“ОММАВИЙ МАДАНИЯТ”НИНГ МОҲИЯТИ, ТАРИХИЙ ИЛДИЗИ, ХАРАКТЕРИ ВА РИВОЖЛАНИШ БОСҚИЧЛАРИ

Аннотация

Since "mass culture" is emerging as a "sharp weapon" of ideological influence due to globalization, we first consider it appropriate to dwell on the phenomenon of globalization and its essence. Because, as the first president I.A. Karimov said: "Today we live in a rapidly changing, extremely tense and complex time. State and political figures, philosophers and social scientists, commentators and journalists describe this era in different ways and call it by different names. Keywords: globalization, "mass culture", "spider web", national culture, ideology, globalization, democracy. СУЩНОСТЬ, ИСТОРИЧЕСКИЕ КОРНИ, ХАРАКТЕР И ЭТАПЫ РАЗВИТИЯ «НАРОДНОЙ КУЛЬТУРЫ». Аннотация. Поскольку в результате глобализации «массовая культура» предстает как «острое оружие» идейно-идеологического воздействия, мы считаем целесообразным остановиться на явлении глобализации и его сущности. Ведь как говорил первый президент И.А. Каримов: «Сегодня мы живем в быстро меняющееся, чрезвычайно жестокое и сложное время. Государственные и политические деятели, философы и социологи, 479 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 комментаторы и журналисты по-разному описывают этот период и называют его разными именами. Ключевые слова: глобализация, «народная культура», «паутина», национальная культура, идеология, глобализация, демократия. Кимдир уни юксак технологиялар асри деса, кимдир тафаккур асри, яна биров ялпи ахборотлашув даври сифатида изоҳламоқда. Албатта бу фикрларнинг барчасида ҳам маълум маънода ҳақиқат, рационал мағиз бор. Чунки, уларнинг ҳар бири ўзаро бугунги серқирра ва ранг-баранг ҳаётнинг қайсидир белги аломатини акс эттириши табиий”. Аммо кўпчиликнинг онгида бу давр глобаллашув тариқасида таассурот уйғотгани рост. Негаки, бугун ер юзининг қайси чеккасида қандай бир воқеа юз бермасин одамзот бу ҳақида дунёнинг бошқа чеккасида зудлик билан хабар топади. Бугунги глобаллашув шароитида “оммавий маданият” мафкуравий таъзиқларнинг энг кучли, одамлар тафаккурини ўз измига солишнинг ўта нозик унчалик сезилмайдиган кучли қуролига айланиб бормоқда. Маданият, санъат, фан ва таълим ҳозирги кунда айрим давлат ва ташкилотлар томонидан мафкуравий таъсир ўтказиш ва маънавий-маданий экспанцияни амалга ошириш воситасига айланмоқда. Бугун “ўргимчак тўри” билан боғлиқ равишда ўзбек тили луғатига кириб келган ва тез-тез тилга олинаётган “оммавий маданият“ ёки “оломон маданияти” айнан глобаллашув маҳсулотидир. Бу сўз бирикмасининг луғавий маъносига эътибор берсак, “маданият” сўзи араб тилидан ةنيدم сўзидан олинган бўлиб, “тараққиёт”, “цивилизация” деган маъноларни англатади. Демак, маданият – бу тараққийлашиш, юқорилашиш демакдир. Унинг муомала, кийиниш, жамоат жойларида ўзини тута билиш маданияти каби бир қанча турлари мавжуд. Маданиятли кишилар эса чуқур билим олишга, тараққиётга қараб интилишга ҳамда ўз миллий маданиятини ҳурмат қилишга интилади. Шунингдек, халқларнинг миллий маданияти, миллий қадриятлари бойиб борса, улар тараққийлашиб, юқорилаб борса, ўша халқнинг маънавияти, маънавий ҳаёти ҳам бойиб ва юксалиб боради. “Оммавий маданият”нинг ривожланиши қадимги шаҳар-давлатлар номи билан боғлиқ бўлиб, жумладан, Бобилда томошалар, кўзбойлиғичлар, кўча қўшиқчилари ва раққослари мисолида кўнгилхушлик қилиш тури кенг ёйилган эди. “Оммавий маданият”нинг гуллаган даври ўтган икки асрда чаласавод кичик бизнес вакилларининг “ҳомийлиги”да амалга ошди. Шу билан бирга, мазкур “ҳомий”ларнинг замонавий шаклдаги фаолияти “эркинлик ва демократияни олға силжитиш” ниқоби остида ер ости, ер усти бойликларга эга ҳудудларда кечаётган тинч ҳаётни издан чиқариш ҳамда ҳокимият тепасига ўз манфаатларига хизмат қиладиган кучларнинг келтириш билан боғлиқ миллий 480 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 2 Issue 1 ва стратегик режалар мисолида яққол намоён бўлмоқда. Постиндустриал жамиятлар эришган техник ва иқтисодий тараққиётнинг улкан ютуқлари жамият маънавиятидаги шунга мувофиқ тараққиётга олиб келмайди, яъни чегараланмаган индивидуализм маданияти жиддий муаммоларни келтириб чиқаради, чунки унинг асосий қоидаси асрлар мобайнида шаклланган қоидаларни бузишдан иборат. Бу муаммоларнинг ўзагини - жамиятни тартибга солувчи турли ижтимоий тоифа ва гуруҳларни умуммақсад йулида бирлаштирувчи ҳамда унинг яшовчанлигини таъминловчи муҳим “ижтимоий капитал” бўлган ижтимоий қадриятларнинг парчаланишини ташкил этади. Бу парчаланишни Ф.Фукуяма “чегаралар йўқ” шиорига таянган ва “поп-маданият” орқали сингдирилаётган “поп-психология” таъминлаётганини айтади “Оммавий маданият”нинг асосий унсури бўлган “поп-психология” жамият, яъни инсонлар олдидаги масъулиятни пучга чиқаради. Қайсики, унинг таянчи – “даромад, фойда ғояси бўлиб, ҳатто бугун ҳамма нарсани, жумладан ҳаёт ва соғлиқни ҳам сотиб олиш мумкинлигига бўлган ишончни сингдиришдан иборат”. Бу мафкурани оммалаштириш вазифасини дунёда ҳозирги кунда кенг оммани ўзига жалб қила оладиган телевидение бажармоқда. Шуни айтиб ўтиш лозимки, бугун дунёга “оммавий маданият”ни сингдиришга ҳаракат қилаётган ғарбона инд