin, deb hisoblaydi. Ular mehnat sarfi kamayib borayotgan vaziyatni ta’minlash darajasidagi o‘sishni qo‘llab-quvvatlaydi va butun jahon aholisining, barcha mamlakatlarning hayot sifati va sivilizatsiyasini yoqlaydi . 55 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Innovatsion faoliyatning umumiy samaradorligi ikkita o‘zgaruvchi nuqtai nazaridan innovatsion loyihani amalga oshirish funksiyasidir. Birinchisi, bilimga asoslangan tovarlarni ishlar va xizmatlarni sotish, ikkinchidan xarajatlarni tejash. Adabiyotlar sharhi. Hozirgi global iqtisodiy tendentsiyalar va jahon jamiyati rivojlanishining ustuvor yo'nalishlari ko'rsatib turibdi ta'minlashning strategik istiqboli mamlakat hududlarida ijtimoiy rivojlanish barqaror bo'ladi. E'tibor bering, iqtisodiy klasterlash masalalari ko'rib chiqiladi davomida turli xorijiy va mahalliy mutaxassislar ko'p yillar davomida tadqiqot, ammo bu kontseptsiya bilan hali ko'p muammolar bor hozirgi kungacha o'rganilmagan. Kuznetsova N.V, (2016) [1,2] Korporativ menejerlarga sanoat jarayonlari haqidagi tushunchalarini yaxshilashga yordam berish uchun ishlab chiqilgan dinamik tizim modellari hozirgi kunda davlat va xususiy sektorda siyosatni tahlil qilish va loyihalash uchun keng foydalanilmoqda [3] Zamonaviy kontseptsiyani shakllantirish Klaster nazariyasi 20-asr oxirida boshlangan va birinchi navbatda tadqiqot bilan bog'liq, kim klasterni kalit deb hisobladi raqobatbardoshlikni oshirishning birinchi omili mintaqaviy iqtisodiyotdir. Klasterlar mamlakatlar ichidagi raqobatbardoshlikka, shuningdek, milliy chegaralarga ta'sir qiladi. Shuning uchun ular nafaqat global miqyosda raqobatlashayotganlar uchun emas, balki barcha biznes rahbarlari uchun yangi kun tartibiga olib keladi. Kengroq qilib aytganda, klasterlar joylashuv haqidagi fikrlashning yangi uslubini ifodalaydi, bu esa kompaniyalarni qanday sozlash kerakligi, universitetlar kabi institutlar raqobatbardosh muvaffaqiyatga qanday hissa qo'shishi va hukumatlar iqtisodiy rivojlanish va farovonlikka qanday yordam berishi mumkinligi haqidagi an'anaviy donolikning ko'p qismini shubha ostiga qo'yadi degan fikrlarini bildirgan mashhur iqtisodchi M. Porter, 1998 [4]. Innovatsiyalar sohasida boshqaruv samaradorligi intellektual mulk ilmiy va bilimga bog‘liq. Infr