OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA MATEMATIKADAN O‘QUV MASHGʻULOTLARINI LOYIHALASHTIRIB O‘QITISH

Аннотация

В данной статье на примере математики показана эффективность процессов проектирования и обучения образовательной деятельности в целях повышения качества и эффективности образования в высших учебных заведениях. Annotation. In this article, the effectiveness of the design and teaching processes of educational activities is shown on the example of mathematics in order to improve the quality and efficiency of education in higher education institutions. Kalit so‘zlar. Pedagogik texnologiya, pedagogik jarayon, loyihalash metodi, o‘quv mashg‘ulotini loyihalash, loyihalashning pedagogik va psixologik imkoniyatlari, SCAMPER usuli. Ключевые слова. Педагогическая технология, педагогический процесс, метод проектирования, проектирование образовательного обучения, педагогико-психологические возможности проектирования, метод СКАМПЕР. Keywords. Pedagogical technology, pedagogical process, design method, educational training design, pedagogical and psychological possibilities of design, SCAMPER method. YUNESKO ning ta’rifi bo‘yicha, “Pedagogik texnologiya – bu, bilim berish va uni egallashda texnika va inson resurslarini o‘zaro uzviy bog‘liq holda ko‘rib butun ta’lim jarayonini loyihalashda va amalda qo‘llashda majmu yondashuv ta’moilidan foydalanishdir. Ta’lim sifati va samaradorligini oshirish va raqabotbardosh kadrlarni tayyorlash masalasi pedagogik texnologiya va uning tamoyillari asosida o‘quv mashg‘ulotlarni loyihalarini tuzib chiqish hamda uni amaliyotda qo‘llashda faydalaniladigan zamonaviy interaktiv usullar asosida amalga oshiriladi. Pedagogik jarayonga ta’lim va tarbiyaning turli usullari va vositalari jalb etila boshlangan hozirgi paytda oliy ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan 9 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference matematika fani o‘quv mashg‘ulotlarini loyihalab o‘qitish samarali natija berish jarayonlaridan biri deyishimiz mumkin. Pedagogik texnologiya usuli, to‘g‘ri loyihalangan mashg‘ulotlarni qayta takrorlash imkonini beradi va shu jihatidan o‘qituvchi hamda pedagogning metodik mahorati, shaxsiy fazilatlaridan qat’iy nazar o‘quv mashg‘ulotlarni yuqori natijalarga olib kelishga sharoit yaratadi. O‘quv mashg‘ulotlarini loyihalashtirish hozirgi zamonaviy ta’limda keng qo‘llanilib, keyingi vaqtlarda nazariy ham amaliy metodikaga va didaktikaga kirib keldi. Matematika fanini o‘qitish jarayonini loyihalash orqali o‘quv fanini o‘qitishning metodik sistemasi va uning elementlari (ta’lim maqsadi, mazmuni, usullari, vosita, shakl va jarayonlari) orasidagi uzviylik tamoyiliga asoslanib ta’limni tashkil etish, ta’limda qo‘yilgan maqsad va undan kutilayotgan natijaga bosqichma-bosqich erishishni ta’minlaydi. Respublikamizni M.Tojiyev, B.Ziyomuhammedov, M.O‘rolova, M.Barakayev, A.Xurramov, K.Mamadaliyev kabi olimlarining ilmiy asarlari pedagogik texnologiya tamoyillari asosida ta’lim-tarbiya va matematikani o‘qitish jarayonlarini loyihalashga qaratilgan hamda quyidagi aksiomalarni berishgan. Loyihalash metodi – o‘qitishni tashkillashtirish, rejalashtirish jarayoni. O‘quv mashg‘ulotini loyihalash – o‘quv mashg‘ulotining har bir daqiqasida amalga oshiriladigan o‘qituvchi va talaba faoliyatini rejalashtirish, batafsil bayon etish. Loyihalashning pedagogik va psixologik imkoniyatlari – ta’lim tarbiya jarayonida loyihalashning pedagogik va psixologik xususiyatlari, samaradorligi, afzalligi shaxsni psixologik va pedagogik rivojiga ta’siri. O‘qitish metodikasi – ta’limni tashkil etish uchun tayyorlangan loyiha, metod, ketma-ketlik, ta’lim shakllari tizimi. Respublikamiz ta’lim muassasalarida matematika fanini layihalab o‘qitish bo‘yicha: G.Izetayeva ilmiy tadqiqot ishida matematika turkumiga kiruvchi fanlarni modulli texnologiya asosida o‘qitishning nazariy va metodik asoslarini ochib bergan; Z.Siddiqov oliy matematikani o‘qitishda matematik modellashtirish orqali talabalarning ko‘nikmalarini shakillantirish bo‘yicha loyihalash usulidan foydalanib ilmiy tadqiqot ishlarini olib borgan; M.Egamov texnika yo‘nalishlaridagi oliy ta’lim muassasalarida “Sferik trigonometriya” fanini o‘qitish metodikasini rivojlantirish bo‘yicha loyihalash usulidan foydalangan xolda ilmiy tadqiqot ishlarini olib borgan; 10 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference A.Xurramov ilmiy tadqiqot ishida matematika fanlarini o‘qitish jarayonini loyihalashning nazariy va amaliy asoslarini ochib bergan; M.Qo‘chqarov oliy ta’lim muassasalarida o‘qitiladigan “Oliy matematika” fanini o‘rganishda talabalarning mustaqil ta’lim olish ko‘nikmalarini rivojlantirish nazariyasi va texnologiyasi bo‘yicha ilmiy tadqiqot ishlarini olib borgan. Tadqiqotchi, talabalarning mustaqil ta’lim olishni rivojlantirish bo‘yicha loyihalash usulidan foydalangan. Matematikadan o‘quv mashg‘ulotlarini loyihalashtirish asosida ta’limni tashkillashtirish algoritmi matematika fani o‘quv mashg‘ulotlarini samarali tashkil qilishning omillaridan biri ekanligini ko‘rsatdi. Xorijiy mamlakatlarning