ABDURAUF FITRAT VA MILLIY UYG’ONISH

Аннотация

National awakening was a national and socio-political awakening movement of the peoples of Uzbekistan and Central Asia against the colonial governments under the colonial system. Abdurauf Fitrat was an active participant in this movement and, through his works and political activities, made a significant contribution to the spiritual and cultural awakening of the nation. National awakening is the desire of a nation or people to realize its historical, cultural, linguistic and religious heritage, restore its identity and protect its rights. National awakening mainly includes actions aimed at appreciating, elevating and preserving the culture, language and values of its people. Keywords: Self-awareness, Science and enlightenment, National identity, Enlightenment, Political activity, Fight against colonialism. АБДУРАУФ ФИТРАТ И НАЦИОНАЛЬНОЕ ПРОБУЖДЕНИЕ Аннотация. Национальное пробуждение — национальное и социально- политическое пробуждающее движение народов Узбекистана и Средней Азии против колониальных правительств в условиях колониальной системы. Абдурауф Фитрат был активным участником этого движения и своим творчеством и политической деятельностью внес большой вклад в духовное и культурное пробуждение нации. 4 77 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Национальное возрождение – это стремление нации или нации реализовать свое историческое, культурное, языковое и религиозное наследие, восстановить свою самобытность и защитить свои права. Национальное возрождение в основном включает в себя действия, направленные на признание, продвижение и сохранение культуры, языка и ценностей своего народа. Ключевые слова: Самосознание, Наука и просвещение, Национальная идентичность, Просвещение, Политическая деятельность, Борьба с колониализмом. KIRISH: Abdurauf Fitrat — O‘zbekistonning taniqli adibi, olimi, siyosatshunosi va jamiyat arbobi bo‘lib, XX asrning boshlarida milliy uyg‘onish harakatining yetakchilaridan biri sifatida tanilgan. U 1886-yilda Farg‘onada tug‘ilgan va 1938-yilda Stalin rejimi tomonidan qatag‘on qilingan. Fitrat, shuningdek, “Turkiston Xalqining ma'rifiy uyg‘onishi” ni qo‘llab- quvvatlagan va islom diniy aqidalaridan ko‘ra, ma'rifat va ilmni yuksaltirishga alohida e'tibor qaratgan. Uning fikricha, millatning yuksalishi va taraqqiyoti faqat ilm va ma'rifat orqali amalga oshishi mumkin edi. Fitratning asarlari turli sohalarda: adabiyot, falsafa, tarixi, tilshunoslik va siyosatga oid edi. U o‘z asarlarida o‘zbek xalqining madaniy va ma'naviy qadriyatlarini rivojlantirishga chaqirdi. Shuningdek, Fitrat o‘zbek tilining ilmiy asosda rivojlanishini ta'kidladi va o‘zbek tilini adabiyotda keng qo‘llashni targ‘ib qildi. Fitrat ilm va ma'rifatni milliy uyg‘onishning asosi deb bilgan va jamoatchilikni o‘z bilimlarini oshirishga chaqirgan. O‘zbek xalqining tarixiy va madaniy merosini tiklash, o‘zbek tilini rivojlantirishga katta ahamiyat bergan. O‘zbek xalqining tarixiy va madaniy merosini tiklash, o‘zbek tilini rivojlantirishga katta ahamiyat bergan. Fitrat o‘z vaqtida Turkistonning siyosiy hayotida ham faol ishtirok etdi. U o‘zbek xalqining siyosiy erkinliklari va milliy huquqlari uchun kurashgan. Biroq, Sovet hukumatining kuchli ta’sirida, Fitratning faoliyati ko‘p o‘tkazilgan siyosiy repressiyalar, jumladan, 1938-yildagi qatag‘on bilan tugadi. Abdurauf Fitratning eng katta xizmatlaridan biri o‘zbek xalqining tarixiy va madaniy merosini qayta tiklash va rivojlantirishga bo‘lgan intilishidir. U o‘z asarlarida millatning o‘ziga xosligini, xalqning an'analarini va qadriyatlarini saqlash zarurligini ta'kidladi. Fitratning o‘ylashicha, milliy uyg‘onish faqat ilm va madaniyat orqali amalga oshadi, shuning uchun u ilmiy izlanishlar va ma'rifatni milliy taraqqiyotning asosi deb hisoblagan. Fitrat o‘zbek tilining rivojlanishiga katta e'tibor qaratdi. U o‘zbek tilini ilmiy va adabiy til sifatida qadrladi, va o‘zbek tilining madaniy va siyosiy hayotdagi rolini yuksaltirishga harakat qildi. 4 78 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 1 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Fitratning “O‘zbek tili va adabiyoti” haqidagi qarashlari xalqning o‘zlikni anglashida, tilni rivojlantirishda va milliy madaniyatni saqlashda juda muhim o‘rin tutdi. Uning yozgan maqolalari, darsliklari va ilmiy ishlarida o‘zbek tilining mustahkamlanishiga qaratilgan yondashuvlar bor edi. Fitrat ilm-fanni milliy uyg‘onishning asosiy omili sifatida ko‘rgan. U, o‘zbek xalqining taraqqiyotini ilm, ma'rifat va ta'lim orqali amalga oshirish kerakligini tushunib, bu yo‘lda faol ish olib borgan. Fitrat Turkiston xalqlarini o‘qitish va ularga zamonaviy ilm-fan asoslarini o‘rgatishni maqsad qilib qo‘ygan. U, ayniqsa, ma'rifatli va bilimli insonlarning jamiyatni yuksaltirishda asosiy rol o‘ynashini ta'kidladi. Fitrat o‘zining siyosiy faoliyatida ham milliy uyg‘onishga alohida e'tibor qaratdi. U Turkiston va O‘zbekistond