AGROSANOATIDA HUDUDLARARO SUBKLASTERLASH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISHDA XORIJ TAJRIBASI VA UNI MINTAQA QO‘LLASH IMKONIYATLARI

Аннотация

Maqolada mintaqa iqtisodiyotida ishlab chiqarishni tizimlashtirishning eng maqbul yechimlaridan biri sifatida ko’rilayotgan klasterlashtirish hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi, chunki bu jarayon bir qator omillarni birlashtirib, kompleks rivojlantirishning o‘ziga xos iqtisodiy tahlili, ularning ko‘rsatkichlarning guruhlangan tizimi keltirilgan. Hududlarda agrosanoatni klasterlashtirish hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda tashkil etishda alohida e’tibor qaratiladigan ijtimoiy-iqtisodiy jihatlar tadqiqi keltirilgan. Kalit so‘zlar: Xizmatlar tarmog‘i ,agrosanoatni subklasterlashtirish, qishloq xo'jaligini modernizatsiya qilish, innovatsion rivojlanish, xarajatlarni minimallashtirish–klasterlar, salohitini baholash, optimallashtirish, klasterlashtirish. KIRISH Mintaqada agrosanoatini klasterlashtirish ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishda muhim rol o'ynaydi, chunki bu jarayon bir qator omillarni birlashtirib, sinergetik ta'sir yaratadi. Hududiy agrosanoat klasterlashtirishni rivojlantirishda ko‘plab xususiyatlarga ega bo‘lib, ularni rivojlanishi ko‘pincha iqtisodiy va tabiiy resurslarning geografik joylashuviga asoslanadi. Hozirgi zamonaviy ilmiy yondoshuvlarga tayanilsa, nazarda tutilayotgan omillarni hududning xususiy va umumiy iqtisodiy-ijtimoiy imdjidan kelib chiqib tizimlashtirish mumkin bo’ladi. Hususan, Qashqadaryo viloyatining ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanish tendensiyasida har ikki holat mavjud bo’lib, o’ziga xosligida asosiy jihat hudud YaHM tarkibida qishloq xo’jaligi ishlab chiqarish hajmining salmoqli hissasi borligi, ya’ni Respublika va uning tarkibiy hududlariga nisbatan eng katta ulushga egaligidir. Bu esa mintaqa agrosanoatning, agrosanoat tizimida olib borilayotgan islohotlarning ahamiyatlilik darajasini oshishiga olib kelgan. Tarmoqni klasterlashtirish jarayonida tabiy holatda bajarilishi shart bo’lgan tashkiliy va iqtisodiy jigatlarga alohida e’tibor qaratiladi. Xususan agrosanoatni klasterlashtirish jarayoni chuqur integratsiya sharoitini talab qiladi. Klasterlashtirish jarayoni va klasterlar faoliyatini rivojlantirishda qay darajada integatsiya qoidalarini ishlab chiqilishi va ularning ijrosidagi mukkammallik bilan bevosita bog’liq bo’ladi Muammoni qo‘yilishi Mamlakatimizda klasterlashtirish amaliyoti, agrosanoatni klaster usuli yordamida rivojlantirish jahon tajribasidan kelib chiqib, mintaqalarning iqtisodiy-ijtimoiy potensialini, iqtisodiy-ijtimoiy rivojlanish tendensiyasini, amalga oshirish mexanizmlarining xususiyatlarini inobatga olgan holda yondashilgan keng ko’lamli jarayonlarini bajarishga erishish. 66 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si Adabiyotlar sharhi. Agrosanoat majmuasini rivojlantirish axolining turmush darajasini oshrishning asosiy omillaridan biridir. Shu sababli mamlakat agrosanoat majmuasining rivojlanishga O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti va hukumati tomonidan doimiy e’tibor berilib kelinmoqda[1] Ilmiy nuqtaiy nazardan faoliyat sifatida, jarayon sifatida, omil sifatida va boshqa xususiyatiga ko‘ra ta’riflash mumkin. Agrosanoatni klasterlashtirish negizida hududlarni ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirishga bergan ta’riflari keng manbalarda keltirilgan bo‘lib, tadqiqotchilar ilmiy ishlarida ulardan foydalanishadi. [3] Masalani yechishning nazariy qismi Umuman olganda barcha subklaster a’zolari tarmoq holatida muayyan mintaqa agrosanoatini subklaster usuli yordamida mamlakat miqyosida hududlarga ko’ra klasterlashtirish natijasida rivojlanuvchi iqtisodiy sektorlar, ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarni turlicha talqin qilish mumkin. Biroq umumiy holda, shuningdek, asosiylik maqomiga ega omillarni tasniflash muximdir. Shunday omillar sifatida bizning holda hudud ijtimoiy-iqtisodiy muxitidan kelib chiqib bandlikni ta’minlash, qishloq xo’jaligini modernizatsiya qilish, mahalliy resusrslardan foydalanish jarayonlarini optimallashtirish, hududning har bir tarkibiy osthududlarini rivojlantirish, innovatsion rivojlanish omillarini rag’batlantirish kabi asosiy masalalarga e’tibor qaratildi. Mintaqa agrosanoati hududlararo klasterlashtirish faoliiyat yuritayotgan agrosanoat korxonalarini ko’p tarmoqli klasterlar tipiga o’tkazish bilan jadal rivojlanish bosqichiga olib chiqish mumkin. Xususan, qishloq xo’jaligi tizimidagi agrosanoat klasterining tarkibiy subklasterlarini shakllanishi uning harakat yo’nalishining kengayishini ta’minlaydi. Shuningdek, klasterlar a'zolariga o'zaro bilimlarni almashishga imkon beradi, bu esa qishloq xo'jaligini modernizatsiya qilishning asosiy manbasi hisoblanadi. Malakali kadrlarni tayyorlash–bu agrosanoat klasterlarining rivojlanish yunalishlaridan biri hisoblanadi. Masalani yechishning amaliy qismi Agrasanoatni klasterlashtirish amaliyoti hududlarda infratuzilmani, agroturizmni va ijtimoiy sohani rivojlantirishning muxim omiliga aylandi deyish mumkin. Qashqadaryo viloyatida to’qiimachilik g’allachilik va meva sabzavotchikga ixtisoslashgan agroklasterlar tarmog’ini chorvachilik