Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
Турли шўрланиш даражасига эга ерларда кунгабоқар ҳар хил навларининг маҳсулдорлик кўрсаткичлари
М. К Луков (Термиз агротехнологиялар ва инновацион ривожланиш институти) · И. М Лукова (Самарқанд агроинновациялар ва тадқиқотлар институти) · Ж. Ш Эргашев (Термиз агротехнологиялар ва инновацион ривожланиш институти)
ACUMEN: Международный журнал междисциплинарных исследований · 1 · 2026
Аннотация
Майдон ҳисобида маҳсулдорлик курсаткичлари юқори бўлган ўсимликларнинг кўп жойлашиши юқори ҳосилдорликни таъминлайди. Бир туп ўсимликнинг ҳосил элементлари саватча диаметри, саватчадаги писталар сони, уруғнинг натураси, бир туп ўсимликдаги ҳосил миқдори ва уруғдан мой чиқими каби кўрсаткичлар маҳсулдорлик кўрсаткичларидир. Маҳсулдорлик кўрсаткичлари грамм .ёки килограм .билан, майдон ҳисобидан олинган ҳосил–ҳосилдорлик деб ҳисобга олинади. ва у ц/га ёки т/га кўрсаткичлари билан белгиладанади. [1; 5;]. Долзарблиги. Экин навининг маҳсулдорлик курсаткичлари, миқдорий кўрсаткичлар бўлиб ҳисобланади бу кўрсаткичлар санаш, .тортиш, ўлчаш йўллари билан аниқланади. Майдон бирлигида юқори ҳосилдорликка эришиш учун маҳсулдорлик кўрсаткичлари юқори бўлган навларни яратиш долзарб масала ҳисобланади [1; 4; 5;]. Материал ва методлар. Тажрибалар Термиз агротехнологиялар ва инновацион ривожланиш институтининг ўқув тажриба хўжалигида кичик пайкалчалар (эни 1 м. узунлиги 5м. ва чуқурлиги 1м.) бўлган жойда ўтказилди. Бу бўлмачаларга шўрланмаган, кучсиз шўрланган ва ўртача шўрлаган тупроқлар машинада келтирилиб жойлаштирилди ва кейин унга уруғлар экилди. Объект сифатида кугабоқарнинг тезпишар Сур ва Родник навлари ва эртапишар СамҚХИ 20-80 навининг 1 репродукцияли уруғ лигидан фойдаланилди. Тажриба тўрт қайтариқдан иборат. Тадқиқотлар ЎзПИТИ (2007й). Ўсимлик генетик ресурслар ИТИ (2009й) усуллари бўйича ўтказилди Натижалар ва уларнинг таҳлили Маълумотлар (1-жадвал) курсатишича тўпроқ шўрланиши кунгабоқар навларининг маҳсулдолик кўрсаткичларига салбий таъсир қилади.Тупоқда шўрланиш даражасининг ошиши билан маҳсулдорлик кўрсаткчлари сезиларли даражада пасайиши кузатилди. Ўртача шўрланган тупрокларда урганилаётган барча навларнинг махсулдорлик курсаткичлари паст, яьни саватчаниг йириклиги 17,1 см.дан 18,4 17 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Volume 1, Issue 1 см.га ча ва бир туп усимликнинг ҳосили 55,3 грамман 65,6 граммгача булди . Махсулдорлик курсаткичларини бахолашда 1000 дона уруг массасини аниклаш мухим ахамиятга эга. 1000 дона уругнинг огир булиши уруғ магзининг чиқими куп, пучоғи юпқа ва унда мойлилик даражаси юкори булишини ифодалайди. Шунингдек уруғ натураси кўрсаткичининг катта булиши хам, уруг зичлигининг юқори эканлигини, уругда мой микдорининг куп булишини ифодалайди. [2; 3; 4;]. Кунгабокар навлари уругининг 1000 донаси массасининг ошиши билан уруг натурасининг йукори булиши туғри корреляцион боғланишга эга. [3;4; 5;]. Ўртча даражада шурланган тупроқли ерларда САМ ҚХИ 20-80 ва Родник навларининг махсулдорлик курсаткичлари ( 1 туп ҳосили 75,0 ва 80,8 г. уруғ натураси 419-426 г/л. ва 1000дона уруғ оғирлиги 66,7 ва 72,6 г. ни ташкил этиши) юқори бўлиши бу навларнинг тупрок шўрланишига чидамли эканлигини ифодалайди. Хулосалар: Кунгабоқар навларининг маҳсулдорлик кўрсаткичлар тўпроқ шўрланишига боғлиқ ҳолда ўзгаради. Тупроқ шўрланишининг ошиши билан маъсулдорлик кўрсаткичлари сезиларли даражада пасаяди. Ўртача шўрланишга эга тупроқли ерларда маҳаллий шароитда яратилган СамҚХИ 20-80 нави ва Родник навларининг таъсрчанлиги паст бўлгани учун бу навлар яхши ўсиб ривожаланади ва ҳосил элементлари яхши шаклланади. Адабиётлар рўйхати 1. Абдукаримов Д.Т ва бошқ. Умумий селекция ва уруғчилик /Дарслик / Тошкент 2020 й 208-209 б. 2. Аманова А, Рутамов А. Мойли экинлар жаҳон коллекциясини ўрганиш бўйича услубий кўрсатмалар. Тошкент 2010 й. 9-12 б. 3. Пустовойт В.С. Подсолнечник. Краснодар 1967. С.111-118. 4.Лошкомойников И.А., Пузиков А.Н. Густота стояния, урожайность и качество семян подсолнечника в условиях Омской области.// Земледелие 2009. № 8. С. 20- 22 5. Луков М.К. Туракулов О. Х Kungaboqar ertapishar navlarining mahsuldorlik ko’rsatkichlari va urug‘ining sifatiga tup qalinliginin g ta’siri Respublika ilmiy- amaliy konferensiyasi materiallari TO‘PLAMI 547-551 betlar Samarqand 2023-yil, 12-13 may 18 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research Volume 1, Issue 1 1 жадвал Турли шўрланиш даражасига эга тупроқларда кунгабоқар ҳар хил навларининг маҳсулдорлик кўрсаткичлари к Махсулдорлик кўрсаткичлари Тупроқ Навлар Шўрла номи Саватча диамет Саватчада Бир туп Уруғ натур 1000 дона Уруғдаги ниши ри,см. уруғлар, ўсим аси г/л уруғ мой % сони,дона ҳосили,г. оғирлиги. Шўрлан С у р 20,4 854 71,5 414 64,4 47,2 маган (назорат) Родник 21,0 898 75,0 419 66,7 48,4 Сам ҚХИ -20-80 22,2 1103 80,8 426 72,3 49,1 Кучсиз С у р 18,8 768 63,3 400 56,0 46,4 шўрланган Родник 19,3 820 66,0 410 61,1 47,5 Сам ҚХИ -20-80 20,4 1008 71,5 418 67,5 48,3 Ўртача С у р 17,1 711 53,3 372 48,2 45,6 шўрланишга эга Родник 17,5 745 56,4 398 53,6 46,5 Сам ҚХИ -20-80 18,4 944 62,6 404 60,6 47,2 19 Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Доказательный фрагмент
«Майдон ҳисобида маҳсулдорлик курсаткичлари юқори бўлган ўсимликларнинг кўп жойлашиши юқори ҳосилдорликни таъминлайди.»
Образец извлечения
Демо-превьюМайдон ҳисобида маҳсулдорлик курсаткичлари юқори бўлган ўсимликларнинг кўп жойлашиши юқори ҳосилдорликни таъминлайди. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- acumen international, international journal, journal multidisciplinary, бир туп, сам қхи, маҳсулдорлик кўрсаткичлари, ошиши билан
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Диссертации и авторефератыYusupov Kuanıshbay Baltabayevich2026
МонографииK.J.Murodov2026