GURUHLARARO VA GURUH ICHIDAGI LOYIHALAR

Аннотация

Maqolada guruh ichidagi va guruhlararo loyihalar tushunchasi, ularning afzalliklari va duch kelinadigan muammolar tahlil qilinadi. Guruh ichidagi loyihalar mas’uliyatni taqsimlash, ijodkorlik va samaradorlikni oshirishga yordam beradi, ammo muloqot muammolari va ziddiyatlar jarayonni murakkablashtirishi mumkin. Guruhlararo loyihalarda esa tajribalarni birlashtirish va resurslardan unumli foydalanish imkoniyati mavjud bo‘lsa-da, maqsadlarning uyg‘unlashmasligi va aloqa qiyinchiliklari muammolarni keltirib chiqaradi. Maqola samarali hamkorlikni ta’minlash uchun strategiyalar va yechimlarni o‘rganishga qaratilgan. Kalit so’zi: eksperemental psixologiyada, katta guruhlar, psixologik bilimlar, shaxs, psixologik holatlar, shaxsning psixologik xarakteristikasi. Buguni kunda shaxs o’zining kimligini anglashga intilishdan, o’z ruhiy dunyosini va o’zgalar ruhiyatini bilish istagi paydo bo’lishdan, tabiat va jamiyat hodisalarini tushunishga ehtiyoj sezishdan, o’tmish, hozirgi zamon, kelajak haqida mulohaza yuritishdan e’tiboran psixologiya fan sifatida rivojlana boshladi. Psixologik bilimlar juda uzoq o’tmish tarixga ega bo’lsa-da, lekin u fan sifatida falsafadan XIX asrga kelib ajralib chiqdi. Psixologiyani alohida fan sifatida ajralib chiqishga o’sha davrda kishilik jamiyatida yuz berayotgan ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy o’zgarishlar sabab bo’ldi, chunki bular ijtimoiy zaruriyatning taqozosi edi. Psixologik holatlarni tadqiq qilish, ya’ni psixika mohiyatini tushunish maqsadida o’sha davrda eksperimental ilmiy psixologik laboratoriyalar vujudga kela boshladi. Etimologik jihatdan "guruh" ikkita ildizga qaytadi: "tugun" va "aylana". XVII asrda guruh atamasi (italyancha groppo, gruppo dan) rassomlar va haykaltaroshlar tomonidan tasviriy materialni tartibga solish usulini belgilashda ishlatilgan bo'lib, unda ko'rinadigan birlikni tashkil etuvchi figuralar yaxlit badiiy tassurot qoldiradi. XVIII asrda. bu so'z ma'lum miqdordagi bir hil jonsiz narsalarni birlashtirish imkoniyatining ko'rsatkichi sifatida keng tarqalgan bo'lib, a'zolari ularni ajratib turadigan ba'zi umumiy xususiyatlarga ega bo'lgan haqiqiy inson jamoalarini 110 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference nomlash uchun ishlatila boshlanadi. Biroq "guruh" so'zi bilan belgilangan hodisa keng va ongli ilmiy va psixologik qiziqish mavzusiga aylanguniga qadar butun bir asr o'tdi. Ijtimoiy guruhning psixologik kashfiyoti inson munosabatlarining maxsus haqiqati sifatida 19-asrning ikkinchi yarmida sodir bo'ldi, psixologik va sotsiologik bilimlarning yangi "tantanali" bo'limi - psixologiyani rivojlantirish uchun hal qiluvchi stimul bo'lib xizmat qildi. Aynan tarixiy jarayonlarni (davlatlarning shakllanishi, inqiloblar, urushlar, sanoatlashtirish, urbanizatsiya, aholining ijtimoiy va kasbiy harakatchanligining oshishi va boshqalar) tushunishga harakat qilib, tahlilga o'tdi. Asosan spekulyativ bu xalqning, jamiyatning, ommaning, olomonning, jamoatchilikning psixologik xususiyatlaridan kelib chiqib, bu tarixni borishini yirik ijtimoiy jamoalar psixologiyasi belgilaydi deb hisoblaydi. Shaxsning ijtimoiy-psixologik xarakteristikasi, shaxs tushunchasi, jamiyat va shaxsning o‘zaro munosabati, shaxs faolligi, shaxsning guruhdagi o‘rni, kommunikativ, perseptiv va interaktiv ta’sirlar tizimidagi o‘rni muammosi, shaxs va uning ijtimoiy psixologik xususiyatlari, ijtimoiy-psixologik tahlilda differensial psixologik ma’lumotlarga e’tibor qaratish, shaxs tiplari va ularning psixologik harakteristikasi, shaxsning kommunikativ xususiyatlari, shaxsning kognitiv murakkabligi va kognitiv stili muammosi, shaxs va o‘zaro ta’sir muammosi, shaxsni birgalikdagi harakatlarga tayyorgarligi. XIX asrning oxiriga kelib. "milliy xarakter", "milliy ong (o'z-o'zini anglash)", "ijtimoiy tafakkur", "mentalitet", "jamoaviy vakolatxonalar" kabi tushunchalar ijtimoiy psixologiyaning kontseptual apparatiga qat'iy kirib keldi. G.M. Andreevaning fikriga ko'ra, ijtimoiy psixologiya uchun ko'p odamlarning oddiy bayonoti yoki hatto uning ichida qandaydir munosabatlarning mavjudligi yetarli emasligini ta'kidlash muhimdir. Shaxs mansub bo'lgan guruhlarning mazmunli xususiyatlari, muayyan ijtimoiy guruhning shaxsiga ta'sirining o'ziga xos xususiyatlarini aniqlash alohida qiziqish uyg'otadi . Guruhni ijtimoiy faoliyat subyekti sifatida taklif qilingan talqiniga asoslanib, biz uning guruhga xos psixologik xususiyatlari sifatida belgilanadigan ba'zi bir (faoliyat subyekti sifatida) xususiyatlarini ajratib ko'rsatishimiz mumkin. Uchun guruh psixologik xususiyatlari olimlar murojaat guruh manfaatlarini, guruh ehtiyojlarini, guruh normalari, guruh qadriyatlar, guruh fikriga, guruh maqsadlari. Konkret faoliyat odamlarning tabiiy ehtiyojlari asosida tashkil bo’ladigan bunday tabiiy guruhlarning o’zi kishilarning soniga karab katta kichik guruhlarga bo’linadi. Katta guruhlar uni tashkil etuvchilarning maksadlari fazoviy joylashishlari, psixologik xususiyatlariga qarab,uyushg