O‘zbekiston tabiatining geografik õrganilish tarixi

Аннотация

Данная статья посвящена освещению истории природы Узбекистана и ее географическому изучению. С древних времен территория Узбекистана изучалась различными учеными и туристами с учетом ее природных условий и географических аспектов. В статье представлена подробная информация о природных ландшафтах, климате, гидрологических и геологических особенностях страны.Также анализируются результаты исторических источников и географических исследований и показано их значение в использовании природы и ресурсов Узбекистана. Также освещаются достижения в управлении и защите природных ресурсов посредством научных исследований и картографической работы. Ключевые слова: Природа Узбекистана, географические исследования, природные условия, климат, гидрология, геология, природные ресурсы, история экспедиций, ландшафты, картография, проблемы окружающей среды, 757 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 охрана природы, древние исследования, научные исследования, природные зоны, флора и фауна, горные и пустынные территории. , география Узбекистана, научное сотрудничество, использование природных ресурсов Bu maqola asosan O‘zbekiston hududining tabiiy sharoitlari va ularning o‘rganilish tarixi bilan bog‘liq jarayonlarni keng yoritishga bag‘ishlangan. Maqolada qadimdan to hozirgi kungacha bo‘lgan davrda O‘zbekistonning tabiiy- geografik xususiyatlarini o‘rganishga bo‘lgan qiziqishlar va ilmiy tadqiqotlar rivoji batafsil tahlil qilinadi. Ayniqsa, antik davr olimlarining bu hudud haqidagi dastlabki tasavvurlari va o‘rta asr sayyohlarining yozuvlari asosida tabiiy geografiyaning rivoji, ilmiy ekspeditsiyalar va zamonaviy kartografiya ishlarining o‘rni ko‘rsatilgan.O‘zbekiston tabiati bilan bog‘liq ilmiy-tadqiqot ishlari XX asr va XXI asr boshlarida qanday yo‘nalishlarda olib borilgani, jumladan, xalqaro hamkorlikdagi ilmiy loyihalar va ekspeditsiyalar natijalari ham batafsil tahlil qilinadi. O‘zbekiston tabiatining geografik o'rganish tarixiga nazar soladigan bo’lsak quyidagi davrlar alohida o’rin tutadi. Qadimgi davrlar: O‘rta Osiyo va O‘zbekiston hududi haqida ilk geografik ma’lumotlar qadimgi yunon, rim va arab olimlarining asarlarida keltirilgan. Strabon, Ptolemey kabi yunon olimlari O'rta Osiyo hududi haqida ma'lumotlar bergan bo'lsa, arab geograflari (al-Muqaddasiy, al-Xorazmiy va boshqalar) ham bu hududni o'rganishgan. O'rta asrlar va Temuriylar davri: Amir Temur va uning avlodlari davrida ilm-fan va geografik bilimlar rivojlangan. Bu davrda O‘rta Osiyoda geodeziya va kartografiya sohasida jiddiy ishlar olib borilgan. Rossiya imperiyasi davrida tadqiqotlar: O‘zbekiston geografiyasi haqidagi tadqiqotlar Rossiya imperiyasi hukmronligi davrida yanada kengaygan. XIX asrda rus olimlari O‘zbekiston hududida bir qator ilmiy ekspeditsiyalar uyushtirishgan. Bu tadqiqotlar davomida hududning tabiati, relefi, iqlimi va tabiiy resurslari o'rganilgan. Sovet davri: Sovet Ittifoqi davrida O‘zbekiston hududi bo'yicha ko'plab ilmiy tadqiqotlar o'tkazildi. Bu davrda tuproqshunoslik, geologiya, botanika, va zoologiya sohalarida chuqur tadqiqotlar olib borilgan. Shu davrda O‘zbekiston hududining ko'plab xaritalari tuzilgan va ilmiy maqolalar chop etilgan. O‘zbekiston tabiati va uning geografik o‘rganish tarixi mavzusida ilmiy ma‘lumot olish uchun bir qator olimlarning asarlaridan foydalanishingiz mumkin. Bu olimlardan eng mashhurlaridan biri bu Lev Semyonovich Berg.(1876–1950) 758 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 2, ISSUE 10, 2024. OCTOBER ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 mashhur rus geografi, tabiiy geografiya va ihtiologiya sohasidagi mutaxassis bo‘lib, u Oʻrta Osiyo, jumladan Oʻzbekiston hududi haqida ham qimmatli ilmiy fikrlar bildirgan. Lev Semyonovich Bergning Oʻrta Osiyo, jumladan, Oʻzbekiston tabiati haqidagi eng muhim asari "Turkistonning tabiiy geografiyasi" ("Естественная география Туркестана") deb nomlanadi. Ushbu asarda u Turkistonning, ya'ni Oʻrta Osiyo mintaqasining tabiiy sharoitlari, iqlimi, suv resurslari, o‘simlik va hayvonot dunyosi, shuningdek, landshaftlari haqida keng maʼlumotlar beradi. Bu olimdan so‘ng yurtimiz tabiatini Vladimir Afanasyevich Obruchev. (1863–1956) mashhur rus geologi, geograf va sayohatchi o‘rganish niyatida ekspeditsiyalar olib brogan. Obruchov asosan O‘zbekiston tabiati haqida ma'lumot bergan asari "O‘zbekiston va uning tabiati" (Rus tilida "Узбекистан и его природа") nomli asaridir. Uning Oʻrta Osiyo, jumladan Oʻzbekiston tabiati haqida qimmatli ilmiy fikrlari mavjud. Obruchev asosan Sibir va Markaziy Osiyo mintaqalaridagi geologik va geomorfologik tadqiqotlari bilan mashhur, ammo u Oʻrta Osiyo, xususan, Turkiston va Oʻzbekiston hududlarini ham o‘rganib, u yerning tabiati haqida qimmatli ilmiy ma'lumotlar qoldirgan. Obruchevning Oʻzbekiston tabiati haqidagi fikrlari quyidagi yo‘nalishlarda ifodalangan: 1. Geologik Tadqiqotlar: Obruchev Oʻzbe