ATROF - MUHITNI ASRASHNING MINTAQALARARO MASALALARI: OROL MUAMMOSI

Аннотация

Currently, the preserving of the environment, utilizing water and other natural resources remains one of the topical issues in each state on the Earth. In this article, along with the preservation of natural environment, it is discussed about the Aral Sea and the reasons of its dryness, as well as the work done in the elimination of issues arising. 4 81 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Keywords: Environment, UNEP, Environment Facial, Resolution, Water Resources, Aral Sea, Green Belbush, “Green” economy. KIRISH. Atrof-muhit – bu har bir tirik mavjudot uchun eng ahamiyatli narsadir. Biz olgan har nafas, iste’mol qilayotgan har bir ne’mat, suv havzalari, o’rmon-u tog’lar bizni qurshab turgan tabiat, atrof-muhitni tashkil etadi. Lekin so’ngi yillarda turli xil sabablarga ko’ra tabiatga katta zararlar yetmoqda hamda atrof-muhitda sezilarli o’zgarishlar sodir bo’lmoqda. Bu esa yer yuzidagi har bir mamlakat aholisining sog’ligi, davlatlarning iqtisodiy o’sishi va qishloq xo’jaligi kabi ko’plab sohalarga jiddiy ta’sir etmoqda. Bugun tabiatni muhofaza qilish faqat tabiiy masala bo`lib qolmay, balki ijtimoiy masala hamdir. Shu jumladan, tabiatni muhofaza qilish masalasini o`rganishda nafaqat yuqoridagi fanlarning, balki boshqa, jumladan kimyo, fizika, astranomiya, matеmatika, pеdagogika, psixologiya, hattoki, huquq fanlarining ham roli ulkan bo`lmog`i lozim. Ushbu muammo kelajakda yanada yomonroq oqibatlarga olib kelishining oldini olish maqsadida xalqaro tashkilotlar, davlatlar o’rtasida kelishuvlar, konvensiyalar o’tkazilib, ular doirasida amaliy choralar ko’rishga harakat qilinmoqda. Tabiiy ofatlar, atrof-muhitning ifloslanishi va butun tur va ekotizimlarning yo'q qilinishi e'tiborga olinishi kerak bo’lgan haqiqatdir. Birlashgan Millatlar Tashkiloti ushbu dolzarb masalalarni 193 ta a'zo davlatlar va barcha sohalardan manfaatdor tomonlar bilan yaqinda ishlash uchun samarali, uzoq muddatli echimlarni topish va amalga oshirishga bag'ishlangan. Birlashgan Millatlar Tashkilotining Jenevadagi bir nechta agentliklari ekologik muammolarni hal qilish, atrof-muhit siyosatini shakllantirish kabi sohalar bo’yicha ishlash, ilmiy- tadqiqot va ma'lumotlar bazalarini ishlab chiqarish, tizim va iqlimga moslashtirishga sarmoya kiritishva boshqa ekologik muammolarni hal qilishga bag'ishlangan dasturlarni yaratdilar. Tadqiqot va fuqarolik jamiyati bo'yicha sheriklar bilan birgalikda ular turli xo'jaliklar xalqaro atrof-muhitni boshqarishni o'zgartirish uchun o'z kuchlarini birlashtiradigan Jeneva atrof-muhit tarmog'ini tashkil etdilar. Birlashgan Millatlar Tashkilotining atrof-muhit dasturi (UNEP) - bu BMT tizimida atrof- muhitni muhofaza qilishning kuchli himoyachisi fuqarolarining har kuni hayotida atrof-muhitni muhofaza qilish bo'yicha maslahat berish bo’yicha dasturdir. Shu maqsadda UNEPning Jenevadagi idorasi, u xizmat qiladigan hukumatlar bilan doimiy almashinuvda faoliyat yuritadi. 4 82 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ UNEP mamlakatimiz, mintaqaviy va global miqyosdagi ekologik majburiyatlarni amalga oshirishda yordam beradigan ekologik standartlar va amaliyotni kuchaytirish uchun o'z tajribasidan foydalanadi.1 Keyingi yillarda Oʻzbekiston global muammolarning xalqaro miqyosda hal etilishi jarayonida faol ishtirok etmoqda. Mamlakatimiz tashqi siyosatining asosiy yo’nalishlaridan biri atrof-muhitni himoya qilish bo’yicha xalqaro hamkorlikdir. Xalqaro hamkorlik esa asosan Orol hamda Orolbo’yi hududlaridagi ekologik holatni yaxshilash, hayvonot va o’simlik turlarining yo’qolib ketish oldidini olish, tabiiy resurslardan oqilona foydalanish doirasida olib borilmoqda. BMT Bosh Assambleyasi sessiyalaridagi tashabbuslarimizning qisqacha xronikasi shundan dalolat beradi. Shu bilan birga, Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev 2017-yil sentabr oyida BMT Bosh Assambleyasi yigʻilishida ilk bor soʻzga chiqib, yangi rahbariyatning maqsadlari mamlakatimizning yangi qiyofasini shakllantirishga, inson huquqlari himoyasini mustahkamlashga, iqtisodiy islohotlarga va Markaziy Osiyo mamlakatlariga ustuvor ahamiyat qaratishg yoʻnaltirilganini taʼkidlagan edi. Shuningdek, BMTning Yoshlar huquqlari toʻgʻrisidagi xalqaro konvensiyasini ishlab chiqish taklif qilinib, Markaziy Osiyo davlatlari rahbarlarining muntazam uchrashuvlarini oʻtkazish tashabbusi ilgari surilgandi. Oʻshanda tarixda birinchi bor, BMT oliy minbarida Prezidentimiz Orol dengizining xaritasini butun jahon hamjamiyatiga koʻrsatib, muammoning nechogʻli chuqur va naqadar murakkab ekanligini kuyunchaklik bilan ochib bergan edilar. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev BMT Bosh Assambleyasining 75-sessiyasidagi nutqida Orolbo‘yi hududidagi ekologik fojiyaga butun jahon hamjamiyatini e’tiborini qaratgan edi: “Davrimizning o‘tkir muammolaridan yana biri – global iqlim o