Философские взгляды на культурные связи и наследие Турции и Узбекистана

Аннотация

В данной статье анализируются Турция и Узбекистан с философско-исторической точки зрения. Также раскрывается сущность рассматриваемых моделей как процессов культурных связей, так и концепции общественного развития. Кроме того, на основе концептуальной основы этой же теории рассматривается трансформация модернизационных моделей, используемых в историческом развитии Турции. В этом комментарии исследуются философские основы культурных связей и общего наследия между Турцией и Узбекистаном, уделяя особое внимание более широкой теме турецкой культурной идентичности и ее эволюции. Ключевые слова: Культурные связи, модернизация, прогресс, развитие, эволюция, традиционное общество, культурное наследие. PHILOSOPHICAL PERSPECTIVES ON THE CULTURAL RELATIONS AND HERITAGE OF TURKEY AND UZBEKISTAN Annotation. This article analyzes Turkey and Uzbekistan from a philosophical and historical point of view. It also reveals the essence of the models considered as the processes of cultural relations and the concept of social development. In addition, based on the conceptual basis of the same theory, the transformation of the modernization models used in the historical development of Turkey is considered. This commentary explores the philosophical underpinnings of the cultural ties and shared heritage between Turkey and Uzbekistan, focusing on the broader theme of Turkish cultural identity and its evolution. Key words: Cultural relations, modernization, progress, development, evolution, traditional society, cultural heritage. Turkiya va O‘zbekiston o‘rtasidagi madaniy munosabatlar ming yillik umumiy tarix, til qarindoshligi va umumiy islom merosi orqali to‘qilgan jonli madaniy merosdir [1]. Bu bog‘liqlik g‘oyalar va badiiy an’analar almashinuvidan tortib, odamlar harakati va umumiy madaniy amaliyotlarning doimiy ta’sirigacha ko‘p yo‘llar bilan namoyon bo‘ldi.Hozirgi kunda ham O‘zbekiston va Turkiya o‘rtasidagi ko‘p asrlik mushtarak tarix, til va islom diniga asoslangan madaniy munosabatlar chuqur October, 2024 IIAU.UZ 33 International Islamic Academy of Uzbekistan Volume 5 | IIAU Conference 5 | 2024 Turkiy xalqlar madaniyati, falsafasi, aloqalari: tarix, bugun va kelajak o‘zgarishlarni boshidan kechirmoqda. O‘zaro tushunish, strategik hamkorlik va ularning umumiy merosini qadrlash asosidagi bu jarayon jonli va rivojlanayotgan madaniyatni shakllantirmoqda. Turkiya va O‘zbekiston o‘rtasidagi madaniy aloqalar boy va ko‘p qirrali bo‘lib, umumiy tarix, til va falsafiy an’analarga asoslangan. Ushbu aloqalar atrofidagi falsafiy qarashlarni o‘rganishda e’tiborga olishimiz kerak bo‘lgan ba’zi asosiy fikrlar mavjud. Ikkala davlat ham turkiy merosga ega, bu qarindoshlik tuyg‘usini kuchaytirgan. Bu tarixiy bog‘lanish ularning madaniy o‘ziga xosligi va falsafiy dunyoqarashini shakllantirgan.Tarixga nazar solsak, Ipak yo‘li savdo va madaniy almashinuv uchun bog‘lovchi bo‘lib xizmat qilgan, bu ikki jamiyatni shakllantirgan g‘oyalar, san’at va falsafalarning uyg‘unlashuviga imkon bergan. Ushbu qadimiy tarmoqning markazida joylashgan O‘zbekiston g‘oyalar, badiiy amaliyotlar va madaniy ta’sirlar almashinuvi uchun jonli markaz bo‘lib xizmat qildi. Turkiy tillarning umumiy merosi bu rishtani yanada mustahkamlab, adabiyot, she’riyat va falsafiy g‘oyalar oqimini osonlashtirdi. Turk va o‘zbek madaniyatlarining o‘zaro ta’siri an’analar, san’at va falsafalarning faol almashinuviga olib keldi. Bu umumiy estetik va qadriyatlar tizimini aks ettiruvchi arxitektura, musiqa va hunarmandchilikni o‘z ichiga oladi. Falsafiy nuqtayi nazardan, bu almashinuvni sinkretizm obyektivi orqali ko‘rish mumkin, bu yerda turli xil madaniy elementlar noyob o‘ziga xoslikni yaratish uchun birlashdi. Ikkala xalq ham an’analarni modernizatsiya bilan muvozanatlash muammosiga duch kelmoqda. Falsafiy munozaralar ko‘pincha zamonaviy global ta’sirlarni qamrab olgan holda madaniy merosni qanday saqlash kerakligi atrofida aylanadi. “Madaniy uzluksizlik” tushunchasi ahamiyatli bo‘lib, an’analarni saqlash innovatsiyalar bilan birga yashashi, o‘ziga xoslik tuyg‘usini tarbiyalashi mumkinligini ko‘rsatadi. Falsafiy qarashlar ko‘pincha adolat, jamiyat va bilimga intilish kabi masalalarga asosiy e’tiborni qaratadi. Har ikki madaniyatda keng tarqalgan so‘fiylik an’anasi shaxsiy ma’naviyat va chuqur ma’no izlashga urg‘u beradi, ularning badiiy va madaniy ifodalariga ta’sir qiladi. Madaniy merosni kelajak avlodlar uchun davomiylikni ta’minlash vositasi sifatida asrab-avaylash falsafiy imperativi mavjud. Bu yodgorliklar va artefaktlar kabi moddiy jihatlarni va an’analar va urf-odatlar kabi nomoddiy jihatlarni o‘z ichiga oladi. Turkiya modeli ma’lum G‘arb ideallari va texnologiyalarini o‘zlashtirgan holda, ko‘r- ko‘rona taqlid qilishdan qochib, ushbu elementlarning mahalliy sharoitlarga moslashishiga urg‘u beradi.G‘arb zamonaviyligini Sharq an’analari bilan qorishtirish falsafasi qattiq dixotomiyadan ko‘ra madaniy evolyutsiyaning o‘ziga xos yo‘lini ta’kidlaydi. Va yana Turkiya ta’limga ma’rifiy qad