BIR VA IKKI URUG'PALLALI O'SIMLIKLAR POYALARINING ANATOMIK TUZILISHI

Аннотация

This article provides information about the anatomical structure of monocotyledonous and dicotyledonous stems, as well as their origin and appearance. Key words: Epidermis, chlorenchyma, photosynthesis, apex, protoderm, procambium, meristem, apical, acropetal intercalary. Kirish. Poya urug'ning murtak qismidagi embrional holdagipoyachaning rivojlanishidan hosil bo‘ladi. Poya bir yillik va ko‘pyillik o’tlarda, tana esa daraxt va butalarda bo'ladi. Poya orqali bargi ldiz bilan bog‘lanadi. Poya o‘simlik tanasini tik yoki yotiq holdaushlab turadi. Poyaning asosiy vazifasi ildiz so‘rib olgan suv vamineral moddalami bargga va bargda hosil bo‘lgan organikmoddalami o ‘simlikning boshqa organlariga o‘tkazish uchun xizmat qilishdan iborat. Poya oziq moddalar to‘planadigan joy va vegetativ ko'payish organi bo‘lib xizmat qiladi. 0 ‘simlik poyasi ildizhujayralari kabi, yangi to'qimalami hosil qiladi. Bu yangi to‘qimahujayralari o‘simlikning butun hayoti davomida o‘sib-rivo;lanadi,ko‘payadi va o‘z navbatida, yangi barg va reproduktiv organlarnihosil qiladi. Poyada barglar ma’lum bir tartibda joylashib, quyoshnuridan unumli foydalanishiga imkon yaratiladi. Sukkulent (lot.sukkus-shira, shirali) o‘simliklar (kam suv bug‘latadi, chunki quruqsharoitda o ‘sadi)ning etli poyasi xlorofillga boy organ bo‘lib assimilatsiya qilish xususiyatiga ega bo‘ladi (masalan. kaktuslar,agavalar). Shokolad daraxti {Theobroma cacao) va qovun daraxtining(Carica papaya) poyalarida gul va mevalar rivojlanadi. Poya novdaning asosiy o‘q qismi bo'lib, yuqoriga va eniga o'sadigan bo‘g‘imlardan va bo‘g‘im oraiig‘idan tashkil topgan. Bo'g'imlarning cho‘zilishiga qarab poyalar qisqargan yoki uzun bo'lishi mumkin. Ba’zida 38 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si qisqargan poyalar faqat bitta bo'g'imdan tashkil topgan bo'lishi ham mumkin Poyalar asosan silindirsimon shaklda bo'lib, unda to'qimalar radial simmetriya holatda joylashadi. Lekin ko‘pchilik o'simliklarning poyasi ko‘ndaiang kesimda uchburchakli, to'rt burchakli yoki ko‘pburchakli hattoki yassi qanotli bo'lishi mumkin. Poyaning asosiy vazifasi o'tkazuvchanlik va tayanchdir, u barg hamda ildizni bir-birlari bilan bog'laydi. Ko'pchilik o'simliklarning povalarida oziq moddalar to'planadi. Epidermasining ostida xlorenxima bo'lgan yosh poyalar esa fotosintez jarayonida qatnashadi. Daraxtsimon va o'tsimon o'simliklarning poyalari yoshlari bilan farq ailadi. O'tsimon o'simliklarning poyalari mavsumga bog'liq holda bir yil, kamdan kam ikki-uch yil yashaydi. Daraxtlarning poyasi ko'p yil yashaydi. Daraxtlaming asosiy povasini tana deyiladi.Ikkipallai va ochiq urug'li daraxtsimon o'simiiklarning poyalar anatomik jihatdan o'xshash. ADABIYOTLAR TAHLILI VA METODOLOGIYA (ЛИТЕРАТУРА И МЕТОДОЛОГИЯ / LITERATURE REVIEW) Olimlaming tajribasiga ko‘ra, meksika agava o ‘simliginiQrimga yoki Qora dengiz bo‘yiga ekilgandan so‘ng, 100 yil o ‘miga23-26 yil yashagan. Apsheron yarim orolida esa undan ham oz 12­15 yil turgan. Ba’zi o'simliklar 5-7 hafta yashasa, ayrim o‘simliklar5000 yil hayot kechiradi, Adabiyotlarda keltirilgan ma’lumotlargako‘ra, drakon va afrika baobob daraxti eng ko‘p yashar ekan.Zominda o‘sadigan ayrim yong‘oq daraxtlarining yoshi 500 gyetganligi aniqlangan. 0 ‘t o‘simliklar poyasi vegetatsiyasiningoxirida o‘z faoliyatini tugatsa, daraxt o‘simliklarda hayotiningoxirigacha saqlanib qoladi. Daraxt о‘simlikl arming yashash davr o ‘rganilganda. baobob 5150 yil, mamont daraxti 5000 yil, kiparis3000 yil, eman 1200 yil, tilog'och 500 yil, pista daraxti esa 800yilgacha yashashi kuzatilgan. Poyalarning shakli va yashovchanligiga qarab, barcha gulli o'simliklar: daraxt, buta, chala buta, o ‘to'simliklarga bo‘linadi. 0 ‘tsimon poyali o'simliklar hayot kechirishdavriga qarab, bir yillik, ikki yilik va ko‘p yillik turlarga ajratiladi.Bir yillik o'simliklar bir vegetatsiya davrida o‘z faoliyatini tugallab,kuzga borib halok boiadi. Masalan, bug‘doy, kanop, arpa, sholi kabio‘simliklarda kuzatiladi. Ikki yillik o‘simliklar birinchi yili vegetativorganlarini hosil qilsa, ikkinchi yili generativ organlar hosil qiladi.Masalan: sabzi, lavlagi, turp. Ko‘p yillik o‘tsimon o’simliklar doimiyyer osti ildizpoyalar, ildizlar, piyoz boshlar hosil qilish xususiyatigaega bo‘ladi. 0 ‘simliklar poyasini shoxlanishi va yog‘ochlanishixususiyatiga qarab ulami uch guruhga ajratish mumkin: daraxtlar;butalar; chala butalar. Daraxtlarda asosiy poya yaxshi rivojlanganbo‘lib undan yon shoxlar hosil bo‘Iadi. Ularning poyasi yerdan binecha metrgacha ko‘tari!ib turadi. Butalarda asosiy poyarivojlanmagan, ular ildiz bo‘g‘izidan hosil bo‘ladi, bo'yi 4-6m gaу etadi. Masalan: anor, malina, na’matak, smorodina, nastarin kabio-o'simliklari kiradi. NATIJALAR VA MUHOKAMA (РЕЗУЛЬТАТЫ И ОБСУЖДЕНИЕ / RESULTS AND