IT-ЛОЙИҲАЛАР МОҲИЯТИ, ТУРЛАРИ ВА АМАЛГА ОШИРИШ БОСҚИЧЛАРИ

Аннотация

Илмий мақолада IT-лойиҳалар моҳияти кенг ёритилган бўлиб, бир нечта манбалардан IT-лойиҳа атамасига турлича таърифлар келтирилган. IT-лойиҳаларни қандай бошлаш, унинг турлари ва босқичлари, амалга ошириш ва кимлар томонидан бошқарилиши, портфели, муаммоларни ҳал қилиш турлари, жамоанинг тўлиқ таркиби келтирилган. Калит сўз: IT, IT-лойиҳа, дастурий таъминот, IT-лойиҳа турлари, IT- лойиҳа босқичлари, IT-лойиҳа менежери Компанияда IT-лойиҳаларни бошқаришнинг асослари ва тамойиллари қандай? IT-лойиҳа - бу эски хизматларни янгиларига алмаштириш, тижорат веб-сайтини ишлаб чиқиш, янги турдаги иш столи компьютерларини яратиш ёки маълумотлар базаларини бирлаштириш каби ноёб маҳсулот, хизмат ёки муҳит яратиш бўйича қисқа муддатли ҳаракат. Компаниядаги IT-лойиҳаларни бошқариш жараёнлари кўпинча мураккаб ва кўп босқичли бўлади. “IT-лойиҳаси” қуйидаги мезонлардан бир ёки бир нечтасига жавоб берадиган ҳар қандай ахборот технологиялари (ривожланиш, инфратузилма, операциялар, молия ва ҳ.к.) лойиҳасини англатади. IT-лойиҳалари дастурий таъминотни (шу жумладан, харидлар, лицензиялар ва обуналар (масалан, хизмат сифатида дастурий таъминот )) сотиб олиш ёки ишлаб чиқиш ёки ахборот технологиялари аппаратини ёки иккаласини сотиб олишни, шу жумладан бир асосий версиядан иккинчисига янгилашни ўз ичига олган лойиҳаларни англатади, боғлиқ фаолият ва хизматлар қатори (шу жумладан режалаштириш, кўламини аниқлаш, талабларни йиғиш, ўрнатиш, ишлаб чиқиш, интеграция, конфигурация ва амалга ошириш). IT-лойиҳаларни бошқариш - бу ахборот технологиялари лойиҳаларини бошқариш, режалаштириш ва ишлаб чиқиш жараёни. IT-лойиҳалари дастурий таъминотни ишлаб чиқиш, ахборот хавфсизлиги, ахборот тизимлари, алоқа, аппарат, тармоқ, маълумотлар базалари ва мобил иловалар каби турли соҳаларда мавжуд. 176 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference IT-лойиҳасини ишлаб чиқувчилари маҳсулот ёки хизматни етказиб беришади, менежерлар эса IT-лойиҳаларини бошқариш билан шуғулланади. Менежерлар IT-лойиҳаларининг муаммосиз ишлашини таъминлаш учун умидларни билдириш ва лойиҳаларни йўлда ва бюджетда сақлаш учун масъулдирлар. Барча лойиҳалар, шу жумладан IT, ҳаёт циклининг 5 асосий босқичидан ўтади: бошлаш, режалаштириш, бажариш, мониторинг ва назорат қилиш, якунлаш. Ҳар бир босқич лойиҳани ғоядан амалга оширишга кўчирадиган жараёнларни ўз ичига олади. IT-лойиҳаси қандай бошланади? Бошланиш нуқтаси лойиҳа сўрови деб номланувчи қисқа ҳужжатда ўзгартириш ғоясини қўлга киритишдир. Бу нима назарда тутилганлиги ва нима учун кераклиги ҳақида жуда қисқача тавсиф. Шундан сўнг, ғояни Бошланғич бизнес ишига ўтказиш учун қисқа қамровли босқич амалга оширилади, ундан сўнг тўлиқ бизнес ишини тақдим этиш учун батафсилроқ режалаштириш ва аниқлаш босқичи, сўнгра етказиб бериш ва амалга ошириш жараёни амалга оширилади. Йўлнинг ҳар бир босқичида тўпланган қўшимча маълумотлар асосида бизнес иши қайта баҳоланади. Агар бирон-бир нуқтада бизнес иши энди йиғилиб қолмаса - бошқача қилиб айтганда, агар лойиҳа аниқланган эҳтиёжни самарали ва самарали қондира олмаслиги аниқ бўлса - лойиҳа давом этмаслиги керак. Лойиҳанинг амалга ошишини ким ҳал қилади ва қайси турдаги лойиҳалар ресурсларни олади? Бизда қарорлар қабул қилиш ва бошқарув учун жуда стандарт жараён мавжуд. Охир оқибат, IT қўмитаси нима қилинишини ҳал қилади, лекин аслида у қарор қабул қилишнинг катта қисмини IT кенгашлари деб номланган кичик қўмиталаридан бирига топширади, уларнинг ҳар бири умумий лойиҳа портфелининг бир қисми учун жавобгардир: • GLAM IT кенгаши (GLAM IT Board); • Таълим IT (Education IT); • Инфратузилма (Infrastructure); • IT тадқиқоти (Research IT); • Тадқиқот ҳисоблаш (Research Computing); • Молиявий тизимлар кенгаши (Finance Systems Board); • DARS Кузатув кенгаши (DARS Oversight Board); • HR тизимлари кенгаши (HR Systems Board). 177 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Ушбу кенгашлар академик бўлимларнинг вакилларидан иборат. Уларнинг “ҳақиқий дунёда” нима бўлаётгани ва нимага муҳтожлиги ҳақидаги тушунчаси бизга эҳтиёжлар ва устуворликлар нима эканлигини тушунишга ёрдам беради. Жараён шуни англатадики, қарор қабул қилиш ҳар доим Университет эҳтиёжларидан келиб чиқади. Ҳар доим пулдан кўра кўпроқ ғоялар мавжуд, шунинг учун ҳар йили келгуси йил режасини шакллантиришга ёрдам бериш учун умумий баҳолаш тизимидан фойдаланган ҳолда устуворликларни аниқлаш жараёни қўлланилади. Бу жараён IT кенгашлари ва IT қўмитаси томонидан бошқарилади ва ресурсларимизни тўғри жойларга йўналтиришимизни таъминлайди. IT-лойиҳалари ҳал қиладиган муаммоларнинг бешта асосий тури қандай? 1. Қонун ва меъёрий ҳужжатларга риоя қилмаслик. HESA Data Futures лойиҳамизнинг 1-босқичи бунга яққол мисолдир. Лойиҳа университетга HESA (The Higher Education Statistics Agency - Олий Таълим Статистика Агентлиги) томонидан талаба маълумотлари ҳисоботининг янги талабларига жавоб берадиган жараёнлар ва тизимларга ўзгартиришлар киритди. 2. Потенциал хакерлик ва бошқа хавфсизлик таҳди