HOZIRGI ZAMON PSIXOLOGIYASI TARAQQIYOTIDA TAFAKKURNING RIVOJLANISHI

Аннотация

In this article, you will get information about the subject and history of the development of psychology, fields and research methods. Psychology has been developing for many years and new ideas and perspectives have been introduced. The latest research in the field of psychology is about human experience. about the criteria that show that it has a stage of development even in modern times, considering many aspects, from biological effects on behavior to the influence of social and cultural factors it is said. Key words: Psychology, personality, development, work, psychological processes, technique and technology, industry. Hozirgi zamon Psixologiyasi riovijida biz sanoattagi oddiy bir halottan misol keltiramiz: Sanaot transportida va harbiy ishlarda psixologik faktorlarni, ya’ni kishining imkoniyatlari, bilish 560 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 jarayonlari-idroki, xotirasi, tafakkurini, shaxsning o‘ziga xos xususiyatlari-xarakteri, temperamenti, reaksiyalarining tezligi va boshqalami hisobga olishga to‘g‘ri keladi. Tovushdan tez hozirgi zam on samolyotlarida, ulkan elektrosistemalaming operativ-dispetcherlik uchastkalarida ishlovchi kishilar juda kichik vaqt ichida tez qaroiga kelishiga to ‘g‘ri keladi, aks holda avariyalarga sabab bo’lishi mumkin. Ana shunday murakkab sharoitda ishlay olish uchun kishilarda imkoniyat bor-yo‘qligini, ulaming shu ishga yaroqli yoki yaroqsiz ekanligini aniqlashda psixologiya fani oldiga muhim talablar qo‘yiladi. K.RMegrelidzening ta'kidlashicha, insondagi biror bir ruhiy hodisa ijtimoiy omilni hisobga olmasdan turib, to’g’ri tushuntirilishi mumkin emas. Bu narsa birinchinavbatda tafakkurga taalluqlidir. Tafakkurni bo’lsa ijtimoiy hayotning boshqa ko’rinishlarisiz o’rganish mumkin emas. Inson tafakkurining usullari nerv tizimida ham, miyasida ham emas, balki bir davrda mana shunday idrok etishga, o’ylashga, ishlashga, boshqa bir davrda esa nerv faoliyatini boshqacha ishlashga yo’llaydigan ijtimoiy sharoitdadir. Insonlar fikrlari va qarashlari individual tartibda emas, ijtimoiy munosabatlar tufayli sodir bo’ladi. Bu haqda K.R.Megrelidze shunday yozadi: inson tafakkuri tabiiy va biologik qonunlar bo’yicha emas, balki ijtimoiy - tarixiy qonuniyatlar yo’lida harakatlanadi. Insonning fikrlash usuli awalo ijtimoiy hodisadir. Fikr hech qachon o’z-o’zidan paydo bo’lmaydi, fikr biror narsa haqida, biror predmet haqida bo’lishi mumkin. Predmetsiz fikming bo’lishi mumkin emasMisol uchun hozirgi zamon psixologiyasida ranglarni sezish yolqiz to’r pardasidagi jarayonlar bilangina emas, balki miya po’stida yuzaga keladigan boshqa jarayonlar bilan sham boqliq ekanligi tog’risidagi ma'lumot mavjuddir. Zamonaviy ma'lumotlarga binoan, tayoqchalarda ko’rish purpuri degan maxsus modda borligi isbotlangan. Ko’zga yoruqlik ta'sir etganda ko’rish purpuri kimyoviy yo’l bilan parchalanib, tarkibiy qismlarga bo’linadi va mazkur jarayon ko’rish nervini qo’zqatib, yoruqlik sezgisi qosil qiladi, qoronqilikda esa purpur o’z funksional holatini qayta tiklaydi. Psixologiya fanida ilmiy tadqiqotlarning integratsiyalashuvi va differensiatsiyalash jarayonlari ro'y beradi. Xususan, psixologiyaning jadal rivojlanishi uning differensiatsiyasiga psixologiya fanlari qator sohalarining, shu jumladan, psixologiyani boshqa fanlar bilan bog'lovchi fanlararo sohalarning yuzaga kelishiga olib keldi. XIX asrning ikkinchi yarmidan boshlab, psixik jarayonlarning asosi boʻlgan fiziologiya mexanizmlarini o'rganuvchi psixofiziologiya shakllandi. XVIII-XIX asrlarda boshlangan hayvonlar psixik faolligini o'rganish bo'yicha tadqiqotlar ekologiya, otologiya va boshqa fanlar bilan uzviy bog'langan zoopsixologiyani yuzaga keltirdi. Psixologiyaning alohida sohasi boʻlib psixogigiena, psixoterapiya va tibbiyot deontologiyasi masalalarini, patopsixologiya (qabul qilish, xotira, tafakkur va boshqalar kabi 561 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 psixik jarayonlarning izdan chiqish qonuniyatlarini tadqiq etuvchi), neyropsixologiya (psixik jarayonlarning bosh miya ma'lum tuzilmalari bilan aloqasini o'rganuvchi) va psixokorreksiyani o'rganuvchi tibbiyot psixologiyasi hisoblanadi. Bir-biri bilan oʻzaro uzviy bog'langan bolalar psixologiyasi (bola psixik rivojlanishining qonuniyatlarini o'rganadi) va pedagogik psixologiya (maqsadga yo'naltirilgan pedagogik jarayon sharoitida psixikani tadqiq etib, ta'lim va tarbiyaning psixologik asoslarini ishlab chiqadi), yosh psixologiyasi (oʻrganish predmeti psixikaning yosh xususiyatlari), mehnat psixologiyasi (issleduet mehnat jarayonida psixik faoliyat va shaxsni tadqiq etib, kasb tanlash, mehnat jamoalarini tashkil etish va boshqalar boʻyicha tavsiyalar ishlab chiqadi), boshqaruvning avtomatlashtirilgan tizimlarini loyihalash va ularni takomillashtirishda muhim ahamiyatga ega boʻlgan muhandislik psixologiyasi (<«inson - qurilma» tizimida inson faoliyatini o'rganuvchi mehnat psixologiyasining boʻlimi); koinot psixologiyasi (koinotga parvoz sharoitida psix