OQ XANTAL (SINAPIS ALBA) NING BIOEKOLOGIK XUSUSIYATLARI

Аннотация

В статье приведены сведения о ботаническом описании и биоэкологических свойствах растения горчицы белой (sinapis alba). Ключевые слова: горчица белая, предшественник, совмещение культур, покровная культура, сорт, масличные культуры, посевная вода, засухоустойчивость, обработка, сроки посева, междурядья. ANNOTATION The article provides information on the botanical description and bioecological properties of the white mustard (sinapis alba) plant. Key words: White mustard, predecessor, intercropping, cover crop, cultivar, oilseeds, plant water, drought tolerance, cultivation, planting dates, row spacing. Kirish. Oq xantal (Sinapis alba) — Brassicaceae oilasiga mansub bir yillik oʻsimlik. Baʼzan Brassica alba yoki B. hirta deb ham ataladi. Oʻsimlik ziravor sifatida ishlatiladigan urugʻlari uchun yetishtiriladi, u Oʻrta yer dengizi mintaqasida paydo boʻlgan boʻlsa ham, hozir butun dunyo bo‘ylab keng tarqalgan. Yevropa, Shimoliy Afrika, Yaqin Sharq va Markaziy Osiyoda keng tarqalgan boʻlib, uni butun dunyoda topish mumkin. U Grenlandiya shimolida topilgan[2] va Buyuk Britaniya va Irlandiya boʻylab naturalizatsiya qilingan. Oq xantal bir yillik o‘simlik boʻlib, bo‘yi 70 sentimetrgacha yetadi. Oʻsimlikning sariq gullari, siyrak tukli urugʻlar hosil qiladi. Har bir meva oʻnlab urugʻlarni oʻz ichiga oladi. Oʻsimliklar urugʻlari pishib, yorilishidan oldin yigʻib olinadi. Oq xantal urugʻlari qattiq sferoid urugʻlardir, diametri 1.0 to 1.5 mm (0.039 to 0.059 in)[4], rangi sariqdan och jigarranggacha. Ularni tuzlash uchun xom yoki taomlarda qovurilgan holatda ishlatiladi. Maydalab, boshqa ingredientlar bilan aralashtirilib ziravorlar ishlab chiqarilishi mumkin. Sinapis alba oddiy sariq stol 37 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference xantalini tayyorlash uchun ishlatiladi. Urugʻlar sinalbinni oʻz ichiga oladi, bu ularning oʻtkir taʼmi uchun javobgar boʻlgan tioglikoziddir. Oq xantalda kamroq uchuvchi yogʻlar mavjud va taʼmi qora xantal urugʻidan koʻra yumshoqroq. Gretsiyada oʻsimlikning barglari gullashdan oldin qishda isteʼmol qilinadi. Yunonlar uni vrouves deb atashadi. Bu oʻsimlikning gullash davrida (fevral-mart) Kaliforniya shtatida (Napa va Sonoma okruglari) xantal festivali va bir qator bayramlar bilan nishonlanadi. Oq xantal odatda Yevropada (Buyuk Britaniya va Ukraina oʻrtasida) yashil goʻng sifatida ishlatiladi. O‘simlikning koʻp sonli navlar mavjud, navlar asosan gullashning kechikishi va oq lavlagi kist nematodasiga (Heterodera schachtii) qarshi chidamliligi bilan farqlanadi. Fermerlar urugʻ bermaydigan kech gullaydigan navlarni afzal koʻradilar. Chidamli oq xantal navlari nematoda populyatsiyasini 70-90% ga kamaytiradi. 1-rasm. Oq xantal (Sinapis alba) ning vegetatsiya davri Oq xantal erta bahor ekinlarining ertapishar guruhiga, davrga kiradi uni vegetatsiya davri ga teng 65– 100 o'rtacha kunlik haroratning umumiy miqdoriga nisbatan kam ehtiyoj bo'lgan kunlar - 1000–1300 ºS. Uzoq kunlik o'simlik kabi, shimolga qarab oq xantal kamayadi. vegetativ davr. Xantal oq rang yorug'lik bosqichida kun uzunligi va haroratning o'zgarishiga juda sezgir. Yog'ingarchilik kam bo'lgan, kunlar uzoqroq va harorat yuqori bo'lgan sharoitlarda oq xantalning gullash bosqichining davomiyligi kamayadi.[1]. Urug'larning hosildorligi taxminan 1,5- 2.2 c/ga. Har xil turdagi karam ekinlarini solishtirish (raps, kolza, xantal oq Va Sarepta) Oq xantal Markaziy 38 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference Rossiya sharoitida eng tez pishadigan ekindir [20-21]. Oq xantalning namlik talablari ancha yuqori va u tez o'sishi bilan yog'ingarchilikning ko'pligiga javob beradi. Shu bilan birga, Chernozem bo'lmagan zonada sodir bo'ladigan qisqa muddatli may-iyun qurg'oqchiliklariga ham toqat qilmaydi, vegetativ massaning o'sishi to'xtaydi, o'simliklar erta gullaydi va hosil keskin kamayadi. Asirlari ekishdan keyin oltinchi yoki ettinchi kuni paydo bo'ladi. Gullash - unib chiqqandan keyin 30-40 kun. 1-2 haroratda unib chiqadi ºS, o'qqa tutadi olib yurish sovuq -6 gacha ºC [17]. Oq xantal sovuqqa chidamli V davr gullash (to –2 ºS). Ko'chat davrida u nafaqat qisqa muddatli sovuqqa, balki uzoq muddatli sovuqqa ham toqat qiladi. O'simlik 0 dan +15 ºC gacha bo'lgan haroratda sodir bo'ladigan qisqa vernalizatsiya bosqichiga ega. Oq xantal da o'zining vegetativ o'sishini davom ettiradi +5 ºC, gullash sodir bo'lmoqda da +5 ºC, etuklik urug'lar — da +10 ºC. Oq xantal kambag'al podzolik tuproqlarda o'stirilishi mumkin, chunki uning ildiz tizimi yuqori assimilyatsiya qobiliyatiga ega. Oq xantal uchun eng yaxshi tuproqlar engil va o'rta qumloqlardir. Loy tuproqlar tuproq qobig'ini shakllantirishga yuqori moyilligi tufayli yaroqsiz. Shuningdek, yaroqsiz va ustki qatlamning quruqligi va unumdorligi pastligi sababli qumli tuproqlar. Sho'rlangan tuproqlarga yaxshi toqat qilmaydi. Oq xantalning optimal o'sishi va rivojlanishi uchun neytral yoki ozgina gidroksidi tuproqlar